لطفاً اۏخۇیۇب و پایلاشێن
💢زبان ترکی یادگار اجدامان گؤک ترکها💢
⭕️زبان ترکی از 10 حرف صدا دار تشکیل شده که به پنج تای آن قالین (کلفت) وبه پنج تای دیگرش اینجه (نازک) میگویند که از قالین ها یکی از بین رفته، البته بصورت غیر رسمی والا هنوز خیلی ها هستن که استفاده میکنن (یک حرفی نزدیک به حرف اِ )و در زبان رسمی 9تا هستند (ضمنا قالین ها و اینجه ها با یکدیگر متقابل هستن) که عبارتند از
✅اینجه ها:
❇️نگارشلاتین :ä,i,ö,ü,ë
❇️نگارشعربی :اَ،ای،اؤ،اۆ،ائ
در بین این حرفها ä همان( اَ ) ، i همان (ای) و ë همان (اِ) عینا در زبان فارسی بوده و حرف های (ö=اؤ) و (ü=اۆ) در زبان فارسی معادل ندارد.
✅قالین ها :
❇️نگارش لاتینی: a,ı,o,u,e
❇️نگارش عربی :آ،اێ،اۏ،اۇ (چون e در زبان رسمی جایگاهی ندارد معادل نگارش عربی ندارد)
در بین این حروف صدادار حرف ı و e در فارسی معادل ندارد و چنانچه در بالا اشاه کردیم حرف e که نزدیک به حرف( ë - اِ )در فارسی و سایر زبانها می باشد.در خود زبان ترکی هم کم رنگتر بوده و در زبان رسمی کاربرد ندارد و هم در فارسی معادل ندارد.
⭕️حال حروف غیر صدار دار یا بیصداها در ترکی به سه دسته تقسیم میشوند.
✅حروف قالین یعنی حروفی که فقط با حروف صدادار قالین می آیند. مانند: ق،خ،غ،ط،ص و... (امروز ص و ط را فقط در متون قدیمی و اشعار میشود دید و همچنین در سایر شاخه های ترکی منجمله ترکمنی هنوز استفاده میشود.
❇️مثال:قال،خێردا،آغلا،طارلان،طامغا، صارێمصاق و...
✅حروف اینجه یعنی حروفی که فقط با حروف صدادار اینجه می آیند. مانند: ک،گ،ت،س و...
❇️مثال:کؤزköz،گۆلgül، تۆرکTürk،سیلمک silmäk
✅حروف اینجه-قالین یعنی حروفی که هم با حروف صدادار اینجه می آیند و هم با حروف صدادار قالین یعنی با کل کل حروف صدادار می آیند مانند: ز،چ،ش،پ،م
❇️مثال:پیس،پێنار ،شیلşil، شێرطێقşırtıq،چۏمۇرçomur،چؤلçöl
⭕️توضیح اینکه حروف غیر صدادار یا بیصدای ترکی مثل حروف صدادار متقابل هم دیگر هستن.مثلا مصدر در فعلهای قالین (ماق maq )بوده و در فعلهای اینجه (مک mäk ) هست
✅بعنوان مثال
❇️گل مک Gälmäk
❇️قال ماق Qalmaq
⭕️چنانچه به این دو مثال دقت کنید (قq) بعنوان حرف قالین و (کk )بعنوان حرف اینجه متقابل هم بوده حرف (مm)هم بعنوان اینجه- قالین در هر دو مصدر اومده.
⭕️در ضمن با توجه به اینکه زبان ترکی از دسته زبانهای التصاقی می باشد یعنی اصل فعل در تمامی حالتها و وجه های زمانی بدون هیچگونه تغییری ثابت مانده و پسوند به خود میگیرد و خود این پسوند تابعی از آخرین حرف صدادار فعل می باشد.
✅مثال:پسوندهای ماضی ساده ساز(دیم،دێم،دۇم، دۆم) را در نظر گرفته و به حرفهای صدادار فعلهای زیر دقت گنید.(چنانچه کلمه بیش از یک حرف صدادار باشد باید به آخرین حرف صدادار آنها دقت کرد)
❇️بیل،چێخ،دۇر،دۆز
❇️حال اگر بخواییم برای هر کدام از فعل های بالا حالت ماضی ساده بسازیم به شرح زیر می شوند.
بیلدیم،چێخدێم،دۇردۇم،دۆزدۆم
⭕️چنانچه مشاهده کردین نظم و هماهنگی خاصی بین افعال و پسوند ها هست و هر فعل پسوند مختص خود را میپذیرد که به این نظم و هماهنگی ،قانون هماهنگی اصوات گفته میشود که مختص زبان ترکی می باشد و در ترکی اوغوزی بیش از جغتایی رعایت میشود طوری که در زبان ترکی آذربایجانی بصورت صد در صد ادا و اجرا میشود ،این قانون به اضافه مبحث اینجه و قالین بودن واژه گان، دقیقا مثل گؤک ترکها می باشد و به صراحت میشود گفت ترکی اوغوزی تکامل یافته و ادامه گؤک ترکی بوده و ترکی آذربایجانی که از طوایف قشقایی،اینانلو، شاهسئون،بهارلو،بایات،افشار،قرایلی،نفر،پیچاقچی،سونقور، +خلج و آذ ( طوایف قدیمی آذربایجان ) تشکیل شده است جز تکامل یافته ترین زبان از لهجه ترکی قدیم بوده و بیشترین قدمت را دارد. و تنها لهجه ای از زبان ترکی می باشد که بدون هیچگونه پسوند و پیشوند فقط میتوان به آن ترکی گفت.و جملاتی مثل آذربایجانی و آذری،قشقایی،شاهسئون و... صرفا بخاطر شناسایی بین سایر ترکها کاربرد دارد و در قدیم هم بعنوان صفت کاربرد داشته نه لهجه، در کتابهای صورةالارض،المسالک و الممالک،مروج الذهب،حدودالعالم نزهةالقلوب و نامه دانشوران که در کتاب یادمان های ترکی باستان تالیف دکتر صدیق از آنها نیز اسم برده شده ، صفت مردم این منطقه آذ،آذریه،آذی،آذربیه خوانده اند و همچنین در کتیبه های اورخون در سطرهای ۱۹،۲۰،۳۷و...صراحتا از آذها بعنوان قبایل ترک اسم برده شده)
⭕️گؤک ترکی با ترکی امروزی فاصله زیادی ندارد کسانی که خط اورخون را یاد بگیرند، و با آشنایی ب زبانهای ترکی اوغوزی (ترکیه ،آذربایجان،ترکمنستان و توروکغان(از آذربایجان جنوبی شروع و به شیراز می انجامد)و همچنین آشنایی جزیی به ترکی جغتایی ،براحتی میتوانند کتیبه های اورخون رو بخوانند.
✍اۏرتا تۆرۆکغانلێ _ تۆرکۆستان اۏغلۇ
@turkustanoglu
💢زبان ترکی یادگار اجدامان گؤک ترکها💢
⭕️زبان ترکی از 10 حرف صدا دار تشکیل شده که به پنج تای آن قالین (کلفت) وبه پنج تای دیگرش اینجه (نازک) میگویند که از قالین ها یکی از بین رفته، البته بصورت غیر رسمی والا هنوز خیلی ها هستن که استفاده میکنن (یک حرفی نزدیک به حرف اِ )و در زبان رسمی 9تا هستند (ضمنا قالین ها و اینجه ها با یکدیگر متقابل هستن) که عبارتند از
✅اینجه ها:
❇️نگارشلاتین :ä,i,ö,ü,ë
❇️نگارشعربی :اَ،ای،اؤ،اۆ،ائ
در بین این حرفها ä همان( اَ ) ، i همان (ای) و ë همان (اِ) عینا در زبان فارسی بوده و حرف های (ö=اؤ) و (ü=اۆ) در زبان فارسی معادل ندارد.
✅قالین ها :
❇️نگارش لاتینی: a,ı,o,u,e
❇️نگارش عربی :آ،اێ،اۏ،اۇ (چون e در زبان رسمی جایگاهی ندارد معادل نگارش عربی ندارد)
در بین این حروف صدادار حرف ı و e در فارسی معادل ندارد و چنانچه در بالا اشاه کردیم حرف e که نزدیک به حرف( ë - اِ )در فارسی و سایر زبانها می باشد.در خود زبان ترکی هم کم رنگتر بوده و در زبان رسمی کاربرد ندارد و هم در فارسی معادل ندارد.
⭕️حال حروف غیر صدار دار یا بیصداها در ترکی به سه دسته تقسیم میشوند.
✅حروف قالین یعنی حروفی که فقط با حروف صدادار قالین می آیند. مانند: ق،خ،غ،ط،ص و... (امروز ص و ط را فقط در متون قدیمی و اشعار میشود دید و همچنین در سایر شاخه های ترکی منجمله ترکمنی هنوز استفاده میشود.
❇️مثال:قال،خێردا،آغلا،طارلان،طامغا، صارێمصاق و...
✅حروف اینجه یعنی حروفی که فقط با حروف صدادار اینجه می آیند. مانند: ک،گ،ت،س و...
❇️مثال:کؤزköz،گۆلgül، تۆرکTürk،سیلمک silmäk
✅حروف اینجه-قالین یعنی حروفی که هم با حروف صدادار اینجه می آیند و هم با حروف صدادار قالین یعنی با کل کل حروف صدادار می آیند مانند: ز،چ،ش،پ،م
❇️مثال:پیس،پێنار ،شیلşil، شێرطێقşırtıq،چۏمۇرçomur،چؤلçöl
⭕️توضیح اینکه حروف غیر صدادار یا بیصدای ترکی مثل حروف صدادار متقابل هم دیگر هستن.مثلا مصدر در فعلهای قالین (ماق maq )بوده و در فعلهای اینجه (مک mäk ) هست
✅بعنوان مثال
❇️گل مک Gälmäk
❇️قال ماق Qalmaq
⭕️چنانچه به این دو مثال دقت کنید (قq) بعنوان حرف قالین و (کk )بعنوان حرف اینجه متقابل هم بوده حرف (مm)هم بعنوان اینجه- قالین در هر دو مصدر اومده.
⭕️در ضمن با توجه به اینکه زبان ترکی از دسته زبانهای التصاقی می باشد یعنی اصل فعل در تمامی حالتها و وجه های زمانی بدون هیچگونه تغییری ثابت مانده و پسوند به خود میگیرد و خود این پسوند تابعی از آخرین حرف صدادار فعل می باشد.
✅مثال:پسوندهای ماضی ساده ساز(دیم،دێم،دۇم، دۆم) را در نظر گرفته و به حرفهای صدادار فعلهای زیر دقت گنید.(چنانچه کلمه بیش از یک حرف صدادار باشد باید به آخرین حرف صدادار آنها دقت کرد)
❇️بیل،چێخ،دۇر،دۆز
❇️حال اگر بخواییم برای هر کدام از فعل های بالا حالت ماضی ساده بسازیم به شرح زیر می شوند.
بیلدیم،چێخدێم،دۇردۇم،دۆزدۆم
⭕️چنانچه مشاهده کردین نظم و هماهنگی خاصی بین افعال و پسوند ها هست و هر فعل پسوند مختص خود را میپذیرد که به این نظم و هماهنگی ،قانون هماهنگی اصوات گفته میشود که مختص زبان ترکی می باشد و در ترکی اوغوزی بیش از جغتایی رعایت میشود طوری که در زبان ترکی آذربایجانی بصورت صد در صد ادا و اجرا میشود ،این قانون به اضافه مبحث اینجه و قالین بودن واژه گان، دقیقا مثل گؤک ترکها می باشد و به صراحت میشود گفت ترکی اوغوزی تکامل یافته و ادامه گؤک ترکی بوده و ترکی آذربایجانی که از طوایف قشقایی،اینانلو، شاهسئون،بهارلو،بایات،افشار،قرایلی،نفر،پیچاقچی،سونقور، +خلج و آذ ( طوایف قدیمی آذربایجان ) تشکیل شده است جز تکامل یافته ترین زبان از لهجه ترکی قدیم بوده و بیشترین قدمت را دارد. و تنها لهجه ای از زبان ترکی می باشد که بدون هیچگونه پسوند و پیشوند فقط میتوان به آن ترکی گفت.و جملاتی مثل آذربایجانی و آذری،قشقایی،شاهسئون و... صرفا بخاطر شناسایی بین سایر ترکها کاربرد دارد و در قدیم هم بعنوان صفت کاربرد داشته نه لهجه، در کتابهای صورةالارض،المسالک و الممالک،مروج الذهب،حدودالعالم نزهةالقلوب و نامه دانشوران که در کتاب یادمان های ترکی باستان تالیف دکتر صدیق از آنها نیز اسم برده شده ، صفت مردم این منطقه آذ،آذریه،آذی،آذربیه خوانده اند و همچنین در کتیبه های اورخون در سطرهای ۱۹،۲۰،۳۷و...صراحتا از آذها بعنوان قبایل ترک اسم برده شده)
⭕️گؤک ترکی با ترکی امروزی فاصله زیادی ندارد کسانی که خط اورخون را یاد بگیرند، و با آشنایی ب زبانهای ترکی اوغوزی (ترکیه ،آذربایجان،ترکمنستان و توروکغان(از آذربایجان جنوبی شروع و به شیراز می انجامد)و همچنین آشنایی جزیی به ترکی جغتایی ،براحتی میتوانند کتیبه های اورخون رو بخوانند.
✍اۏرتا تۆرۆکغانلێ _ تۆرکۆستان اۏغلۇ
@turkustanoglu