آب، انرژی و محیط زیست

چالش فرهنگ در پدیده جهانی ویروس کرونا
✍🏻 حسین عباسی اقدم

همان گونه که واژه فرهنگ از فرهیخته بودن و فرهیختگی می آید نشان از شایستگی و بایستگی در شخصیت یک انسان به عنوان یک موجود اجتماعی ست . در اینجا تداعی دو مولفه فرهنگ و اجتماع به چشم می خورد. اجتماعی در ماهیت انسان در اجتماعی بودن است و فرهنگ نیز در واقع ساخته و پرداخته بشر است . فرهنگ از مجموع آداب ، رسوم ، سنتها ، باورها ، اعتقادات ، نگرشها و نوعی معرفت بر گرفته از علم است . فرهنگ در هر دوره ای از تاریخ ، مقتضیات خاص خود را خواهد داشت . بنا به شرایط حاکم بر جامعه ، فرهنگ مختص به آن توسط بشر طراحی شده و به مرحله اجرا و عمل می رسد. هر پدیده ای در فرایند شکل گیری خود ، با در نظر گرفتن مولفه هایی قابل توجه ؛ اعم از اقتصادی ، سیاسی ، اجتماعی ، دینی و مذهبی می تواند به نوعی از فرهنگ الهام گرفته و رابطه ای معنادار و مستقیم داشته باشد . اخیرا پدیده ویروس کرونا به عنوان یک مسئله اجتماعی در سطح بین الملی شناخته شده است و در واقع بحرانی تحت عنوان تهدید علیه سلامت بشر گریبانگیر گروه های سیاسی و نظام های حکومتی در جهت مدیریت بحران شده است . متاسفانه به نظر می رسد علی رغم مهم تلقی نمودن این پدیده نقدی که بر آن وارد است ، بشر امروزی به جای مدیریت بحران با بحران مدیریت مواجه است . در نگاه اول چنین برداشت می شود که ماهیت جهان امروز به تعبیر هابرماس ، جهان نظام است که بر جهان زیست حاکم بوده و غلبه کرده است . تفسیر این نظر از هابرماس ، انتقادی تند بر نظام کاپیتالیستی ست . در شرایط حاکمیت این نظام ، ماهیت اصلی سودجویی ، منفعت طلبی و تمرکز سرمایه و قدرت در طبقه بورژوازی اعم از سیاستمداران، سرمایه داران ، ثروتمندان و ... می باشد و اینجاست که در واقع شکاف طبقاتی و نظام طبقاتی را به دنبال خواهد داشت . لذا سیاست های مدون در هر دولتی بر اساس حاکمیت نظام سرمایه داری یا کاپیتالیستی به لحاظ دوره بندی تاریخی مارکس جامعه شناس و فیلسوف آلمانی طراحی گردیده است . در نگاه دوم ، به تعبیر نویسنده (اینجانب) تنها راه مبارزه با چنین بحرانی ، بایستی به شکل گیری فرهنگ هایی قابل توجه و حائز اهمیت توجه داشت تا بتوان افسار مدیریت بحران را در قالب همین فرهنگ در دست گرفت و بر آن حائل گشت . صرف نظر از نحوه پدید آمدن ویروس جدیدی با عنوان کرونا ، که زنگ خطری برای نابودی بشر در سطح جهان و بین المللی ست . طراحی فرهنگ های رعایت اصول ، مبانی و مقدمات بهداشتی و یکنواخت شدن در این امر ملی و بین المللی ست . پیشتر لازم به ذکر این نکته ضروری ست که عادت های بشر غیرقابل پیش بینی ست ، به طوری که به جای اعمال اجباری فرهنگی مبنی بر رعایت اصول و قواعد بهداشتی اقدامات پیشگیرانه ای چون ریشه کن کردن یا در نطفه خفه کردن این پدیده جهانی ست . چرا که بشر امروز در دنیای مدرن و پیشرفت تکنولوژی قرار دارد و چنین اتفاقی می تواند خیلی سریع تر پیشگیری گردد . حال با رخداد چنین پدیده ای لازم است ، زمینه های شکل گیری فرهنگی اساسی در ساختار خانوادگی و اجتماعی فراهم گردد تا از شیوع و پراکندگی این ویروس جلوگیری شود . اساس و پایه این فرهنگ در واقع نوعی تقابل با سنت دید و بازدید و اجرای برنامه های سنتی ، خصوصا روزهای آتی که نوروز در راه است ؛ می باشد . در عالم تجدد با برقراری ارتباط از طریق شبکه های مجازی ، صوتی و تصویری از طریق دستگاه های هوشمند در برابر این سنت قرار گرفت. پیامدها و عواقب ناشی از پدیده اخیر و تاثیر آن بر ساختار جامعه و ایجاد تحول در فرهنگ سنت در برخی از اقوام و قبیله قابل تحلیل و تشریح می باشد که در این مجال نمی گنجد . متعاقبا در یادداشت های بعدی به رشته تحریر در خواهد آمد .
۱۳۹۸/۱۲/۲۲
حسین عباسی اقدم - دانشجوی دکتری جامعه شناسی مسائل اجتماعی ایران
@down_to_earth_sociology