Forward from: تاریخ پژوهی
تاریخ طولانی؛ هویت گسسته!(2)
دکتر جواد عباسی
دانشگاه فردوسی مشهد
تاریخ تمامی ملّتها نیز مانند زندگی هر یک از ما پر از تجربیات تلخ و شیرین است. نخستین مانع در بهرهگیری از این تجربیات هنگامی پدیدار میشود که یک ملّت یا متولیان فرهنگی آن بخواهند با این تجربیات یا اندوختههای تاریخی برخوردی گزینشی کنند؛ برخی را بیش از حد شاخ و برگ بدهند یا تحریفات بزرگنمایانه را وارد آن کنند و یا در مقابل برخی صحنهها و شخصیتهای آن را کوچک شمرده و یا عامدانه به فراموشی بکشانند. این درست مانند آن است که فردی بخواهد از تمام گذشته و تجربیات زندگی خود فقط بخشی را از آن خود بداند و بقیه را انکار کند. اینجاست که تفاوت کارکرد گذشته تاریخی که سازنده هویت یک جامعه نیز هست برای ملتها و افراد متفاوت میشود. فرد یا ملتی که سرتاسر گذشته خود (اعم از صحنههای زشت و زیبای آن) را پیکرهای واحد میداند که هر بخش از آن برای او پیامی دارد و سازنده بخشی از هویت اوست با فرد یا ملتی که تنها حاضر است بخشهایی از این گذشته را که باب میل اوست از آن خود بداند و بقیه را انکار کند، از نظر شناخت خود و نگرش به جهان پیرامون خویش در وضعیتهایی متفاوت قرار میگیرند. بدیهی است که تنها در وضعیت نخست یعنی پذیرش تمامی گذشته فردی یا سرزمینی است که مقولهای به نام«تاریخ طولانی» میتواند تبدیل به نیرویی سازنده و حرکتآفرین شود و در وضعیت دوم یعنی برخورد گزینشی با گذشته چنین نتیجهای به دست نخواهد آمد. از همین جاست که ممکن است پیوند ملّتی با تاریخ «چند صد سال» (اما پیوسته و منسجم) با گذشته خود بیش از ملّتی با پیشینه «چند هزار سال» (اما گزینشی و تکه تکه) باشد و احساس دلبستگی اولی به مرزوبوم خود از دومی بیشتر باشد و در نتیجه از نظر هویتی نیز وضعیت آنها الزاماً تابع«طول تاریخ» آنها نباشد. با در نظر داشتن قاعده یادشده میتوان به این موضوع فکر کرد که مشکل ما ایرانیان در برخورد با تاریخ چندین هزار سالهمان بهگونهای است که وقتی دقیق به ذهنیت تاریخی خود مراجعه میکنیم عملاً با چیزی بیش از تکههای پراکندهای از این گذشته چند هزار ساله در نزد افراد و گروهها یا متولیان امور فرهنگی از جمله رسانههای رسمی روبرو نمیشویم. تقسیمبندیهای ارزشگزارانه یا نفی و اثباتی مانند ایران باستان (به عنوان دوران شکوه و عظمت یا در مقابل عصر تاریکی و تباهی) و ایران دوره اسلامی (به عنوان دوره فاصله گرفتن از شکوه و عظمت یا در مقابل پایان دوره تباهی و تاریکی)، دوران پیش از انقلاب اسلامی (به عنوان دوره ستم و فساد و وابستگی یا در مقابل دوره نوگرایی، نوسازی و پیشرفت) و پس از انقلاب اسلامی (به عنوان دوره رهایی و آزادی و پیشرفت یا دوره توقف و سکون) از نشانههای چنین نگرش و برخوردی با تاریخ هستند. در چنین فضایی است که تاریخ اعم از اینکه طولانی باشد یا نباشد نه تنها نمیتواند برای افراد یک ملّت برانگیزاننده و غرورآفرین باشد بلکه خود به صحنهای برای افزایش اختلاف و تفرقه تبدیل میشود. در نتیجه چنین وضعیتی است که به رغم داشتن پیشینه تاریخی چند هزار ساله، در صحنه عمل و واقعیت با یک هویت چند ده یا حداکثر چند صد ساله و البته دچار پراکندگی روبرو میشویم و هر فرد یا گروهی خود را به بخشی از این تاریخ طولانی و از جمله شخصیتهای آن منتسب کرده و در صدد برائت جستن از بقیه آن برمیآید.
@tarikhpajouhi
#هویت_گسسته
دکتر جواد عباسی
دانشگاه فردوسی مشهد
تاریخ تمامی ملّتها نیز مانند زندگی هر یک از ما پر از تجربیات تلخ و شیرین است. نخستین مانع در بهرهگیری از این تجربیات هنگامی پدیدار میشود که یک ملّت یا متولیان فرهنگی آن بخواهند با این تجربیات یا اندوختههای تاریخی برخوردی گزینشی کنند؛ برخی را بیش از حد شاخ و برگ بدهند یا تحریفات بزرگنمایانه را وارد آن کنند و یا در مقابل برخی صحنهها و شخصیتهای آن را کوچک شمرده و یا عامدانه به فراموشی بکشانند. این درست مانند آن است که فردی بخواهد از تمام گذشته و تجربیات زندگی خود فقط بخشی را از آن خود بداند و بقیه را انکار کند. اینجاست که تفاوت کارکرد گذشته تاریخی که سازنده هویت یک جامعه نیز هست برای ملتها و افراد متفاوت میشود. فرد یا ملتی که سرتاسر گذشته خود (اعم از صحنههای زشت و زیبای آن) را پیکرهای واحد میداند که هر بخش از آن برای او پیامی دارد و سازنده بخشی از هویت اوست با فرد یا ملتی که تنها حاضر است بخشهایی از این گذشته را که باب میل اوست از آن خود بداند و بقیه را انکار کند، از نظر شناخت خود و نگرش به جهان پیرامون خویش در وضعیتهایی متفاوت قرار میگیرند. بدیهی است که تنها در وضعیت نخست یعنی پذیرش تمامی گذشته فردی یا سرزمینی است که مقولهای به نام«تاریخ طولانی» میتواند تبدیل به نیرویی سازنده و حرکتآفرین شود و در وضعیت دوم یعنی برخورد گزینشی با گذشته چنین نتیجهای به دست نخواهد آمد. از همین جاست که ممکن است پیوند ملّتی با تاریخ «چند صد سال» (اما پیوسته و منسجم) با گذشته خود بیش از ملّتی با پیشینه «چند هزار سال» (اما گزینشی و تکه تکه) باشد و احساس دلبستگی اولی به مرزوبوم خود از دومی بیشتر باشد و در نتیجه از نظر هویتی نیز وضعیت آنها الزاماً تابع«طول تاریخ» آنها نباشد. با در نظر داشتن قاعده یادشده میتوان به این موضوع فکر کرد که مشکل ما ایرانیان در برخورد با تاریخ چندین هزار سالهمان بهگونهای است که وقتی دقیق به ذهنیت تاریخی خود مراجعه میکنیم عملاً با چیزی بیش از تکههای پراکندهای از این گذشته چند هزار ساله در نزد افراد و گروهها یا متولیان امور فرهنگی از جمله رسانههای رسمی روبرو نمیشویم. تقسیمبندیهای ارزشگزارانه یا نفی و اثباتی مانند ایران باستان (به عنوان دوران شکوه و عظمت یا در مقابل عصر تاریکی و تباهی) و ایران دوره اسلامی (به عنوان دوره فاصله گرفتن از شکوه و عظمت یا در مقابل پایان دوره تباهی و تاریکی)، دوران پیش از انقلاب اسلامی (به عنوان دوره ستم و فساد و وابستگی یا در مقابل دوره نوگرایی، نوسازی و پیشرفت) و پس از انقلاب اسلامی (به عنوان دوره رهایی و آزادی و پیشرفت یا دوره توقف و سکون) از نشانههای چنین نگرش و برخوردی با تاریخ هستند. در چنین فضایی است که تاریخ اعم از اینکه طولانی باشد یا نباشد نه تنها نمیتواند برای افراد یک ملّت برانگیزاننده و غرورآفرین باشد بلکه خود به صحنهای برای افزایش اختلاف و تفرقه تبدیل میشود. در نتیجه چنین وضعیتی است که به رغم داشتن پیشینه تاریخی چند هزار ساله، در صحنه عمل و واقعیت با یک هویت چند ده یا حداکثر چند صد ساله و البته دچار پراکندگی روبرو میشویم و هر فرد یا گروهی خود را به بخشی از این تاریخ طولانی و از جمله شخصیتهای آن منتسب کرده و در صدد برائت جستن از بقیه آن برمیآید.
@tarikhpajouhi
#هویت_گسسته