💠چارشنبهسورى
👤سعید نفیسی
✍️سعيد نفيسى (۱۸ خرداد ۱۲۷۴ تهران - ۲۳ آبان ۱۳۴۵ تهران) استاد دانشگاه تهران در شمارهء 11 سال اول و شمارهء 1 سال دوم مجلهء مهر دربارهء «چارشنبهسورى» مقالهء مفصل و محققانهاى نوشتهاند كه چکیده ای از آن برای کانال اهل قلم و فرهنگ ارائه می گردد.
آئين چهارشنبهسورى يا شب چهارشنبهء آخر سال بر دو قسم است يك قسمت از آن عمومى و مشترك ميان تمام مردم ايران است و قسمت ديگر آئين خصوصى است كه مردم تهران بدعت گذاشتهاند(مانند افزودن توپ مروارید و...)
🔹توپ مرواريد[حاجت خواست از توپ مروارید از باورهای خرافی عصر قاجار در تهران و چند شهر دیگر]
🔹آتش افروختن: زيباترين و شايد قديمترين آداب چهارشنبهسورى آتش افروختن و جستن از آن و شادى كردن در كنارآتش است....و در هر جستنى ميگويند: «زردى من از تو سرخى تو از من» يعنى زردى بيمارى و ناتوانى را از من بستان و سرخى و شادابى و تندرستى را كه در خود دارى بمن ببخش» پس از سوخته شدن خاكسترى را كه از آتش ميماند بايد در خاك اندازى جمع كنند و از خانه بيرون برند و در كنار ديوار بريزند و آنكس كهبيرون ريخته است در بازگشت در ميزند بايد از درون خانه از او بپرسند: «كيست؟» و او هم جواب دهد؛ «منم» گويند: «از كجاآمدهاى؟» جواب دهد كه: «از عروسى» بپرسند: «چه آوردهاى؟» گويد: «تندرستى».
🔹كوزه شكستن: مردم تهران تا چند سال پيش كه از سر در نقارهخانه بالا ميرفتند كوزهاى آب نديده با خود ميبردند و از آنجا بزمين مىافكندند و ميشكستند و كسانى كه بدانجا دسترس نداشتند از بام خويش كوزه را بزمين مىافكندند اينكار در بسيارى از نقاط ايران معمول است و عقيده دارند كه بلاها و قضاهاى بد را در كوزه متراكم كردهاند و چون بشكنند آن قضا و آن بلا دفع شود...
🔹آجيل: در شب چهارشنبهسورى آجيل خوردن از رسوم و آداب مخصوص است و مخصوصاً بايستى آجيل شور و شيرين باشد... در ميان زنان ايران در شب چهارشنبهسورى زمانی برای برآوردن دعاهاست...
🔹فالگوش: كسانى كه حاجتى دارند شب چهارشنبهسورى نيت ميكنند و بر سر چهارراهى يا اگر چهارراه نبود بر سر رهگذرى به فالگوش ميايستند و نخستين عابرى را كه گذشت بسخن او توجه ميكنند و هر چه از دهان او برون آمد در استجابت مقصود خود به فال نيك يا به فال بد ميگيرند اگر آن نخستين سخن به اجابت آرزوى صاحب حاجت مطابق باشد آن آرزوى برآورده است و گرنه برآورده نيست. همين فال را ممكن است بر پشت در خانهاى يا در اطاقى گرفت و بايد آهسته بپشت درآمد و بىآنكه كسانى كه اندرون خانه يا اطاقند بدانند كه كسى بر در ايستاده است گوش فراداد و اولين سخنى را كه گفته ميشود در اجابت مقصود خود يا ناروا ماندن آن فال گرفت.
🔹گرهگشايى
🔹دفع چشمزخم و بختگشايى
🔹كندر و خوشبو: يكى از آداب چهارشنبهسورى آن است كه زنان بر در دكان عطارى ميروند و از او «كندر وشا براى كارگشا» ميخواهند و تا عطار برود بياورد فرار ميكنند اين دكان بايد رو بقبله باشد سپس بدكان ديگرى كه رو بقبله باشد ميروند و «خوشبو» ميخواهند كه مراد اسفند است و چون عطار پى آن برود باز ميگريزند و سپس بدكان سومى كه رو بقبله باشد ميروند و مقدارى كندر و اسفند ميخرند و در خانه براى دفع چشم زخم و حل مشكل خود دود ميكنند.
🔹قليا سودن[منسوخ شده]
🔹آش بيمار يا «آش امام زينالعابدين بيمار»
🔹فال گرفتن با بولونى: يكى از شيرينترين آداب چهارشنبهسورى كه بيشتر جنبهء بازى و تفريح گوارايى دارد فال گرفتن با بولونى است. بولونى كوزهء دهان گشاد كوچكى است كه در خانههاى ما فراوان است و در آن ادويهء خشك يا ترشى و مربا و غيره ميريزند زنان و دختران جوان گرد يكديگر جمع ميشوند و كوزهاى را مىآورند هر كس هر چه همراه خود دارد و نشانهاى از او بشمار ميرود در آن بولونى مىاندازد و اشعار مختلف در وصف الحال كه بتوان بدان تفأل كرد بر قطعه هاى كاغذ مينويسند و تا كرده در بولونى مياندازند سپس دختر نابالغى را ميخوانند و او دست در بولونى ميكند و پارهاى كاغذ را بيرون مىآورد و يكى از حاضران شعرى را كه بر آن نوشته است ميخواند سپس همان دختر يكى از آن اشياء را بيرون مىآورد و ارائه ميدهد و آن شعر كه خوانده شده است فالى است كه در حق صاحب آن نشانى زدهاند در اصفهان يك سرمهدان و يك آئينهء كوچك نيز علاوه بر آن اشياء در بولونى مياندازند و با ديوان حافظ تفأل ميكنند يعنى هر چيزى كه از بولونى بيرون آمد براى صاحب آن فالى از ديوان حافظ ميزنند.
@handicraftsss
👤سعید نفیسی
✍️سعيد نفيسى (۱۸ خرداد ۱۲۷۴ تهران - ۲۳ آبان ۱۳۴۵ تهران) استاد دانشگاه تهران در شمارهء 11 سال اول و شمارهء 1 سال دوم مجلهء مهر دربارهء «چارشنبهسورى» مقالهء مفصل و محققانهاى نوشتهاند كه چکیده ای از آن برای کانال اهل قلم و فرهنگ ارائه می گردد.
آئين چهارشنبهسورى يا شب چهارشنبهء آخر سال بر دو قسم است يك قسمت از آن عمومى و مشترك ميان تمام مردم ايران است و قسمت ديگر آئين خصوصى است كه مردم تهران بدعت گذاشتهاند(مانند افزودن توپ مروارید و...)
🔹توپ مرواريد[حاجت خواست از توپ مروارید از باورهای خرافی عصر قاجار در تهران و چند شهر دیگر]
🔹آتش افروختن: زيباترين و شايد قديمترين آداب چهارشنبهسورى آتش افروختن و جستن از آن و شادى كردن در كنارآتش است....و در هر جستنى ميگويند: «زردى من از تو سرخى تو از من» يعنى زردى بيمارى و ناتوانى را از من بستان و سرخى و شادابى و تندرستى را كه در خود دارى بمن ببخش» پس از سوخته شدن خاكسترى را كه از آتش ميماند بايد در خاك اندازى جمع كنند و از خانه بيرون برند و در كنار ديوار بريزند و آنكس كهبيرون ريخته است در بازگشت در ميزند بايد از درون خانه از او بپرسند: «كيست؟» و او هم جواب دهد؛ «منم» گويند: «از كجاآمدهاى؟» جواب دهد كه: «از عروسى» بپرسند: «چه آوردهاى؟» گويد: «تندرستى».
🔹كوزه شكستن: مردم تهران تا چند سال پيش كه از سر در نقارهخانه بالا ميرفتند كوزهاى آب نديده با خود ميبردند و از آنجا بزمين مىافكندند و ميشكستند و كسانى كه بدانجا دسترس نداشتند از بام خويش كوزه را بزمين مىافكندند اينكار در بسيارى از نقاط ايران معمول است و عقيده دارند كه بلاها و قضاهاى بد را در كوزه متراكم كردهاند و چون بشكنند آن قضا و آن بلا دفع شود...
🔹آجيل: در شب چهارشنبهسورى آجيل خوردن از رسوم و آداب مخصوص است و مخصوصاً بايستى آجيل شور و شيرين باشد... در ميان زنان ايران در شب چهارشنبهسورى زمانی برای برآوردن دعاهاست...
🔹فالگوش: كسانى كه حاجتى دارند شب چهارشنبهسورى نيت ميكنند و بر سر چهارراهى يا اگر چهارراه نبود بر سر رهگذرى به فالگوش ميايستند و نخستين عابرى را كه گذشت بسخن او توجه ميكنند و هر چه از دهان او برون آمد در استجابت مقصود خود به فال نيك يا به فال بد ميگيرند اگر آن نخستين سخن به اجابت آرزوى صاحب حاجت مطابق باشد آن آرزوى برآورده است و گرنه برآورده نيست. همين فال را ممكن است بر پشت در خانهاى يا در اطاقى گرفت و بايد آهسته بپشت درآمد و بىآنكه كسانى كه اندرون خانه يا اطاقند بدانند كه كسى بر در ايستاده است گوش فراداد و اولين سخنى را كه گفته ميشود در اجابت مقصود خود يا ناروا ماندن آن فال گرفت.
🔹گرهگشايى
🔹دفع چشمزخم و بختگشايى
🔹كندر و خوشبو: يكى از آداب چهارشنبهسورى آن است كه زنان بر در دكان عطارى ميروند و از او «كندر وشا براى كارگشا» ميخواهند و تا عطار برود بياورد فرار ميكنند اين دكان بايد رو بقبله باشد سپس بدكان ديگرى كه رو بقبله باشد ميروند و «خوشبو» ميخواهند كه مراد اسفند است و چون عطار پى آن برود باز ميگريزند و سپس بدكان سومى كه رو بقبله باشد ميروند و مقدارى كندر و اسفند ميخرند و در خانه براى دفع چشم زخم و حل مشكل خود دود ميكنند.
🔹قليا سودن[منسوخ شده]
🔹آش بيمار يا «آش امام زينالعابدين بيمار»
🔹فال گرفتن با بولونى: يكى از شيرينترين آداب چهارشنبهسورى كه بيشتر جنبهء بازى و تفريح گوارايى دارد فال گرفتن با بولونى است. بولونى كوزهء دهان گشاد كوچكى است كه در خانههاى ما فراوان است و در آن ادويهء خشك يا ترشى و مربا و غيره ميريزند زنان و دختران جوان گرد يكديگر جمع ميشوند و كوزهاى را مىآورند هر كس هر چه همراه خود دارد و نشانهاى از او بشمار ميرود در آن بولونى مىاندازد و اشعار مختلف در وصف الحال كه بتوان بدان تفأل كرد بر قطعه هاى كاغذ مينويسند و تا كرده در بولونى مياندازند سپس دختر نابالغى را ميخوانند و او دست در بولونى ميكند و پارهاى كاغذ را بيرون مىآورد و يكى از حاضران شعرى را كه بر آن نوشته است ميخواند سپس همان دختر يكى از آن اشياء را بيرون مىآورد و ارائه ميدهد و آن شعر كه خوانده شده است فالى است كه در حق صاحب آن نشانى زدهاند در اصفهان يك سرمهدان و يك آئينهء كوچك نيز علاوه بر آن اشياء در بولونى مياندازند و با ديوان حافظ تفأل ميكنند يعنى هر چيزى كه از بولونى بيرون آمد براى صاحب آن فالى از ديوان حافظ ميزنند.
@handicraftsss