TARIX IZLARI

Sog‘uniy O‘zbekistondan 4 baravar katta hududni boshqarganmi?

Alixonto‘ra Sog‘uniy 1944-yilda G‘uljada tashkil etilgan Sharqiy Turkiston Respublikasining rahbari bo‘lgan. U nafaqat siyosiy rahbar, balki Milliy armiyaning bosh qo‘mondoni ham edi. Respublika o‘z hududi sifatida qariyb 1,83 million km² maydonni ko‘rsatgan. Bu hozirgi O‘zbekiston hududidan 4 baravar ko‘proq katta. Ammo amaldagi nazorat hududi bundan kichik bo‘lishi mumkin.

Yaqinlaringizga ulashing ✅@Tarix_izlari

🗓 16-avgust — Tarixda izlarida
​
​✅ Muhim voqealar:
🔹 ​1896-yil — Kanadaning Klondayk daryosi havzasida boy oltin koni topildi va tarixda mashhur bo‘lgan «Klondayk oltin talvasasi»ga (Gold Rush) start berildi.
🔹​ 1960-yil — AQSh harbiy uchuvchisi Jozef Kittinger stratosferadan — 31 300 metr balandlikdan parashyutda sakrab, o‘z davri uchun aqlbovar qilmas rekord o‘rnatdi.
🔹 ​1977-yil — Sovet Ittifoqining «Arktika» atom muzyorari Shimoliy qutb nuqtasiga suv usti orqali yetib borgan tarixdagi ilk kema bo‘ldi.

​🎂 Shu kunda tavallud topganlar
🔹 Shahzoda Sulton Xusrav Mirzo (1587) – Boburiylar sulolasidan boʻlgan shahzoda, boburiy hukmdor Jahongirning toʻngʻich oʻgʻli.
🔹 ​Tomas Edvard Lourens (1888) — «Arabistonlik Lourens» nomi bilan tanilgan britaniyalik mashhur arxeolog, harbiy va yozuvchi.
🔹​ Charlz Bukovski (1920) — O‘ziga xos realistik uslubi bilan tanilgan amerikalik taniqli shoir va yozuvchi.
🔹​ Jeyms Kemeron (1954) — Kanadalik afsonaviy kinorejissyor («Titanik», «Avatar», «Terminator» filmlari muallifi).
🔹 ​Madonna (1958) — Amerikalik qo‘shiqchi, aktrisa, jahon sahnasining «pop-qirolichasi».
🔹 Muhammad Iso Abdulhairov (1970) — oʻzbekistonlik kino va teatr aktori. 2011-yilning eng yaxshi aktori deb topilgan
🔹 Saif Ali Khan (1970) — hindistonlik Bollywood aktyori.

​🕯 Bu kunda vafot etganlar
🔹​1977-yil — Elvis Presli (42 yoshda), «Rok-n-roll qiroli» deb e’tirof etilgan afsonaviy amerikalik xonanda va aktyor.
🔹​1987-yil — Andrey Mironov (46 yoshda), mashhur sovet teatr va kino aktyori.

​🎉 Bayramlar va xalqaro sanalar
🔹 ​Paragvay — Bolalar kuni (Akosta-Nyu jangidagi yosh qahramonlar xotirasiga).
🔹 ​Kipr — Mustaqillik kuni (1960-yil Buyuk Britaniyadan mustaqillik e’lon qilingan).
🔹​ AQSh — Milliy havo-desant qo‘shinlari kuni (National Airborne Day).

​🔗 «@Tarix_izlari» — o‘tmishning eng muhim sahifalari biz bilan birga!

Yaqinlaringizga ulashing ✅@Tarix_izlari

Abdulaziz as-Saolibiy (arabcha: عبد العزيز الثعالبي, to‘liq ismi: Shayx Abdulaziz Saolibiy; 1876–1944) — Tunis milliy ozodlik harakatining yetakchisi, taniqli siyosatchi, islom islohotchisi va jurnalist.
U Tunisning Fransiya mustamlakachiligiga qarshi kurashida asosiy shaxslardan biri bo‘lgan.

✅Hayoti va faoliyatining muhim jihatlari:
🔹​Ta'limi va ma'rifatchilik: Tunisdagi nufuzli az-Zaytuna universitetida tahsil olgan. Muhammad Abduh va Jamoliddin al-Afg‘oniyning islomiy modernizm (jadidchilik / islohotchilik) g‘oyalaridan ta'sirlanib, xalqni ma'rifatga chorlovchi nashrlar chop etgan.
🔹​"Yosh tunisliklar" harakati: 1907-yilda tuzilgan "Yosh tunisliklar" (Jeunes Tunisiens) harakatining asoschilaridan biri bo‘lgan. Ular milliy tenglik va ma'muriy islohotlarni talab qilgan.
🔹​"Dastur" partiyasi: 1920-yilda Tunisning mustaqilligi va konstitutsiyaviy tuzumini talab qiluvchi mashhur "Dastur" (Hizb al-Dustur) partiyasiga asos solgan.
🔹​Quvg‘in va surgun: Mustamlakachi Fransiya hukumatiga qarshi faoliyati sababli bir necha bor hibsga olingan, keyinchalik esa mamlakatdan surgun qilinib, Sharqiy mamlakatlarda (Misr, Iroq, Hindiston) ko‘p yillar yashagan.
🔹​Asarlari: Uning eng mashhur kitoblaridan biri 1920-yilda Parijda fransuz tilida chop etilgan "La Tunisie martyre" («Shahid Tunis») bo‘lib, unda fransuz protektoratining zulmi va qonunbuzarliklari fosh etilgan.

​Keyinchalik Tunis milliy harakatida uning an'anaviy islomiy-milliy qanoti bilan Habib Burgiba boshchiligidagi yosh modernistik "Yangi Dastur" qanoti o‘rtasida g‘oyaviy tortishuvlar bo‘lgan. Saolibiy butun arab dunyosida mustamlakachilikka qarshi kurash ramzlaridan biri sifatida tarixda qolgan.

Yaqinlaringizga ulashing ✅@Tarix_izlari

O‘z farzandi qotiliga aylangan otalar
5. Sulaymon Qonuniy

Turkiya tarixining asosini tashkil etuvchi Usmoniylar sulolasi ne-ne sultonlarni, ne-ne shahzodalarni ko‘rmadi. Biroq ularning orasidan barmoq bilan sanarlilarigina tarix zarvaraqlariga o‘z ismini o‘chmas harflar bilan bita oldi. Shulardan biri, Usmoniylar imperiyasining 10-sultoni Sulaymon Qonuniy edi. Aynan u hozirgi Istanbul (Konstantinopol)ni zabt eta olgan sulton Mehmedning qonunlariga jiddiy o‘zgartirishlar kiritdi. Uning boshqaruv davrida imperiya sarhadlari anchayin kengaydi. Sulaymon Vengriya, Bosniya va Gersagavina, G‘arbiy Gruziya, Liviyaning bir qismini bosib oladi. U imperiyani 46 yil davomida boshqarib, 48 ming kilometrdan ortiq hududni otda bosib o‘tdi. Ammo Sulaymon imperiya taxtini shunchalar sevardiki, uni hech kimga ishonmasdi. Shu bois katta o‘g‘li shahzoda Mustafoni Eron hukmdori shoh Taxmasp I bilan aloqasi bor degan shubha tufayli 1553 yilda qatl ettirgan.

Ba’zi tarixchilar shahzoda Mustafoning qatl etilishida malika Xurramning qo‘li borligini ta’kidlashadi. Xususan, Sulton Sulaymon Eronga qarshi yurish boshlaganida Bosh Vazir Rustam posho shahzoda Mustafoga otasining armiyasiga qo‘shilishni taklif qiladi. Shu vaqt oralig‘ida Rustam posho sulton Sulaymonga shahzoda Mustafo Safaviylar bilan til biriktirib, bu yerga kelib sultonni taxtdan ag‘darmoqchiligini aytadi. Mustafo Rustam poshoning taklifini qabul qilib, otasining qo‘shiniga qo‘shilish uchun yo‘lga chiqadi. Sulaymon esa buni fitna deb o‘ylab uni qatl etishni buyuradi. Mustafo otasi bilan uchrashgani chodirga kirganida, qo‘riqchilar tomonidan o‘ldirilgan.

Yaqinlaringizga ulashing ✅@Tarix_izlari

🗓 15-avgust — Tarix izlari

​✅ Muhim voqealar
🔹 ​1914-yil — Tinch va Atlantika okeanlarini bog‘lovchi muazzam muhandislik inshooti — Panama kanali orqali birinchi kema o‘tdi.
🔹 ​1945-yil — Yaponiya imperatori Xiroxito mamlakatning so‘zsiz taslim bo‘lishi (kapitulyatsiyasi) haqidagi farmonni e’lon qildi. Bu bilan Ikkinchi jahon urushi amalda yakuniga yetdi.
🔹 ​1969-yil — AQShning Nyu-York shtatida afsonaviy Vudstok (Woodstock) musiqa festivali boshlandi. Bu voqea butun boshli "hippilar" davrining ramziga aylandi.
🔹 ​1971-yil — AQSh prezidenti Richard Nikson AQSh dollarining oltin bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri ayirboshlanishini bekor qildi («Nikson shoki»), bu esa zamonaviy global moliya tizimining o‘zgarishiga olib keldi.

​🎂 Bu kunda tug‘ilganlar
​🔹 Napoleon I Bonapart (1769) — Fransuz imperatori, jahon tarixidagi eng mashhur sarkardalardan biri va davlat arbobi.
🔹 Valter Skott (1771) — Mashhur shotland yozuvchisi, tarixiy roman janrining asoschisi («Ayvengo», «Rob Roy» asarlari muallifi).
​🔹 Lui de Broyl (1892) —Fransuz fizigi, kvant mexanikasi asoschilaridan biri, Nobel mukofoti laureati.
​🔹 Jon Jorj (1944) —Mashhur britaniyalik aktyor va komik.
🔹 Ben Affleck (1972)— amerikalik mashhur aktyor va rejissyor
🔹 Jennifer Lawrence (1990) — Gollivud aktrisasi, "Oskar" mukofoti egasi.
🔹 Timati (1983) — rossiyalik qoʻshiqchi va tadbirkor

​🕯 Ushbu kunda vafot etganlar
​🔹 Viktor Soy 1990-yil. Afsonaviy sovet rok musiqachisi, «Kino» guruhi yetakchisi (avtohalokat oqibatida vafot etgan).

​🎉 Xalqaro bayramlar va muhim sanalar
​🇮🇳 Hindiston Mustaqillik kuni — 1947-yilda Hindiston Britaniya imperiyasi hukmronligidan ozod bo‘lib, mustaqil davlatga aylangan.
​🇰🇷 🇰🇵 Koreya ozodlik kuni (Kvanbokjol) — 1945-yilda Koreya yarimoroli Yaponiya mustamlakasidan ozod etilgan.
​🏛 Xalqaro arxeologlar kuni — butun dunyo bo‘ylab qadimiyat sirlarini o‘rganuvchi soha vakillarining norasmiy kasb bayrami.
​
✅ «Tarix — o‘tmishning guvohi, haqiqatning nuri, tirik xotira va kelajak muallimidir.»

Yaqinlaringizga ulashing ✅@Tarix_izlari

Abdulloh Mayorkiy (Anselm Turmeda)

​Abdulloh Mayorkiy (to‘liq ismi: Abu Muhammad Abdulloh ibn Abdulloh at-Tarjumon al-Mayurqiy; asl ismi: Anselm Turmeda; taxm. 1355–1423) — Mayorka (Balear orollari) shahrida tug‘ilgan, xristianlikda yuksak diniy martabaga erishib, keyinchalik Islom dinini qabul qilgan mashhur andalusiyalik olim, tarjimon va yozuvchidir.

​U ham katalon adabiyotining klassik namoyandalaridan biri, ham arab tilida ilmiy-qiyosiy asarlar yozgan noyob shaxsiyat hisoblanadi.

✅​Hayoti va Islomni Qabul Qilishi
🔹 ​Ilm yo‘lidagi izlanishlar: Dastlab Mayorkada, so‘ngra Ispaniyaning Lerida va Italiyaning Boloniya shaharlarida ilohiyot, falsafa va qadimiy tillarni o‘rgangan. Boloniyada xristian dunyosining mashhur ustozlaridan biri bo‘lgan Nikolao Martil qo‘lida 10 yil ta’lim olgan.
🔹​Haqiqatni anglash: Injildagi bashoratlarni (xususan, «Paraklet / Foraqliyt» — Tasalli beruvchi haqidagi oyatlarni) tadqiq qilish jarayonida uning ustozi bu sifatlar Muhammad sollallohu alayhi vasallamga tegishli ekanini va najot Islomda ekanligini unga xos suhbatda tan oladi.
🔹​Hijrat va yangi hayot: Taxminan 35 yoshlarida Tunisga (Hafsiylar davlatiga) borgan. U yerda podshoh Abul Abbos Ahmad huzurida Islomni qabul qilib, o‘ziga Abdulloh deb ism qo‘ygan. So‘ngra saroyda tarjimon va bojxona boshqaruvchisi sifatida yuqori martabalarda xizmat qilgan.
🔹​Abdulloh Mayorkiy 1423-yilda Tunis shahrida vafot etgan bo‘lib, uning qabri hozirgi kunda ham Tunisning eski shahar qismida (Bobul Manorada) saqlanib qolgan. U Islom tarixida xristian ilohiyotini mukammal bilib, o‘z ixtiyori bilan musulmon bo‘lgan va ikkala sivilizatsiya adabiyotiga katta hissa qo‘shgan buyuk siymolardan biri sifatida e’tirof etiladi.

Yaqinlaringizga ulashing ✅@Tarix_izlari

O‘z farzandi qotiliga aylangan otalar
4. Buyuk Pyotr I

Pyotr I butun boshli qoloq Rossiyani qayta oyoqqa turg‘azib, uni katta kuchga ega bo‘lgan imperiyaga aylantira olgan hukmdor hisoblanadi. Podshoh bo‘lgach, shaxsan o‘zi Gollandiyaga yo‘l oladi va u yerda Pyotr duradgor nomi bilan kema qurilishini o‘rganadi. Lekin Rossiya imperatorining oilasi bilan bir nechta muammolari bo‘lgan. Xususan, Pyotrning rafiqasi Evdokiya o‘qimishli bo‘lmagani uchun mamlakatdagi islohotlarga qarshi edi. Pyotr I Evdokiyaga bo‘lgan munosabati tufayli o‘g‘li Aleksey bilan juda oz vaqt o‘tkazgan. Yosh shahzodaning tarbiyasi bilan esa asosan onasi shug‘ullangan. Aleksey ulg‘aya borgan sari otasini yomon ko‘rib, o‘zining kelajagi uchun tahdid deb hisoblay boshladi. Shahzoda Venaga qochib ketadi va u yerda dushman bilan til biriktirib, otasini taxtdan ag‘darmoqchi bo‘ladi. Oxir-oqibatda Aleksey 1718 yil otasining buyrug‘i bilan qatl etiladi.

Yaqinlaringizga ulashing ✅@Tarix_izlari

​🗓 14-AVGUST — TARIX IZLARIDA
​

​✅ MUHIM VOQELAR
🔹​1908-yil — Angliyaning Folkston shahrida dunyodagi birinchi xalqaro goʻzallik tanlovi boʻlib oʻtdi.
🔹​1941-yil — AQSh prezidenti Franklin Ruzvelt va Buyuk Britaniya bosh vaziri Uinston Cherchill mashhur «Atlantika xartiyasi»ni imzolashdi. Bu hujjat Ikkinchi jahon urushidan keyingi dunyo tartibotining asosiga aylangan.
🔹​1945-yil — Yaponiya rasman taslim boʻlganini e’lon qildi va amalda Ikkinchi jahon urushi yakunlandi (taslim bo'lish akti 2-sentabrda imzolangan).
🔹​1992-yil — Gruziya va Abxaziya oʻrtasida qurolli toʻqnashuvlar boshlandi.

​🎂 BUGUN TUGʻILGANLAR
​🔹 Jon Golsuorsi (1867) — Angliyalik taniqli yozuvchi va dramaturg, Nobel mukofoti sovrindori («Forsaytlar haqida saga» asari muallifi).
🔹Yayra Abdullayeva (1930) – aktrisa, Oʻzbekiston xalq artisti. Yayra Abdullayeva raqqosa Lizaxonim Petrosovaning qizi. Tamaraxonimning jiyani.
​🔹 Mijik Jonson (1959) — Amerikalik afsonaviy basketbolchi, 5 karra NBA chempioni va Olimpiada gʻolibi.
​🔹 Halle Berry (1966) — Hollivud aktrisasi, «Eng yaxshi ayol roli» nominatsiyasida «Oskar» mukofotini olgan birinchi qora tanli aktrisa.
​🔹 Mila Kunis (1983) — Mashhur amerikalik kinoyatrisasi («Qora oqqush», «Mening sevgilim — illyuziya»).

​🎉 XALQARO VA MILLIY BAYRAMLAR
​🇵🇰 Pokiston — Mustaqillik kuni 1947-yil 14-avgustda Pokiston Buyuk Britaniya mustamlakasidan ozod boʻlib, oʻz mustaqilligini e’lon qilgan.
​🦎 Xalqaro kaltakesaklar kuni Tabiatni muhofaza qilish va sudralib yuruvchilar biologik xilma-xilligini saqlashga bagʻishlangan norasmiy sana.

​📍 Siz 14-avgustda sodir boʻlgan yana qaysi muhim voqealarni bilasiz? Izohlarda ulashing!
​
Yaqinlaringizga ulashing ✅@Tarix_Izlari

Bir rakat ham namoz o‘qimasdan jannatni qo‘lga kiritgan odamni bilasizmi?

EPISKOP DAGATIR (Daghatir) — VII asrda Sharqiy Rim (Vizantiya) imperiyasida yashagan eng nufuzli nasroniy din peshvolari va episkoplaridan biri bo‘lgan.

U Payg‘ambarimiz Muhammad (s.a.v.) davrida yashab, Islomni qabul qilgan va shu yo‘lda shahid bo‘lgan muhim tarixiy shaxs hisoblanadi.

✅Maktub va Hiraqlning tavsiyasi
Payg‘ambarimiz Muhammad (s.a.v.) sahoba Dihya al-Kalbiy (r.a.) orqali Rim imperatori Hiraqlga (Heraclius) Islomga da’vat maktubini yuboradilar.
Hiraql maktubni o‘qib, Injildagi bashoratlarga tayangan holda Muhammad (s.a.v.) haqiqiy oxirzamon payg‘ambari ekanligini anglaydi. Ammo u xalqining isyoni va hokimiyatni yo‘qotishdan qo‘rqib, o‘zi oshkora Islomni qabul qilishga jur'at etolmaydi.
Hiraql Dihya al-Kalbiyga shunday deydi:

"Men U zotning haqiqiy payg‘ambar ekanligini bilaman. Lekin rimliklardan qo‘rqaman. Sen episkop Dagatirning huzuriga bor. U nasroniylar orasida eng oliy dinshunos va obro‘li shaxsdir, uning so‘zi menikidan ham kuchliroq."

Dagatirning Islomni qabul qilishi
Dihya (r.a.) Yepiskop Dagatirning huzuriga borib, Payg‘ambarimiz (s.a.v.)ning maktublarini yetkazadi. Dagatir maktub va da'vatni eshitiboq, muqaddas kitoblardagi sifatlarga tayanib, U zotning haq payg‘ambar (Ahmad) ekanligini darhol tan oladi.
U zot zarracha ikkilanmay, jamiyatdagi barcha yuqori mavqei, boyligi va unvonlaridan kechib, Islomni qabul qiladi.

✅Shahodat
Islomni qabul qilgach, Dagatir quyidagi ishlarni amalga oshiradi:
🔹 Libosini o‘zgartiradi: U ustidagi qora episkoplik/rohiblik liboslarini yechib, soflik va haqiqat ramzi bo‘lgan oq kiyim kiyadi.
🔹 Oshkora da'vat qiladi: Ibodatxonaga yig‘ilgan rimliklar va nasroniy jamoasi oldiga chiqadi.
🔹 Kalimai shahodat keltiradi: U xalqqa qarata baland ovozda shunday deydi:

"Hoy rumliklar! Bizga Ahmad tomonidan barchamizni Yaratganga da'vat etuvchi maktub keldi. Guvohlik beramanki, Allohdan o‘zga iloh yo‘q va Ahmad Uning quli hamda elchisidir!"

Bu da’vatni eshitgan g‘azablangan olamon Dagatirga tashlanib, uni shafqatsizlarcha kaltaqlab o‘ldiradi. Shu tariqa yepiskop Dagatir Islomni qabul qilganidan bir necha daqiqa o‘tib, haq yo‘lida shahid bo‘ladi.

✅Ma'naviy ahamiyati
Islom tarixida Episkop Dagatir mantig'i va iymoni uchun dunyoviy martaba, hokimiyat va hayotini fido qila olgan, irodasi baquvvat shaxs timsoli sifatida tilga olinadi.

Yaqinlaringizga ulashing ✅@Tarix_izlari