🔴ضعف آشکار در مدیریت منابع آب استان اردبیل / اردبیل کمترین میزان تراکم زیستی در کشور را دارد
✍️میرمعظم ابراهیمی
yon.ir/xfyhY
✔️در جلسهای که چند هفته پیش در آن حضور داشتم، در موقع مطرح شدن تامین آب برای صنایع استان اردبیل، مساله #کمبود_آب و بحران آبی #دشت_اردبیل از طرف مسئولین حوزه آب استان مطرح شد. کمبود آب در استان اردبیل یک سوال بزرگتر را مطرح میکند: اگر استان اردبیل با کمبود آب مواجه است چگونه منابع آبی استان به استانهای همجوار اختصاص پیدا میکند؟ و اصولا در اردبیل چه فشاری بر منابع آب وجود دارد که جوابگوی صنایع ناچیز آن نیست؟
✔️برای پاسخگویی به این سوالات لازم است تا موضوع را از دو جنبه برنامه ریزی در سطح ملی و مدیریت منابع آب در سطح منطقهای و استانی مورد بررسی قرار دهیم.
✔️در دوران دانشگاه و در مباحث مرتبط با آمایش سرزمین و پخشایش فضایی جمعیت، براین نکته تاکید میشد که کشور ایران از توزیع نابرابر جمعیتی در دوقسمت شمال غربی و بخش مرکزی و شرقی رنج میبرد. به این معنی که جمعیت به صورت #نامتوازنی در قسمت باریکی از شمال، شمال غرب و غرب کشور متمرکز شده است و لازم است تا این از توزیع جمعیت به نفع استانهای واقع در کویر مرکزی و شرقی تغییر یابد.
✔️این راهبرد به توان زیستی، #بیولوژیکی، #ژئواکونومیکی مناطق بی توجه بود. همین امر باعث شده است تا ضمن فشار بی امان به منابع آب و خاک استانهای کویری، باعث صدور مشکلات به منابع آبی فراحوزهای شد. تامین آب استان اصفهان از طریق کارون و طرح انتقال آب خزر به کویر مرکزی نمونه از صدور مشکلات مناطق کویری به سایر حوزههای آبی کشور است.
✔️اختلافات فراگیر بین استانهای یزد و #اصفهان در تقسیم منابع آب مشترک، اعتراضات گسترده به آلودگی هوای استانهای غربی کشور، ناشی از انتقال منابع آب به استانهای کویری، از جمله علایم عدم توجه به توزیع مناسب جمعیت براساس توانهای اکولوژیکی آن است. اقدام برای تصاحب منابع آبی سایر استانها از طرف استانهای مرکزی ناشی از نیاز آبی صنایع و خدمات و سرمایهگذاریهای کلان در این استانهاست.
✔️برای درک بهتر موضوع در سطح ملی لازم است تا نگاهی به نقشه #تراکم_زیستی کشور داشته باشیم. تراکم زیستی براساس میزان جمعیت به زمینهای قابل کشت محاسبه میشود. به عبارت دیگر میزان فشار بر منابع اصلی آب و خاک را نشان میدهد.
✔️طبق نقشه تراکم زیستی، استان اردبیل پایین ترین میزان تراکم زیستی را دارد. یعنی کمترین میزان فشار بر منابع آب و خاک استان را دارد در حالیکه استانهای تهران، البرز، قم، اصفهان و یزد دارای بالاترین میزان تراکم زیستی هستند.
✔️نکته قابل توجه اینکه در هر استانی که تراکم زیستی بالاتر است، الزاما تراکم جمعیت به مساله ای غیر از کشاورزی مرتبط است. #تمرکز وزارتخانهها، صنایع، سرمایههای مالی، مراکز علمی بزرگ و... باعث این امر است.
✔️با در نظر گرفتن موارد فوق مشخص است که استان اردبیل با دارا بودن کمترین میزان تراکم زیستی در کشور به لحاظ سرمایهگذاریهای دولتی، شکل گیری صنایع و همچنین تجارت با کشورهای حوزه #قفقاز و روسیه دارای کمترین میزان جذبه برای نگه داشتن جمعیت ساکن و جذب ساکنین جدید بوده است.
✔️در این شرایط #مدیریت_ضعیف بر منابع آب و نحوه استفاده صحیح از این منافع باعث ایجاد مشکلات عدیده شده است:
➖حقآبه استان اردبیل از رودخانه #قزل_اوزن و #ارس به صورت کامل تامین نشده است. یعنی علاوه بر اجحاف در تعیین میزان حقآبه استان اردبیل، برای استفاده از حقآبه تخصیص یافته نیز برنامه ریزی قدرتمندی وجود ندارد.
➖استان اردبیل در طرح آبیاری مکانیزه کشور جزو استانهای آخر است. بدیهی است که با درنظر گرفتن مصرف بیش از 90 درصد منابع آب در بخش کشاورزی، عدم توجه به نحوه استفاده از منابع آب میتواند به بحرانی بزرگ منجر شود.
➖از بودجه 100 میلیارد ریالی فاضلاب شهر #نیر تنها 30 درصد جذب شده است و این شاخص خود نمایانگر وضعیت برخورد مدیران با نحوه مدیریت منابع آب استان است. مسالهایکه علاوه بر آب به سلامتی ساکنین استان و آلودگی سایر منابع آب استان پیوند خورده است.
✔️به صورت کلی برنامه ریزی کلان کشوری میل به برهم زدن تعادل اکولوژیکی در کشور دارد که لازم است سریعا متوقف شود. انتقال سرمایهگذاریهای به استانهای دارای توان اکولوژیک و ژئواکونومیک، به مانند اردبیل، اولین قدم است. قدم بعدی برنامه ریزی دقیق برای بهرهبرداری صحیح از منابع آبی با اصلاح الگوی کشت و تامین زیرساختهای لازم برای #آبیاری_مکانیزه است.
✍️میرمعظم ابراهیمی
yon.ir/xfyhY
✔️در جلسهای که چند هفته پیش در آن حضور داشتم، در موقع مطرح شدن تامین آب برای صنایع استان اردبیل، مساله #کمبود_آب و بحران آبی #دشت_اردبیل از طرف مسئولین حوزه آب استان مطرح شد. کمبود آب در استان اردبیل یک سوال بزرگتر را مطرح میکند: اگر استان اردبیل با کمبود آب مواجه است چگونه منابع آبی استان به استانهای همجوار اختصاص پیدا میکند؟ و اصولا در اردبیل چه فشاری بر منابع آب وجود دارد که جوابگوی صنایع ناچیز آن نیست؟
✔️برای پاسخگویی به این سوالات لازم است تا موضوع را از دو جنبه برنامه ریزی در سطح ملی و مدیریت منابع آب در سطح منطقهای و استانی مورد بررسی قرار دهیم.
✔️در دوران دانشگاه و در مباحث مرتبط با آمایش سرزمین و پخشایش فضایی جمعیت، براین نکته تاکید میشد که کشور ایران از توزیع نابرابر جمعیتی در دوقسمت شمال غربی و بخش مرکزی و شرقی رنج میبرد. به این معنی که جمعیت به صورت #نامتوازنی در قسمت باریکی از شمال، شمال غرب و غرب کشور متمرکز شده است و لازم است تا این از توزیع جمعیت به نفع استانهای واقع در کویر مرکزی و شرقی تغییر یابد.
✔️این راهبرد به توان زیستی، #بیولوژیکی، #ژئواکونومیکی مناطق بی توجه بود. همین امر باعث شده است تا ضمن فشار بی امان به منابع آب و خاک استانهای کویری، باعث صدور مشکلات به منابع آبی فراحوزهای شد. تامین آب استان اصفهان از طریق کارون و طرح انتقال آب خزر به کویر مرکزی نمونه از صدور مشکلات مناطق کویری به سایر حوزههای آبی کشور است.
✔️اختلافات فراگیر بین استانهای یزد و #اصفهان در تقسیم منابع آب مشترک، اعتراضات گسترده به آلودگی هوای استانهای غربی کشور، ناشی از انتقال منابع آب به استانهای کویری، از جمله علایم عدم توجه به توزیع مناسب جمعیت براساس توانهای اکولوژیکی آن است. اقدام برای تصاحب منابع آبی سایر استانها از طرف استانهای مرکزی ناشی از نیاز آبی صنایع و خدمات و سرمایهگذاریهای کلان در این استانهاست.
✔️برای درک بهتر موضوع در سطح ملی لازم است تا نگاهی به نقشه #تراکم_زیستی کشور داشته باشیم. تراکم زیستی براساس میزان جمعیت به زمینهای قابل کشت محاسبه میشود. به عبارت دیگر میزان فشار بر منابع اصلی آب و خاک را نشان میدهد.
✔️طبق نقشه تراکم زیستی، استان اردبیل پایین ترین میزان تراکم زیستی را دارد. یعنی کمترین میزان فشار بر منابع آب و خاک استان را دارد در حالیکه استانهای تهران، البرز، قم، اصفهان و یزد دارای بالاترین میزان تراکم زیستی هستند.
✔️نکته قابل توجه اینکه در هر استانی که تراکم زیستی بالاتر است، الزاما تراکم جمعیت به مساله ای غیر از کشاورزی مرتبط است. #تمرکز وزارتخانهها، صنایع، سرمایههای مالی، مراکز علمی بزرگ و... باعث این امر است.
✔️با در نظر گرفتن موارد فوق مشخص است که استان اردبیل با دارا بودن کمترین میزان تراکم زیستی در کشور به لحاظ سرمایهگذاریهای دولتی، شکل گیری صنایع و همچنین تجارت با کشورهای حوزه #قفقاز و روسیه دارای کمترین میزان جذبه برای نگه داشتن جمعیت ساکن و جذب ساکنین جدید بوده است.
✔️در این شرایط #مدیریت_ضعیف بر منابع آب و نحوه استفاده صحیح از این منافع باعث ایجاد مشکلات عدیده شده است:
➖حقآبه استان اردبیل از رودخانه #قزل_اوزن و #ارس به صورت کامل تامین نشده است. یعنی علاوه بر اجحاف در تعیین میزان حقآبه استان اردبیل، برای استفاده از حقآبه تخصیص یافته نیز برنامه ریزی قدرتمندی وجود ندارد.
➖استان اردبیل در طرح آبیاری مکانیزه کشور جزو استانهای آخر است. بدیهی است که با درنظر گرفتن مصرف بیش از 90 درصد منابع آب در بخش کشاورزی، عدم توجه به نحوه استفاده از منابع آب میتواند به بحرانی بزرگ منجر شود.
➖از بودجه 100 میلیارد ریالی فاضلاب شهر #نیر تنها 30 درصد جذب شده است و این شاخص خود نمایانگر وضعیت برخورد مدیران با نحوه مدیریت منابع آب استان است. مسالهایکه علاوه بر آب به سلامتی ساکنین استان و آلودگی سایر منابع آب استان پیوند خورده است.
✔️به صورت کلی برنامه ریزی کلان کشوری میل به برهم زدن تعادل اکولوژیکی در کشور دارد که لازم است سریعا متوقف شود. انتقال سرمایهگذاریهای به استانهای دارای توان اکولوژیک و ژئواکونومیک، به مانند اردبیل، اولین قدم است. قدم بعدی برنامه ریزی دقیق برای بهرهبرداری صحیح از منابع آبی با اصلاح الگوی کشت و تامین زیرساختهای لازم برای #آبیاری_مکانیزه است.