جغد شب

بخش دوم

می‌دوم. پرواز می‌کنم. فاصله‌ی خانه تا در حیاط زیاد است اما در یک چشم به هم زدن خودم را جلو در رسانده‌ام. هنوز تا شب خیلی مانده. هنوز خورشید پایین نیامده و آنقدر نور هست تا گنج را پیدا کنیم. دم در ایستاده‌اند و داخل نمی‌آیند. دیگر حتی اسم‌هایشان را هم یادم نمی‌آید.

- معذرت می‌خواییم. قرار بود زودتر بیاییم. نشد. داشتیم مشق می‌نوشتیم.

مشق. داشتند مشق می‌نوشتند. کار داشتند. مشق فردایشان از قرار کودکانه‌مان مهم‌تر بود! مشق... پاک از یاد برده بودم.

من‌من می‌کنند.

- فقط اومدیم یه سر بهت بزنیم.

و من بهتم زده‌ است. می‌گویم: «اشکال نداره، حالا دفعه‌ی بعد.»
لبخند می‌زنند، چند جمله‌ی دیگر می‌گویند که من در عین بهت‌زدگی نمی‌شنوم. می‌روند و من می‌مانم و گنج نامکشوفم.

چند لحظه همان‌جا دم آن در آهنی آبی زنگ‌زده‌ی نحس می‌ایستم، بعد بدون گذراندن آن همه پیچ‌وخمی که توی آن نقشه ریخته بودم، یک‌راست می‌روم بالای سر گنج. با دستان کوچکم زمین را حفر را می‌کنم و گنج را از زیر خاک می‌کشم بیرون. لامپ است. یک لامپ سوخته. این لامپ قرار بود گنجمان باشد.

همان‌طور گنگ به لامپ زل می‌زنم. اصلاً چرا این را گنج گرفته بودم؟ چون دم‌ دست بود؟ برش می‌دارم و با خودم می‌برم توی اتاق. جورچین‌ها را یک گوشه چیده بودم تا با هم بازی‌شان کنیم. دفتر نقاشی، مدادرنگی هم آماده کرده بودم. همه پخش‌وپلا افتاده‌اند.
این وسط یادم می‌افتد که: «ای وای! مشق‌هام!»

بدوبدو می‌روم و دفتر مشقم را می‌آورم و تندتند می‌نشینم و مشق‌هایی را می‌نویسم که قرار بود در طول این دو روز تعطیلی بنویسم اما من که تمام زمانم را به خیال‌پردازی گذرانده بودم و خواب و خیال اکتشاف ناشناخته‌ها را می‌دیدم، وقت این کارها را نداشتم. حالا اما آسمان به زمین آمده است و باید همه‌اش را بنویسم.

بغض گلویم را می‌گیرد و مدادم تروفرز روی صفحه‌های دفتر مشق می‌دود و تأخیر را جبران می‌کند. آخرش شب از راه می‌رسد و من تمام مدت داشته‌ام مشق می‌نوشته‌ام اما دل و هوش و حواسم پیش آن لحظات و ماجراجویی‌هایی است که هرگز اتفاق نیفتاند و هرگز هم قرار نیست دیگر اتفاق بیفتند.

از آن روز جمعه هفده، هجده سال می‌گذرد، فردا و شنبه که شد، آن‌ها مشق‌هایشان را کامل نوشته بودند، مال من گمانم نیمه‌کاره بود. آن‌ها یک روز تمام مشقی نوشتند که از آن هیچ در خاطرمان نماند اما من در همان عالم کودکی‌ به سفری رفتم که تکانم داد. تا سال‌ها بعدش نه هیچ دوستی را خانه دعوت می‌کنم، نه دعوت قبول می‌کنم. طفره می‌روم. دوست ندارم دوباره از ماجراجویی‌هایمان جا بمانم.


@the_NightOwl

بخش اول

ابتدایی هستم، شایدم دوم، شاید هم سوم. نه، همان باید همان دوم باشم، یادم است سال سوم در خانه‌ی دیگری بودیم، پس دوم ابتدایی هستم.

سر صبح دل توی دلم نیست. بی‌قرارم و هیجان دارم. قرار است دو تا از دوست‌های دبستانم بیایند خانه‌ی ما تا تمام روز را با هم بگذرانیم. چند روز است قول داده‌اند. جمعه است و فردا مدرسه داریم و در پستوی ذهنم می‌دانم یک عالم مشق و تکلیف هم هست، ولی هیجان آمدن دوستانم نگرانی فردا را کمرنگ کرده و حتی پاک از یادم برده است.

یک‌عالم برنامه دارم. دوست دارم با هم کلی نقاشی بکشیم، جورچین‌ها و پازل‌هایم را حل کنیم و حتی برنامه‌ی جستن گنج هم چیده‌ام!‌ می‌خواهم بشویم سه کاشف در سرزمینی ناشناخته و دور. نقشه کشیده‌ام. جای گنج را با کلی راز و رمز مخفی کرده‌ام. اول باید از در اتاق من در ضلع دست چپ ایوان خانه بیایی بیرون. بعد مستقیم بروی تا ضلع روبه‌رو و دم در آن اتاقی که صندوق‌خانه است، از پله‌های مقابل آن درخت گیلاس خشکیده‌ای که سالی سه، چهار تا گیلاس ناقابل می‌دهد، بیایی پیایین. بعد کمی به چپ برگردی، از فاصله‌ی بین حوض و درخت انار بگذری و وارد باغچه بشوی. بعد صاف بروی و بروی تا برسی به جایی که علامت زده‌ام. از آنجا باید بروی تا ته حیاط و انباری. گنج را آنجا پنهان کرده‌ام.

قرار است ظهر بیایند اما خبری نمی‌شود. تا سر ظهر توی حیاط ول می‌چرخم و چشمم به در فلزی آبی است. مدام تکه‌کاغذ توی دستم را نگاه می‌کنم. همه‌ی کارها را فهرست کرده‌ام. بی‌قراری می‌کنم و هی نقشه‌هایم برای بازی‌های کودکانه‌مان توی سرم می‌چرخد. هنوز دیر نشده. اگر الان هم بیایند تا شب می‌شود یک عالم بازی کرد. یک عالم.

دم ظهر است که مادرم از دستم شاکی می‌شود و مرا به زبان می‌گیرد تا بیایم سر سفره و ناهار بخورم. کم می‌خورم تا وقتی آمدند باز هم با هم بخوریم. اینطوری از گلویم پایین نمی‌رود. هر لقمه را با زحمت قورت می‌دهم. مادر است که دلداری‌ام می‌دهد: «هنوز خیلی مونده ها. زوده. می‌آن.»

دقیقه‌ها می‌گذرند و ساعت‌ها جایشان را می‌گیرند. رفته‌ام توی اتاقم نشسته‌ام و زل زده‌ام به دیوار. خورشید دارد غروب می‌کند که زنگ در را می‌زنند. مادرم که توی حیاط است زودتر از من می‌رود در را باز می‌کند. صدایش را می‌شنوم:

- بیا، دوست‌هات هستن.


@the_NightOwl

این نوشته‌ی خانم گرکانی من را عجیب یاد متنی انداخت که مدتی پیش نوشتمش:

صداقت به منزله‌ی حماقت

بهر چه صادق باشیم؟ بهتر نیست گاه عوض جوابی صادقانه و بیگانه با ریا، لبخندی آغشته به تزویر بزنیم و سیرت در پس صورت پنهان کنیم؟ بهتر نیست حس را در دل به زنجیر بکشیم تا که خود غلام درگاه خاتونی شویم که به هر عشوه و کرشمه‌اش دل ویران شود و از نو جوانه زند و بعد به زیر پا لگد گردد؟ بهتر نیست شهید زنده‌ی پرده‌پوشی خود باشیم تا که زرخریدِ صداقت خود؟ بهتر نیست طومار صداقت به‌کل در هم بپیچیم و در صندوق سینه مهرومومش کنیم؟

نه. صداقت محض صداقت است، چه با دیگری و چه با خود. صداقت بهای صداقت است، صداقت سالوسی نیست، صداقت پرده‌پوشی احساس نیست، صداقت خود کافی ا‌ست. صداقت قائم به ذاتی است که در این دنیای سراسر عواطف سرکوب‌شده، سراسر صورت‌های نقاب‌پوش و مملو از آدمک‌های پوشالی، دیگر خریداری ندارد. چه که انگار مردمان از صداقت گریزانند و ترسان.

حجم صداقت برای برخی ترسناک است، چه که همیشه در پس صداقت و یک‌رنگی، صورتکی هزاررنگ متصور می‌شوند که هر آن خیالش می‌رود تا هیولایی شود بس دهشتناک و مخوف، آماده‌ی دریدن قلب عریانشان. از صداقت گریزانند چون خوف به دلشان افتاده نکند این هم نقاب سارقی دیگر باشد که در روز روشن به قصد شبیخون آمده تا در سیاهی شب، دُرّ دل غارت کند.

و از جبران گریزانند، چه که خود را در مقام اعاده‌ی صداقت نمی‌بینند و از عریانی عورت دل پیش دیگری واهمه دارند و دل‌آشوبند.

آن که با دیگران صادق نیست، با خودش هم نیست. نمی‌تواند هم باشد، چون صداقت کم‌کم ریشه می‌دواند و نقاب را از صورت می‌اندازد و آن‌چه در دل است، نامستور و بی‌جلا پیش چشم دیگری می‌گذارد. آن که صادق است، رازی ندارد و در دنیای رازها و در جهانی آکنده از حرف‌های فروخورده و اسرار نهان که در آن ترسناک‌تر از عریانی هیچ نیست، چه که انگار این نامستوری صادق خود زرهی است پولادین دربرابر نامحرمان.

آن که با خود صادق نیست، در کنج عزلت و میان سایه‌های تاریک، زانو به بغل نشسته است و دور خود حجابی سیاه کشیده، گمان می‌کند چون کس نمی‌بند، جنبده‌ای او را نخواهد دید. صداقت محض برای‌ او خورشیدی‌ است که نور نمی‌بخشد، کور می‌کند. معتزل این خانقاه نخست شعله‌ای خرد می‌خواهد تا گوشه‌وکنار ظلمت را نشانش بدهد و بعد که چشمانش با نور خو گرفت، با دست خویش دیوار ظلمت بدرد و زیر نور بدود.

هیچ واهمه‌ای مخوف‌تر از این نیست که کسی هم‌راز شود و بعد تو انگار با صداقت خود حربه‌ای به دست دیگری می‌دهی تا روز یا شبی، در خفا یا آشکارا، ضربه‌ای بس کاری به پیکر فتورت بزند و کار را تمام کند. چه بسیارند خلقی که کام را سیاهچال زبان می‌سازند و دندان را کوتوالش می‌گمارند و سنگ درِ حلق می‌گذارند تا که سِر نهان بماند.

آن که صادق است، سرتاسر وجودِ عریانش زرهی پولادین است و در شب تار چون مَهی سیمین تابد، چه که گوهر دل پیش خلق آشکار کرده و او را از گزند هیچ جنبده باک نیست. در این وانفسای تزویر سقراطی است در محکمه‌ی روبهان دون‌مایه که جام شوکران به‌دست، استخاره را کنار گذاشته و یک‌نفس مرگ را به کام کشیده است و بهر او سکر شرنگ شیرین‌تر است تا این وجودِ جملگی تهی از معنا.

همه مثقالی صداقت به دل خویش بدهکاریم. مثقالی که به تمام دنیا ارزد. صداقتی که بی آن از هر جنبده‌ای ناپاک‌تر و در گردونه‌ی عالم دون‌ترینیم.

آن که صادق است، دست از همه‌چیز شسته جز حرف دل خویش.

آن که صادق است، دیگر نیست.


#جستار

@the_NightOwl

عادت محال

عادت می‌کنیم، عزیز من، آخر عادت می‌کنیم. به این دوری به این اشک به این غم، ما عادت می‌کنیم.

به بودن‌ها و نبودن‌ها و تکراری‌بودن‌هایمان، به تاریک‌ بودن روزها و خورشیدِ بی‌فروغ دوران‌هایمان، به عاشق‌نبودن‌ها و دوری‌ها و سردی‌هایمان، به لالایی‌های لالِ لولی ما عادت می‌کنیم.

به تاریکی در روز روشن عادت می‌کنیم، به خنده زیر پنجه‌ی عفریتان و به اشکِ خاموش هم‌آغوشی، به معجون گس فراموشی، به این رؤیاهای تن‌فروشی‌هایمان، ما عادت می‌کنیم.

ما به لالاییِ هق‌هق خفته بر سینه، به موسیقیِ فریاد گریه در چشمان غم‌آلود خنیاگری خاموش و به گرداب پریشانی، ما به موج خشک اندوه بر کویر ماتم‌زده‌ی اعصار عادت می‌کنیم.

عادت می‌کنیم ما به حجم ناگفته‌های طوفانی، به سیلاب ناخنده‌های بارانی در این تاریک‌شهر نورانی و به دریای بوسه‌های ناجُسته از آن معدن یاقوتِ پنهانی، ما عادت می‌کنیم.

به سرسام و هجوم بی‌امان اندوه بر این سینه‌ی مسکین در این پیکر طاعونیِ مجنون و مشت‌های پیوسته‌ی جنونی بر این تن عاشق‌پیشه‌ی افگار و زخمین است که عادت می‌کنیم.

به این مغاک ظلمانی و این کوری در پس چشمان شهلا و کراهت احساس در دستان معشوقه‌ی خیالی، به یاوه‌های خویش در صفیر یکنواخت بادهای عالم عادت می‌کنیم.


آخر عادت می‌کنیم به نبوسیدن‌های هم، به هم‌آغوشی‌های خیالی شب‌ها و به این نبودن‌های هم، به رنج ازدست‌دادن‌هایمان هم آخر دور از هم عادت می‌کنیم.

به عادت‌کردن‌های پیوسته‌مان هم عادت می‌کنیم.

ما به هم بی هم اما آخر کِی عادت می‌کنیم؟

@the_NightOwl

فرومیر، آی، ای شمعک، فرومیر، آی،
که نباشد زندگانی هیچ
الا سایه‌ایی لغزان و بازی‌های بازی پیشه‌ای نادان
که بازد چند گاهی پر خروش و جوش نقشی اندرین میدان و آنگه هیچ!

زندگی افسانه‌ای‌ست کز لب شوریده مغزی گفته آید
سر به سر خشم و خروش و غرش و غوغا،
لیک بی معنا!


مکبث، شکسپیر، ترجمه‌ی داریوش آشوری، پرده‌ی پنجم، مجلس پنجم

@the_NightOwl

این تحفه را هم داشته باشید:

پیل‌مرغ
لغت‌نامه دهخدا

پیل‌مرغ . [ م ُ ] (اِ مرکب) مرغی که از بالای منقار او پوستی مانند خرطوم فیل آویخته است . (برهان ). دجاجه ٔ مصریه که از منقار او خرطومی آویخته و خرطوم و گردن او هر لحظه به رنگی نماید. (انجمن آرا). پیروج . بوقلمون . فیلمرغ . شوار. شوال . شوالک . (برهان). ابوبراقش . (برهان ، ذیل شوالک). شوات . (برهان).

معنی‌اش همان «بوقلمون» عزیز است.


#واژه_روز
#صید_تحفه

@the_NightOwl

چند شب پیش در یک گروه واژه‌گزینی بحثی شد سر کلمه‌ی «چیقش». جمله از نسخه‌ای خطی بود و جمله‌اش این:
«به ناگاه چیقش مرکبی به گوش او رسید و به گوش او آشنا آمد.»

سر کلمه‌اش خیلی بحث شد. یکی گفت شاید اشتباه خطی بوده و «جیغَش» باشد اما ی نکره‌ی «مرکب» ردش می‌کرد.
یاد پسوند -ش اسم‌ساز از بن مضارع افتادم که واژه‌هایی مثل «آفرینش» و «سازش» براساسش ساخته شده‌اند.
در فارسی رسمی «چیقیدن» نداریم، اما «چقیدن» و «چغیدن» چرا که به‌معنی «دَم زدن و نفس کشیدن» و «همهمه» هستند. باز هم بن مضارع+پسوند -ش می‌شد «چقش».

خلاصه کار مشکل شد تا با پرس‌وجو مشخص شد در ترکی مصدر «چیغیرماق» به‌معنای «جیغ زدن»، «فریاد زدن»، «هیاهو کردن»، و… وجود دارد. برای همین احتمال این‌که ریشهٔ ترکی داشته باشد، زیاد است. انگار خیلی از کلمات ترکی وارد فارسی شده‌اند و تغییر کرده‌اند، منتها با گذشت زمان از یاد رفته‌اند.

«چقِش» و «چیقش» هم از آن کلمات جالب هستند.


#واژه_روز
#صید_تحفه

@the_NightOwl

بسیار دوست دارم فرصتی پیش بیاد و از این واژه استفاده کنم:

تاسیان
واژه‌نامه آزاد

[گیلکی] حالتی که به خاطر نبودن کسی به انسان دست می دهد. دل و دماغ هیچ کاری را نداشتن. دلتنگی غریب. غم فزاینده ـ همچنین نام کتابی از امیر هوشنگ ابتهاج سمیعی گیلانی (سایه)

از قرار معلوم از واژه‌ی «تاس» نشأت گرفته:

تاس
لغت‌نامه دهخدا

تاس . (اِ) تلواسه و اضطراب و بیطاقتی . (برهان ) (ناظم الاطباء). تاس و تاسا و تاسه بمعنی اضطراب و بی طاقتی و اندوه و ملالت و بی قراری (است ). (آنندراج ) (انجمن آرا). تاس ، تاسه باشد یعنی تالوسه و تالواسه نیز گویند، هردو بمعنی بی طاقتی . (فرهنگ اوبهی ). بیقراری و اضطراب که الفاظ دیگرش تاسه و تاسا است . (فرهنگ نظام ). || تیره شدن روی از غم و الم . (آنندراج ) (انجمن آرا). || میل به چیزها باشد و زنان آبستن را این حال بیشتر دست دهد. (برهان ). میل به خوردن چیزی مر زنان آبستن را و آن را تلواسه و واسه نیز گویند. (آنندراج ) (انجمن آرا). میل و شهوت به خوردن چیزهای نامناسب و غیرمعتاد چنانکه در زنان آبستن پیدا شود.
👈🏻 رجوع به تاسا و تاسیدن و تاسه و ترکیبات تاس و تلواسه و تالواسه شود.

#واژه_روز
#صید_تحفه

@the_NightOwl