بحران آب با یک تصمیم اشتباه
✍میرمعظم ابراهیمی/ کارشناس ارشد جغرافیا
✔️در مباحث مرتبط با آمایش سرزمین بر این نکته تاکید میشد که ایران از توزیع نابرابر جمعیتی در ۲ قسمت شمال غربی، بخش مرکزی و شرقی رنج میبرد. به این معنی که جمعیت به صورت نامتوازنی در نوار باریکی از شمال، شمال غرب و غرب کشور متمرکز شده است و باید در برنامهریزیهای کالبدی و آمایش سرزمین توزیع جمعیت به نفع استانهای کویر مرکزی و شرقی تغییر یابد. این استدلال که بر اساس نقشه #تراکم_نسبی کشور مطرح میشد، هرچند موجب شد توزیع مطلق جمعیت بهبود یابد، اما به توان زیستی، بیولوژیکی و ژئواکونومیکی مناطق بیتوجه بود. به همین دلیل هم علاوه بر فشار بیامان به منابع #آب و خاک استانهای کویری، مشکلات به منابع آبی #فراحوزهای صادر شد.
✔️ریشهیابی مشکلات نشان میدهد نگاه سادهانگارانه به تراکم جمعیت، منطق اشتباهی را پیش روی مدیران و برنامهریزان کشور قرار داده است. برای درک بهتر موضوع در سطح ملی لازم است به جای بررسی تراکم نسبی جمعیت، نگاهی به نقشه #تراکم_زیستی کشور داشته باشیم؛ تراکم زیستی بر اساس نسبت میزان جمعیت به زمینهای قابل کشت محاسبه میشود. به عبارت دیگر تراکم زیستی میزان فشار بر منابع اصلی آب و خاک را نشان میدهد. طبق نقشه تراکم زیستی، #اردبیل پایینترین میزان تراکم را دارد و در ترکیب با زنجان، کردستان، همدان، کرمانشاه، لرستان و ایلام، پهنه به هم پیوستهای از اراضی دارای کمترین میزان تراکم زیستی را به نمایش میگذارند. در این استانها، نسبت به استانهای دیگر کشور، کمترین میزان فشار بر منابع آب و خاک وارد میشود. در مقابل استانهای #تهران، البرز، قم، اصفهان و یزد پهنه به هم پیوستهای با #بالاترین میزان تراکم زیستی را نشان میدهند. نکته قابل تامل اینکه در هر استانی که تراکم زیستی بالاتر است، الزاما تراکم جمعیت به مسئلهای غیر از کشاورزی مرتبط میشود. به عنوان مثال در تهران و البرز مساله پایتختی تهران و #تمرکز ادارهها و سرمایههای مالی موجب شکلگیری این تراکم است. در قم تمرکز مراکز تحصیلات حوزوی، #اصفهان و یزد تراکم #صنایع و در برخی استانهای مرزی موضوعاتی چون تجارت بینالمللی، اقتصاد متکی بر دریا و مسائل فرهنگی و مذهبی نیز بر نقشه تراکم زیستی تاثیرگذار بوده است. در یک مقایسه دیگر #اردبیل به عنوان دروازه تاریخی ورودی کشورهای حوزه #قفقاز و #روسیه از جاده ابریشم و با وجود توانهای کشاورزی، فاقد ارتباط ریلی و بزرگراهی با سایر استانهای کشور و صنایع مادر است. در همین حال اصفهان بیش از ۲ هزار کیلومتر #بزرگراه و #آزادراه دارد و انواع صنایع و خدمات در آن شکل گرفته است. این مقایسه نشان میدهد هر جا سرمایهگذاری کلان اقتصادی و زیرساختی بیشتر بود، جذب جمعیت افزایش داشته و به همین دلیل نیاز آبی بیشتر شده است. برای مقابله با این روند لازم است سیاستهای #تمرکزگرایی در برنامهریزیهای کلان کشوری متوقف شود. حجم سرمایهگذاریها در استانهای دارای منابع آب و خاک افزایش پیدا کند، زیرساختهای توسعه در حوزه ارتباطی در همه استانها توسعه یابد.
لینک یادداشت در روزنامه #همشهری / ۱۶ اسفند ۹۶ 🔻🔻
http://newspaper.hamshahri.org/id/8861/بحران-تصمیم-اشتباه.html
یادداشتهایم را در کانالم دنبال کنید🔻🔻
@MirMoazzamEbrahimi
✍میرمعظم ابراهیمی/ کارشناس ارشد جغرافیا
✔️در مباحث مرتبط با آمایش سرزمین بر این نکته تاکید میشد که ایران از توزیع نابرابر جمعیتی در ۲ قسمت شمال غربی، بخش مرکزی و شرقی رنج میبرد. به این معنی که جمعیت به صورت نامتوازنی در نوار باریکی از شمال، شمال غرب و غرب کشور متمرکز شده است و باید در برنامهریزیهای کالبدی و آمایش سرزمین توزیع جمعیت به نفع استانهای کویر مرکزی و شرقی تغییر یابد. این استدلال که بر اساس نقشه #تراکم_نسبی کشور مطرح میشد، هرچند موجب شد توزیع مطلق جمعیت بهبود یابد، اما به توان زیستی، بیولوژیکی و ژئواکونومیکی مناطق بیتوجه بود. به همین دلیل هم علاوه بر فشار بیامان به منابع #آب و خاک استانهای کویری، مشکلات به منابع آبی #فراحوزهای صادر شد.
✔️ریشهیابی مشکلات نشان میدهد نگاه سادهانگارانه به تراکم جمعیت، منطق اشتباهی را پیش روی مدیران و برنامهریزان کشور قرار داده است. برای درک بهتر موضوع در سطح ملی لازم است به جای بررسی تراکم نسبی جمعیت، نگاهی به نقشه #تراکم_زیستی کشور داشته باشیم؛ تراکم زیستی بر اساس نسبت میزان جمعیت به زمینهای قابل کشت محاسبه میشود. به عبارت دیگر تراکم زیستی میزان فشار بر منابع اصلی آب و خاک را نشان میدهد. طبق نقشه تراکم زیستی، #اردبیل پایینترین میزان تراکم را دارد و در ترکیب با زنجان، کردستان، همدان، کرمانشاه، لرستان و ایلام، پهنه به هم پیوستهای از اراضی دارای کمترین میزان تراکم زیستی را به نمایش میگذارند. در این استانها، نسبت به استانهای دیگر کشور، کمترین میزان فشار بر منابع آب و خاک وارد میشود. در مقابل استانهای #تهران، البرز، قم، اصفهان و یزد پهنه به هم پیوستهای با #بالاترین میزان تراکم زیستی را نشان میدهند. نکته قابل تامل اینکه در هر استانی که تراکم زیستی بالاتر است، الزاما تراکم جمعیت به مسئلهای غیر از کشاورزی مرتبط میشود. به عنوان مثال در تهران و البرز مساله پایتختی تهران و #تمرکز ادارهها و سرمایههای مالی موجب شکلگیری این تراکم است. در قم تمرکز مراکز تحصیلات حوزوی، #اصفهان و یزد تراکم #صنایع و در برخی استانهای مرزی موضوعاتی چون تجارت بینالمللی، اقتصاد متکی بر دریا و مسائل فرهنگی و مذهبی نیز بر نقشه تراکم زیستی تاثیرگذار بوده است. در یک مقایسه دیگر #اردبیل به عنوان دروازه تاریخی ورودی کشورهای حوزه #قفقاز و #روسیه از جاده ابریشم و با وجود توانهای کشاورزی، فاقد ارتباط ریلی و بزرگراهی با سایر استانهای کشور و صنایع مادر است. در همین حال اصفهان بیش از ۲ هزار کیلومتر #بزرگراه و #آزادراه دارد و انواع صنایع و خدمات در آن شکل گرفته است. این مقایسه نشان میدهد هر جا سرمایهگذاری کلان اقتصادی و زیرساختی بیشتر بود، جذب جمعیت افزایش داشته و به همین دلیل نیاز آبی بیشتر شده است. برای مقابله با این روند لازم است سیاستهای #تمرکزگرایی در برنامهریزیهای کلان کشوری متوقف شود. حجم سرمایهگذاریها در استانهای دارای منابع آب و خاک افزایش پیدا کند، زیرساختهای توسعه در حوزه ارتباطی در همه استانها توسعه یابد.
لینک یادداشت در روزنامه #همشهری / ۱۶ اسفند ۹۶ 🔻🔻
http://newspaper.hamshahri.org/id/8861/بحران-تصمیم-اشتباه.html
یادداشتهایم را در کانالم دنبال کنید🔻🔻
@MirMoazzamEbrahimi