معنایِ معنای زندگی (۲)
گفته شد که حداقل سه معنا و تفسیر برای معنای زندگی گفته شده است که در این یادداشت به بررسی آنها میپردازیم:
معانی سهگانهی معنا
۱) هدف
گاهی مقصود از معنا، هدف و غایت است. در زندگی اگر چیزی هدف نداشته باشد آنرا بیمعنا میدانیم. به عنوان مثال اگر کسی بدون هدف به دانشگاه برود آنرا عبث و بیمعنا میدانیم.
با این تفسیر، در بحث معنای زندگی هم صحبت از هدف زندگی است. هدف از زندگی انسان چیست؟
انسان با ویژگی ممتاز آگاهی در مرحلهای از زندگی سوال میکند که آیا زندگی هدفی دارد؟ آیا هدف و منظوری از به دنیا آمدن ما وجود داشته است؟
۲) کارکرد
در این تفسیر، مراد از معنای زندگی، کارکرد است. برخی بر این عقیدهاند که وقتی از معنای زندگی صحبت میکنیم، نه از هدف زندگی او بلکه از کارکرد او در یک هدف بزرگتر صحبت میشود.
زندگی من یا نوع انسان هدفی ندارد اما زندگی انسان به عنوان جزئی از کل کارکردی دارد.
در اینجا مثال اجزای یک خودرو را میزنند که هرکدام از این اجزاء، فینفسه کارکرد و هدفی ندارند ولی وقتی در خودرو قرار میگیرند کارکرد پیدا میکنند و اگر نباشند خودرو کار نمیکند. در خصوص معنای زندگی نیز سوال میشود که آیا انسان، کارکردی در یک هدف و غایت بزرگتر دارد؟
۳) ارزش
معنای دیگری که برای واژهی معنا در عبارت معنای زندگی گفتهاند، ارزش است. در این صورت معنای سوال «آیا زندگی معنا دارد؟» این است که آیا زندگی ارزش زیستن دارد؟
و مراد از ارزش آن است که زندگی عقلانیت عملی داشته باشد یعنی با وجود همهی دردها و رنجهای زندگی آیا این زندگی میارزد؟ آیا زیستن به مردن میارزد؟
بر اساس این رویکرد است که برخی از فیلسوفان اگزیستانسیالیست همچون آلبر کامو معتقد هستند که مهمترین و اصلیترین سوال فلسفی این است که آیا زندگیِ همراه با درد و رنج در مجموع ارزش زیستن دارد یا خیر؟ که پاسخ او آن است که آری ارزش زیستن دارد.
در یادداشت بعد نکاتی درخصوص این معانی مختلف ارائه میگردد.
✍ جواد ابراهیمی
@PhilosophicalPractice