مثلاً با اینکه عاشق بستنی و نوشابه بود، اگه اینها رو توی دستش میدیدی و میگفتی: «پس من چی؟» حتما نصفش رو به تو میداد. این شاید بدترین اخلاقش بود، چون بخشیدههای تو رو به اولین شیادی که سر راهش سبز میشد میبخشید. رجب حافظهٔ حیرتانگیزی هم داشت؛ تقریباً همه زندانیهای قدیم و جدید رو به چهره و اخلاق و رفتار میشناخت و وقتی ازش میخواستی کسی رو توصیف کنه چنان دقتی به خرج میداد که آدم رو انگشت به دهن میگذاشت. خلاصه بگم، رجب آدم پیچیدهای نبود اما خب، فهمیدنش هم اصلاً آسون به نظر نمیرسید.@freezia
۴. رجب سازگارترین فرد ساکن زندان بود؛ یعنی با هر تیپ آدمی و هر جور شرایطی کنار میاومد. راستش در تمام این سه سال و اندی که میشناختمش هرگز ندیدم که عصبانی بشه یا از کوره در بره، اینکه از فردی شکایت کنه یا با کسی دعوا بگیره. سوء تفاهم نشه؛ منظورم این نیست که رجب انسان شادی بود؛ نه، اتفاقاً افسرده هم به نظر میرسید. اما خب نکته اینجاست که در هیچ شرایطی نشانهای از خشم یا عصبانیت از خودش بروز نمیداد و این به نظر من ویژگی مشکوکی بود. میگم مشکوک چون به تجربه میدونم که امکان نداره یک آدم مدتی طولانی توی زندان بمونه و توی همه شرایط بتونه آرامش خودش رو حفظ کنه. آخه اینقدر مسائل ریز و درشت احمقانه و بعضاً ظالمانه توی زندان هست که خشمگین نشدن رو غیر ممکن میکنه. به هر حال رجب یا اصولاً قدرت عصبانی شدن نداشت که این خودش پدیده عجیبی بود، یا اینکه دچار این احساس میشد و خودش رو کنترل و مدیریت میکرد که این دومی نوعی پیچیدگی و شاید هم نبوغ نیاز داشت؛ چیزی که با سادگی ظاهریش جور در نمیاومد. همین روحیه رجب بود که گاهی وسوسهام میکرد مثل بازجوها به جونش بیوفتم و سوالپیچش کنم؛ اینکه ته و توی این خصلتش رو دربیارم و معلوم کنم که این آرامش رو از کجا آورده. اما خب، تقریباً هیچوقت از این سوال و جوابها چیزی دستم رو نمیگرفت. مثلا وقتی ازش میپرسیدم چرا هیچوقت از دست کسی عصبانی نمیشی، با نگاهی گنگ و نامفهوم به من خیره میشد و میگفت: «چه میدونم». این جواب البته معنای «نمیدونم» نداشت. نگاه گیجش متوجهم میکرد که اصولاً سوال رو ”درک“ نمیکنه. واسه همین سعی میکردم سوالم رو با مصداق طرح کنم. مثلا فردی رو مثال بزنم که توی بند اذیتش میکرد و اینکه چه احساسی نسبت به اون داره. جواب رجب اما این بود که: «خار آدمه» (یعنی: آدم خوبیه). حتی وقتی آدمهایی رو مثال میزدم که او رو به زندان انداختند باز هم جوابش تغییر نمیکرد. نظر قطعی و غیر قابل تغییر رجب در مورد آدمها این بود که: خوب هستند. کلا قصد نداشت که وجود عامل شر رو در عالم انسانها تایید کنه. یادمه یک بار خیلی اصرار کردم و تحت فشارش گذاشتم که آخه چرا با این قد و هیکل اجازه میده بعضی زندانیها بهش زور بگن؟ و او هم در جواب بعد از ثانیههایی سکوت گفت: «خب چیکار کنم؟» این شاید تنها مرتبهای بود که احساس کردم رجب وجود عامل بدی رو در زندگی بشر پذیرفته اما در شیوهٔ مواجهه با اون دچار تردیده. راستش قبلتر هم که رجب تک تک آدمها رو خطاب میکرد این احساس بهم دست نمیداد که داره ”نظرش“ رو در مورد آدمها میگه، بلکه بیشتر اینطور به نظر میرسید که داره از مواجه شدن و کلنجار رفتن با چالشهای زندگی با دیگران فرار میکنه. اگه بخوام دقیقتر باشم میگم که رجب از ناسازگار بودن واهمه داشت. اون از اینکه با کسی وارد تنش بشه میترسید. حتی اگه چیزی بهش میگفتی احتمال زیاد داشت که اون رو یک بار به صورت پرسشی به خودت برگردونه. این تکرار شاید اول نشونهٔ کند ذهنی و دیر فهمی به نظر میرسید اما دقیق که میشدی حس میکردی اون از اینکه حرفت رو درست نگرفته باشه و بر خلاف میل و منظورت واکنش نشون بده دچار تردید شده. یه جورایی آدم احساس میکرد که اون عمل ناسازگارانهای که در فعل قتل ازش سر زده و مجازات و تنبیه شدیدی که از پس اون تجربه کرده، تمام زندگیش رو تحت تأثیر قرار داده؛ رجب نقرهداغ شده بود. اون دیگه جرأت بها دادن به احساسات و خواستههای درونیاش رو نداشت، از روبرو شدن و مخالفت کردن با دیگران گریزان بود. رجب دیگه به هر نوعی از تصمیم گرفتن و اراده ورزیدن بیاعتماد نشون میداد و قبل هر عمل و خواستنی انگار نیاز داشت مجوزها و تأییدیههایی برای کارهاش بگیره. شاید این جمله درست باشه که رجب دیگه جرأت اینکه کسی باشه رو از دست داده بود.
۴. رجب سازگارترین فرد ساکن زندان بود؛ یعنی با هر تیپ آدمی و هر جور شرایطی کنار میاومد. راستش در تمام این سه سال و اندی که میشناختمش هرگز ندیدم که عصبانی بشه یا از کوره در بره، اینکه از فردی شکایت کنه یا با کسی دعوا بگیره. سوء تفاهم نشه؛ منظورم این نیست که رجب انسان شادی بود؛ نه، اتفاقاً افسرده هم به نظر میرسید. اما خب نکته اینجاست که در هیچ شرایطی نشانهای از خشم یا عصبانیت از خودش بروز نمیداد و این به نظر من ویژگی مشکوکی بود. میگم مشکوک چون به تجربه میدونم که امکان نداره یک آدم مدتی طولانی توی زندان بمونه و توی همه شرایط بتونه آرامش خودش رو حفظ کنه. آخه اینقدر مسائل ریز و درشت احمقانه و بعضاً ظالمانه توی زندان هست که خشمگین نشدن رو غیر ممکن میکنه. به هر حال رجب یا اصولاً قدرت عصبانی شدن نداشت که این خودش پدیده عجیبی بود، یا اینکه دچار این احساس میشد و خودش رو کنترل و مدیریت میکرد که این دومی نوعی پیچیدگی و شاید هم نبوغ نیاز داشت؛ چیزی که با سادگی ظاهریش جور در نمیاومد. همین روحیه رجب بود که گاهی وسوسهام میکرد مثل بازجوها به جونش بیوفتم و سوالپیچش کنم؛ اینکه ته و توی این خصلتش رو دربیارم و معلوم کنم که این آرامش رو از کجا آورده. اما خب، تقریباً هیچوقت از این سوال و جوابها چیزی دستم رو نمیگرفت. مثلا وقتی ازش میپرسیدم چرا هیچوقت از دست کسی عصبانی نمیشی، با نگاهی گنگ و نامفهوم به من خیره میشد و میگفت: «چه میدونم». این جواب البته معنای «نمیدونم» نداشت. نگاه گیجش متوجهم میکرد که اصولاً سوال رو ”درک“ نمیکنه. واسه همین سعی میکردم سوالم رو با مصداق طرح کنم. مثلا فردی رو مثال بزنم که توی بند اذیتش میکرد و اینکه چه احساسی نسبت به اون داره. جواب رجب اما این بود که: «خار آدمه» (یعنی: آدم خوبیه). حتی وقتی آدمهایی رو مثال میزدم که او رو به زندان انداختند باز هم جوابش تغییر نمیکرد. نظر قطعی و غیر قابل تغییر رجب در مورد آدمها این بود که: خوب هستند. کلا قصد نداشت که وجود عامل شر رو در عالم انسانها تایید کنه. یادمه یک بار خیلی اصرار کردم و تحت فشارش گذاشتم که آخه چرا با این قد و هیکل اجازه میده بعضی زندانیها بهش زور بگن؟ و او هم در جواب بعد از ثانیههایی سکوت گفت: «خب چیکار کنم؟» این شاید تنها مرتبهای بود که احساس کردم رجب وجود عامل بدی رو در زندگی بشر پذیرفته اما در شیوهٔ مواجهه با اون دچار تردیده. راستش قبلتر هم که رجب تک تک آدمها رو خطاب میکرد این احساس بهم دست نمیداد که داره ”نظرش“ رو در مورد آدمها میگه، بلکه بیشتر اینطور به نظر میرسید که داره از مواجه شدن و کلنجار رفتن با چالشهای زندگی با دیگران فرار میکنه. اگه بخوام دقیقتر باشم میگم که رجب از ناسازگار بودن واهمه داشت. اون از اینکه با کسی وارد تنش بشه میترسید. حتی اگه چیزی بهش میگفتی احتمال زیاد داشت که اون رو یک بار به صورت پرسشی به خودت برگردونه. این تکرار شاید اول نشونهٔ کند ذهنی و دیر فهمی به نظر میرسید اما دقیق که میشدی حس میکردی اون از اینکه حرفت رو درست نگرفته باشه و بر خلاف میل و منظورت واکنش نشون بده دچار تردید شده. یه جورایی آدم احساس میکرد که اون عمل ناسازگارانهای که در فعل قتل ازش سر زده و مجازات و تنبیه شدیدی که از پس اون تجربه کرده، تمام زندگیش رو تحت تأثیر قرار داده؛ رجب نقرهداغ شده بود. اون دیگه جرأت بها دادن به احساسات و خواستههای درونیاش رو نداشت، از روبرو شدن و مخالفت کردن با دیگران گریزان بود. رجب دیگه به هر نوعی از تصمیم گرفتن و اراده ورزیدن بیاعتماد نشون میداد و قبل هر عمل و خواستنی انگار نیاز داشت مجوزها و تأییدیههایی برای کارهاش بگیره. شاید این جمله درست باشه که رجب دیگه جرأت اینکه کسی باشه رو از دست داده بود.