دوران بعد از اسلام ، ادب فارسی با آنکه قدرت حکومت را نادیده نمی گرفت ، راهی مستقل از دین و دولت در پیش گرفت ، و نشانه اش شاهنامه و نوشته های عرفانی است.
چون شاخه های دیگر هنر از نوع موسیقی و نقش تا حدودی مطرود شناخته میشدند ، هنر شعر میبایست به تنهایی بار آنها را هم بر دوش بکشد ، بدین سبب اهنگ و نگار گری وارد شعر فارسی شده است . فلسفه نیز میدان عمل نداشت ، و حکمت شاعرانه جای آن را می گرفت ، بنابراین مشهود است که چه وظیفه سنگینی بر دوش ادب فارسی بار میشد ، که کارگزار آن زبان بود . سنگینی کار از آنجا نمودار میشود که میبینیم که هیچ نکته از نکات هستی و ذات زندگی نیست که در آثار فکری ایران انعکاس نیافته باشد . در واقع همین تنوع و غنا باعث گشت که زبان فارسی به یک چنین گسترشی در پهنه جغرافیا دست یابد ، یعنی از دروازه چین تا کرانه مدیترانه ، و از سیحون تا سند . قابل توجه آنکه این گسترش از طریق کشور گشایی یا به انگیزه اقتصاد نبوده ، بلکه مضامین ادب فارسی آن را موجب گردیده ، زیرا بیانگر عمقی ترین درخواست های بشر بوده است .
از این رو بود که وسعت قلمرو آن از وسعت امپراطوری هخامنشی درگذشت . نه آن بود که برود و برباید ، بلکه اقوام دیگر خود شوقمندانه خود را در معرض ربایش آن قرار میدادند .
محمد علی اسلامی ندوشن
چون شاخه های دیگر هنر از نوع موسیقی و نقش تا حدودی مطرود شناخته میشدند ، هنر شعر میبایست به تنهایی بار آنها را هم بر دوش بکشد ، بدین سبب اهنگ و نگار گری وارد شعر فارسی شده است . فلسفه نیز میدان عمل نداشت ، و حکمت شاعرانه جای آن را می گرفت ، بنابراین مشهود است که چه وظیفه سنگینی بر دوش ادب فارسی بار میشد ، که کارگزار آن زبان بود . سنگینی کار از آنجا نمودار میشود که میبینیم که هیچ نکته از نکات هستی و ذات زندگی نیست که در آثار فکری ایران انعکاس نیافته باشد . در واقع همین تنوع و غنا باعث گشت که زبان فارسی به یک چنین گسترشی در پهنه جغرافیا دست یابد ، یعنی از دروازه چین تا کرانه مدیترانه ، و از سیحون تا سند . قابل توجه آنکه این گسترش از طریق کشور گشایی یا به انگیزه اقتصاد نبوده ، بلکه مضامین ادب فارسی آن را موجب گردیده ، زیرا بیانگر عمقی ترین درخواست های بشر بوده است .
از این رو بود که وسعت قلمرو آن از وسعت امپراطوری هخامنشی درگذشت . نه آن بود که برود و برباید ، بلکه اقوام دیگر خود شوقمندانه خود را در معرض ربایش آن قرار میدادند .
محمد علی اسلامی ندوشن