#اصطلاحات_فوریت_پزشکی
📚اصطلاح امشب :
📌اصطلاحات مربوط به مردمک چشم
بررسی مردمک یکی از مراحل کلیدی در ارزیابی بیماران بدحال یا دارای اختلال نورولوژی است. اندازه، واکنش به نور، و تقارن مردمک ها میتوانند سرنخهایی مهم از عملکرد ساقه مغز، تأثیر دارویی، یا آسیبهای مغزی بدهند.
🔹 میوز (Miosis)
مردمک باریک و منقبض است، معمولاً قطرش کمتر از ۲ میلیمتر است. میوز نشانهای از تحریک اعصاب پاراسمپاتیک هست.
▫️علل رایج میوز:
شامل مسمومیت با اوپیوئیدها مثل مورفین و فنتانیل، سندرم هورنر، استفاده از قطرههای Pilocarpine یا حتی آسیب ساقه مغز میتواند باشد. واکنش مردمک ممکن است که حفظ شود یا کمی کاهش پیدا کند.
🔹 میدریازیس (Mydriasis)
در این حالت، مردمک گشاد شده و قطرش بالای ۵ میلیمتر است. این وضعیت معمولاً به علت تحریک اعصاب سمپاتیک، آسیب مغزی شدید، مصرف داروهای آنتیکولینرژیک مثل آتروپین، TCAها یا هیپوکسی اتفاق میافتد. در برخی موارد، مثل مرگ مغزی، واکنش مردمک به نور بهطور کامل از بین میرود.
🔹 مردمک ته سنجاقی (Pinpoint Pupil)
این اصطلاح به مردمکهای فوقالعاده کوچک و تقریباً نقطهای اشاره دارد. علامت بارز مسمومیت شدید با اوپیوئیدهاست و واکنش به نور ممکن است وجود نداشته باشد یا خیلی ضعیف باشد.
تشخیص افتراقی شامل خونریزی در ساقه مغزه که شباهت زیادی به این حالت داره.
🔹 آنیزوکوریا (Anisocoria)
به معنی تفاوت اندازه مردمکها در دو چشم است. اگر این تفاوت کمتر از ۱ میلیمتر باشد و ثابت بماند، میتواند فیزیولوژیک و طبیعی باشد. اما اگر ناگهانی ظاهر شود و همراه با علائم مثل دوبینی، سردرد یا تغییر سطح هوشیاری باشد، باید فوراً بررسی شود.
⚠️ممکن است ناشی از خونریزی مغزی، آسیب عصب سوم مغزی یا تومور باشذ.
شدت تفاوت در نور کم یا زیاد، میتونه به افتراق منشأ سمپاتیک یا پاراسمپاتیک کمک کند.
🔦 ابزارهای بررسی مردمک:
برای ارزیابی مردمکها، معمولاً از چراغ قوه پزشکی برای مشاهده واکنش مستقیم و غیر مستقیم مردمکها استفاده میشود. افتالموسکوپ هم برای بررسی دقیق شبکیه و عصب بینایی مفید است. در مراکز پیشرفتهتر، از Pupillometer جهت اندازهگیری دقیق قطر مردمک بهره گرفته میشود. در برخی موارد، اسلیپلامپ برای بررسی ساختار مردمک و عنبیه کاربرد دارد.
📌 نکات حیاتی آموزشی
▫️ واکنش مردمک به نور باید سریع، متقارن و مستقیم باشد، و در چشم مقابل هم بهصورت غیرمستقیم مشاهده شود.
▫️ عدم واکنش مردمکها مخصوصاً در بیمارانی ک دچار کاهش سطح هوشیاری هستند یا دچار تروما، ممکن است نشانهای از فشار داخل جمجمه یا آسیب ساقه مغز باشد.
▫️بررسی مردمک اگرچه در GCS لحاظ نمیشود، اما در تصمیمگیریهای اورژانسی و پیشآگهی نورولوژیک بسیار مهم است