فصل ششم — قسمت شصت‌ویکم 🐧
نصب و پیکربندی محیط GUI

——————-
🖥 اول GUI چیست؟
GUI = Graphical User Interface
یعنی محیط گرافیکی که با ماوس، پنجره، آیکون و منو با لینوکس کار می‌کنیم.
مثلاً به‌جای:
mkdir test
در GUI می‌توانی با کلیک راست → New Folder پوشه بسازی.

—————-

2️⃣ Window Manager چیست؟
اینجا یک لایه پایین‌تر داریم.
Window Manager مسئول مدیریت پنجره‌هاست؛ مثلاً:
پنجره را کجا قرار بده؟
پنجره را Maximize کن
پنجره را Minimize کن
پنجره را ببند
برای محیط‌های مختلف:
GNOME → Mutter
KDE → KWin
Cinnamon → Muffin
MATE → Marco
Metacity هم Window Manager قدیمی GNOME بود.
پس خیلی ساده:
Desktop Environment
↓
Window Manager
↓
پنجره‌ها

——————

3️⃣ XFree86 چیست؟
XFree86 یکی از پیاده‌سازی‌های قدیمی سیستم X Window System بود.
در گذشته وظیفه‌اش فراهم کردن زیرساخت نمایش گرافیکی در سیستم‌های Unix/Linux بود.
بعداً X.Org جایگزین اصلی آن شد.

—————

4️⃣ X.Org چیست؟
X.Org Server یکی از پیاده‌سازی‌های سیستم X Window System است.
به زبان ساده:

برنامه‌ها می‌خواهند چیزی روی مانیتور نمایش دهند؛ X.Org واسطه‌ای بین برنامه‌ها، ورودی‌ها و سخت‌افزار گرافیکی است.

ساختار ساده:
Application
↓
Desktop Environment
↓
X.Org
↓
GPU / Display

—————

5️⃣ Wayland چیست؟
Wayland یک معماری جدیدتر برای سیستم نمایش گرافیکی است که برای بسیاری از سناریوها جایگزین X11/X.Org می‌شود.
ساختار آن ساده‌تر است:
Application
↓
Wayland Compositor
↓
Display
مثلاً در GNOME، Mutter می‌تواند نقش compositor مربوط به Wayland را هم انجام دهد.
🧠 پس تفاوت اصلی را این‌طور حفظ کن:
قدیمی‌تر:
XFree86 → X.Org / X11

جدیدتر:
Wayland


—————-


6️⃣ نصب GUI در Red Hat / Fedora
اگر از سیستم‌های مبتنی بر Red Hat استفاده می‌کنی، ابتدا می‌توانی گروه‌های نرم‌افزاری را ببینی:
dnf group list
مثلاً برای نصب محیط GUI:
dnf group install "Server with GUI"
یا در بعضی نسخه‌ها:
dnf group install "Workstation"
⚠️ اسم دقیق Group ممکن است بین نسخه‌های Fedora/RHEL/AlmaLinux متفاوت باشد؛ اول با dnf group list بررسی کن.

—————

فعال کردن GUI هنگام Boot
بعد از نصب:
systemctl set-default graphical.target
بعد:
reboot
حالا سیستم به‌جای محیط متنی، به محیط گرافیکی می‌رود.
برای دیدن Target فعلی:
systemctl get-default
اگر دیدی:
graphical.target
یعنی GUI به‌عنوان حالت پیش‌فرض انتخاب شده.

——————

7️⃣ نصب GUI در Debian / Ubuntu
اول معمولاً Repositoryها باید درست باشند.
برای X.Org:
apt install xorg
برای GNOME:
apt install gnome
یا بسته‌های دسکتاپ مناسب نسخه تو، مثلاً:
apt install ubuntu-desktop
برای X11 authentication هم:
apt install xauth
نکته مهم درباره دستورهای نوشته‌شده
این‌هایی که نوشتی احتمالاً اشتباه تایپی دارند:
apt-get install unmtu-desktop
apt-get install gnome-desktop-environmaent
این اسم‌ها به این شکل صحیح نیستند.
مثلاً:
apt install ubuntu-desktop
و برای GNOME بسته/Task دقیق را متناسب با توزیع بررسی می‌کنیم.

———————-