قیزیل باشماق؛ پیوستگی زیبای فردا، امروز و دیروز / قسمت اول نوشته
✍میرمعظم ابراهیمی
🔻روز پنجشنبه فرصتی دست داد تا در کنار خانواده به تماشای تئاتر موزیکال «#قیزیل_باشماق» بنشینیم. نمایش برای من آنقدر عالی و زیبا بود که شیرینی آن را تا مدتها همراه خواهم داشت. ترکیب زیبای سنت، مدرنیته و پست مدرنیسم در کنار ترکیب زیبای جهانبینی، فولکولور و موسیقی ترکهای آذربایجان به همراه ذوق و هنر نویسنده و کارگردان باعث خلق اثری در خور شده است. اجرای نمایش به زبان ترکی به این انسجام کمک شایانی کرده بود.
🔻باید قبول کرد که قسمتی از عدم تمایل شهروندان به کالاهای فرهنگی ناشی از ضعف آشکار در کیفیات این کالاهای عرضه شده است. آثار سطحی و تقلید شده که عموما جز دلزدگی چیزی به ارمغان نمیآورد. عبور از این کسادی، مستلزم خلق آثاری است که با روح جوامع در ارتباط باشد و بازگو کننده مسائل عمدهای باشد که افکار شهروندان را به خود مشغول کرده است. «قیزیل باشماق» واجد بسیاری از ویژگیهاییست که میتواند ارزش زمانی را که برای آن میگذاریم را توجیه کند.
🔻نمایشنامه بر اساس داستانهای فولکوریک آذربایجان با نامهای «#گؤزل_فاطما» و یا «ساری اینک» تدوین شده است. شباهتهای ساختاری داستان با داستان «سیندرلا» در ارتباط با وجود نامادری و کفش طلایی که در نهایت به ازدواج با شاهزاده ختم میشود کاملا محرز هست. علیرغم این شباهتها تفاوتهایی چون وجود گاو و خروس، نحوه جا گذاشته شدن لنگه کفش و همچنین انداختن فاطما در دریا و اینکه در شکم یک نهنگ زنده میماند، به مانند داستان حضرت یونس، نشان میدهد که خارج از ریشه یکسان این دو داستان، روح شرقی و غربی اثرات عمیق خود را در داستان گذاشته است. گاو به عنوان یک توتم قدیمی نماید برکت است و رنگ زرد گاو و کفش طلایی، نمادی از روشنایی خورشید است.
🔻به نظر میرسد ایده اصلی داستان امید به #روشناییها و گذرا بودن دوران ظلم و تاریکی است. ایدهای که با موضوع #عشق و #نفرت فرصت بروز یافته است. جهان بینی ترکهای آذربایجانی در مواجهه با ظلم را میتوان در گزارههایی چون «ظولمون آخیری اولماز / ظولم ایله آباد اولان عدل ایله ویران اولار.» یافت. زیبایی نهانی داستان در توجه به یک جهان بینی تاریخی است که در گذر از مراحل مختلف تاریخی همچنان خود را حفظ کرده است. حفظ ساختار اصلی داستان به همراه نوآوریهای زیبای نویسنده باعث شده است تا اثر در ذات خود بتواند همذات پنداری را در مخاطب ایجاد کند و مخاطب را از ابتدا تا انتها بر روی صندلی میخکوب کند.
🔻افزوده شدن موضوع ساختارهای قدرتمند امروزی به مانند پول، کافه و ظواهر، که به قسمت غرق شدن فاطما در دریا افزوده شده است، اوج #خلاقیت نویسنده نمایشنامه را نشان میدهد. مذاکره بین نهنگ، که در اینجا نماینده ساختار قدرتمند #مصرف_گرایی است، و فاطما، که نماینده روح پاک و بیدفاع بشری است، به درگیری ذهنی روزانه شهروندان در انتخاب بین علایق انسانی و پول-مصرف میپردازد. این جنگ اگرچه در دنیای واقعی اغلب با پیروزی دنیای مصرف خاتمه مییابد اما در داستان «امید» زنده میماند و با حضور پدر و شاهزاده، که ظاهرا باید در جنگ مغلوب میشدند و تمام عوامل شکست هم به مانند واقعیت مهیا بود، فاطما نجات مییابد و با اتحاد بین عشق و عقل «نفرت» سنتی شکست میخورد، اما نحوه پیروزی بر فرهنگ مصرف گرایی همچنان بیتکلیف میماند. تغییر شکل نور در صحنه از دایره به مستطیل نیز احتمالا در پی القای سختتر شدن مشکلات از نفرت انسانی به ساختار مصرف گرایانه غیرانسانی است. در واقع اگرچه قدرت #خانواده و #حکومت با نهایت تلاش صادقانه، شاید بتوانند بر مشکلات سنتی ناشی از خود فائق بیایند اما تکلیف این سنت #مردسالارانه در مقابل زرق و برق مصرف گرایی چندان مشخص نیست. در این حرکت پدر علیرغم اینکه باعث اصلی سختی دخترش هست، همیشه با نیتی مثبت در حال تلاشی نافرجام است تا بلکه با تکیه بر مالکیت ابزار تولید بتواند قطعات را به نحوی تکان بدهد تا وضعیت رنج و ظلم به سر برسد و آشکارا تلاشهای جانفرسای او در بیرون از خانه تاثیری در عشق و نفرت داخل خانه ندارد.
🔻نمایشنامه از چندین بعد به ریشههای تاریخی اشاره دارد. قطعات حاضر در صحنه نمایش در پایان به ترکیب نهایی خود درمیآیند و شکل واقعی کفش طلا را به خود میگیرند؛ اصلی مهم در فلسفه شرق که راه رسیدن به حقیقت را یکی شدن از طریق اتحاد اجزا میداند، حرکتی که باعث میشود تا سی مرغ به #سیمرغ تبدیل شود. در اینجا نقش #تقدیر که با سکوت مطلق خود حضور همیشه زنده دارد، به وسیله کارگردان و با افزودن یک بازیگر ساکت و موثر در صحنه به خوبی به نمایش درآمده است.
✍میرمعظم ابراهیمی
🔻روز پنجشنبه فرصتی دست داد تا در کنار خانواده به تماشای تئاتر موزیکال «#قیزیل_باشماق» بنشینیم. نمایش برای من آنقدر عالی و زیبا بود که شیرینی آن را تا مدتها همراه خواهم داشت. ترکیب زیبای سنت، مدرنیته و پست مدرنیسم در کنار ترکیب زیبای جهانبینی، فولکولور و موسیقی ترکهای آذربایجان به همراه ذوق و هنر نویسنده و کارگردان باعث خلق اثری در خور شده است. اجرای نمایش به زبان ترکی به این انسجام کمک شایانی کرده بود.
🔻باید قبول کرد که قسمتی از عدم تمایل شهروندان به کالاهای فرهنگی ناشی از ضعف آشکار در کیفیات این کالاهای عرضه شده است. آثار سطحی و تقلید شده که عموما جز دلزدگی چیزی به ارمغان نمیآورد. عبور از این کسادی، مستلزم خلق آثاری است که با روح جوامع در ارتباط باشد و بازگو کننده مسائل عمدهای باشد که افکار شهروندان را به خود مشغول کرده است. «قیزیل باشماق» واجد بسیاری از ویژگیهاییست که میتواند ارزش زمانی را که برای آن میگذاریم را توجیه کند.
🔻نمایشنامه بر اساس داستانهای فولکوریک آذربایجان با نامهای «#گؤزل_فاطما» و یا «ساری اینک» تدوین شده است. شباهتهای ساختاری داستان با داستان «سیندرلا» در ارتباط با وجود نامادری و کفش طلایی که در نهایت به ازدواج با شاهزاده ختم میشود کاملا محرز هست. علیرغم این شباهتها تفاوتهایی چون وجود گاو و خروس، نحوه جا گذاشته شدن لنگه کفش و همچنین انداختن فاطما در دریا و اینکه در شکم یک نهنگ زنده میماند، به مانند داستان حضرت یونس، نشان میدهد که خارج از ریشه یکسان این دو داستان، روح شرقی و غربی اثرات عمیق خود را در داستان گذاشته است. گاو به عنوان یک توتم قدیمی نماید برکت است و رنگ زرد گاو و کفش طلایی، نمادی از روشنایی خورشید است.
🔻به نظر میرسد ایده اصلی داستان امید به #روشناییها و گذرا بودن دوران ظلم و تاریکی است. ایدهای که با موضوع #عشق و #نفرت فرصت بروز یافته است. جهان بینی ترکهای آذربایجانی در مواجهه با ظلم را میتوان در گزارههایی چون «ظولمون آخیری اولماز / ظولم ایله آباد اولان عدل ایله ویران اولار.» یافت. زیبایی نهانی داستان در توجه به یک جهان بینی تاریخی است که در گذر از مراحل مختلف تاریخی همچنان خود را حفظ کرده است. حفظ ساختار اصلی داستان به همراه نوآوریهای زیبای نویسنده باعث شده است تا اثر در ذات خود بتواند همذات پنداری را در مخاطب ایجاد کند و مخاطب را از ابتدا تا انتها بر روی صندلی میخکوب کند.
🔻افزوده شدن موضوع ساختارهای قدرتمند امروزی به مانند پول، کافه و ظواهر، که به قسمت غرق شدن فاطما در دریا افزوده شده است، اوج #خلاقیت نویسنده نمایشنامه را نشان میدهد. مذاکره بین نهنگ، که در اینجا نماینده ساختار قدرتمند #مصرف_گرایی است، و فاطما، که نماینده روح پاک و بیدفاع بشری است، به درگیری ذهنی روزانه شهروندان در انتخاب بین علایق انسانی و پول-مصرف میپردازد. این جنگ اگرچه در دنیای واقعی اغلب با پیروزی دنیای مصرف خاتمه مییابد اما در داستان «امید» زنده میماند و با حضور پدر و شاهزاده، که ظاهرا باید در جنگ مغلوب میشدند و تمام عوامل شکست هم به مانند واقعیت مهیا بود، فاطما نجات مییابد و با اتحاد بین عشق و عقل «نفرت» سنتی شکست میخورد، اما نحوه پیروزی بر فرهنگ مصرف گرایی همچنان بیتکلیف میماند. تغییر شکل نور در صحنه از دایره به مستطیل نیز احتمالا در پی القای سختتر شدن مشکلات از نفرت انسانی به ساختار مصرف گرایانه غیرانسانی است. در واقع اگرچه قدرت #خانواده و #حکومت با نهایت تلاش صادقانه، شاید بتوانند بر مشکلات سنتی ناشی از خود فائق بیایند اما تکلیف این سنت #مردسالارانه در مقابل زرق و برق مصرف گرایی چندان مشخص نیست. در این حرکت پدر علیرغم اینکه باعث اصلی سختی دخترش هست، همیشه با نیتی مثبت در حال تلاشی نافرجام است تا بلکه با تکیه بر مالکیت ابزار تولید بتواند قطعات را به نحوی تکان بدهد تا وضعیت رنج و ظلم به سر برسد و آشکارا تلاشهای جانفرسای او در بیرون از خانه تاثیری در عشق و نفرت داخل خانه ندارد.
🔻نمایشنامه از چندین بعد به ریشههای تاریخی اشاره دارد. قطعات حاضر در صحنه نمایش در پایان به ترکیب نهایی خود درمیآیند و شکل واقعی کفش طلا را به خود میگیرند؛ اصلی مهم در فلسفه شرق که راه رسیدن به حقیقت را یکی شدن از طریق اتحاد اجزا میداند، حرکتی که باعث میشود تا سی مرغ به #سیمرغ تبدیل شود. در اینجا نقش #تقدیر که با سکوت مطلق خود حضور همیشه زنده دارد، به وسیله کارگردان و با افزودن یک بازیگر ساکت و موثر در صحنه به خوبی به نمایش درآمده است.