Forward from: تاریخ پژوهی
تاریخ طولانی؛ هویت گسسته!(3)
دکتر جواد عباسی
دانشگاه فردوسی مشهد
نشانههای فراوانی از وضعیت یادشده در دور و بر هر یک از ما وجود دارد. برای مثال وقتی قرار میشود عکسها و اسناد یک مجموعه با قدمتی نیم تا یک قرن یا بیشتر به نمایش گذاشته شود متولیان امر با انبوهی از چالشها و ملاحظات روبرو میشوند و گاه نتیجه آن به رسمیت شناختن مصلحتاندیشانه بخشی از این تاریخ یا کنار گذاشتن محافظهکارانه کل آن است! همینطور است در نامگذاریهای مربوط به مکانها، خیابانها و جز آنها که نسبتِ بخشهای مختلف تاریخ ملّی یا منطقهای و محلی و شخصیتها در آنها تناسبی با تاریخ واقعی و جامعِ ملّی، منطقهای یا محلّی ندارد. در مقابل در کشورهایی که کشمکش بر سر گذشته تاریخی مانع از به رسمیت شناختن سرتاسر گذشته و شخصیتهایشان به عنوان میراث یکپارچه ملّی نمیشود یا کمتر چنین میشود با وضعیتی متفاوت روبرو هستیم. بدین معنا که معمولاً سرتاسر تاریخ ملّی و شخصیتهای آنها با رویکردی متعادل و واقعبینانه مد نظر قرار میگیرد. نوع برخورد ما با سه رویداد بزرگ و سرنوشتساز تاریخ یک سده اخیر ایران یعنی انقلاب مشروطیت، نهضت ملی شدن نفت ایران و انقلاب اسلامی و شخصیتهای مرتبط با آنها نمونههای گویایی از وضعیت نامناسب برخورد با گذشته تاریخی یک ملت را در اختیار ما قرار میدهد. پرسش ساده اما بنیادین این است که آنچه از گزارش و تحلیل این رویدادها در مجامع رسمی کشور، کتابهای درسی و کلاسهای درسی (اعم از مدرسه و دانشگاه) ارائه میشود چه نسبتی با نگاه جامع و واقعبینانه به این رویدادها و شخصیتهای مؤثر در آنها دارد؟ پرسش بعدی این است که آیا چنین گزارش و تحلیلی از این رویدادها و شخصیتها نسبتی با تاریخنگری علمی و هویتآفرین دارد؟ شوربختانه پاسخ هر دو پرسش منفی است. برآورد وضعیت نیز کار دشواری نیست. کافی است ببینیم چند تن از شخصیتهای مؤثر در این رویدادها، که با تمام فراز و نشیبهایشان، هر کدام بخشی از حرکت تاریخی مردم ایران در مسیر بیداری و ترقیخواهی بودهاند بزرگ داشته میشوند و یا نام و تندیس آنها زینتبخش مکانهای عمومی هستند. چنانکه میدانیم و میبینیم پاسخ ناامیدکننده است. تلختر و بازدارندهتر هم برخورد دوگانه و ابزاری با تاریخ همین رویدادهاست. برای مثال در حالی که در صحنه جهانی از حقانیت مردم ایران در ملی کردن نفت خود و روی کار آمدن دولت ملّی و ضد ایرانی بودن کودتای 28 مرداد 1332 یاد میشود، در داخل کشور برخورد احساسی و گزینشی با تاریخ و شخصیتهای مؤثر در این حرکت به عامل اختلاف و گسیختگی ملّی تبدیل شده است. همین وضعیت کمابیش در مورد انقلاب مشروطیت و انقلاب اسلامی و چنانکه اشاره شد دیگر ادوار و شخصیتهای تاریخ ایران نیز وجود دارد. بدیهی است که در چنین وضعیتی طولانی بودن یا نبودن تاریخ الزاماً نسبتی با استحکام هویتی یک ملّت ندارد.
@tarikhpajouhi
#هویت_گسسته
دکتر جواد عباسی
دانشگاه فردوسی مشهد
نشانههای فراوانی از وضعیت یادشده در دور و بر هر یک از ما وجود دارد. برای مثال وقتی قرار میشود عکسها و اسناد یک مجموعه با قدمتی نیم تا یک قرن یا بیشتر به نمایش گذاشته شود متولیان امر با انبوهی از چالشها و ملاحظات روبرو میشوند و گاه نتیجه آن به رسمیت شناختن مصلحتاندیشانه بخشی از این تاریخ یا کنار گذاشتن محافظهکارانه کل آن است! همینطور است در نامگذاریهای مربوط به مکانها، خیابانها و جز آنها که نسبتِ بخشهای مختلف تاریخ ملّی یا منطقهای و محلی و شخصیتها در آنها تناسبی با تاریخ واقعی و جامعِ ملّی، منطقهای یا محلّی ندارد. در مقابل در کشورهایی که کشمکش بر سر گذشته تاریخی مانع از به رسمیت شناختن سرتاسر گذشته و شخصیتهایشان به عنوان میراث یکپارچه ملّی نمیشود یا کمتر چنین میشود با وضعیتی متفاوت روبرو هستیم. بدین معنا که معمولاً سرتاسر تاریخ ملّی و شخصیتهای آنها با رویکردی متعادل و واقعبینانه مد نظر قرار میگیرد. نوع برخورد ما با سه رویداد بزرگ و سرنوشتساز تاریخ یک سده اخیر ایران یعنی انقلاب مشروطیت، نهضت ملی شدن نفت ایران و انقلاب اسلامی و شخصیتهای مرتبط با آنها نمونههای گویایی از وضعیت نامناسب برخورد با گذشته تاریخی یک ملت را در اختیار ما قرار میدهد. پرسش ساده اما بنیادین این است که آنچه از گزارش و تحلیل این رویدادها در مجامع رسمی کشور، کتابهای درسی و کلاسهای درسی (اعم از مدرسه و دانشگاه) ارائه میشود چه نسبتی با نگاه جامع و واقعبینانه به این رویدادها و شخصیتهای مؤثر در آنها دارد؟ پرسش بعدی این است که آیا چنین گزارش و تحلیلی از این رویدادها و شخصیتها نسبتی با تاریخنگری علمی و هویتآفرین دارد؟ شوربختانه پاسخ هر دو پرسش منفی است. برآورد وضعیت نیز کار دشواری نیست. کافی است ببینیم چند تن از شخصیتهای مؤثر در این رویدادها، که با تمام فراز و نشیبهایشان، هر کدام بخشی از حرکت تاریخی مردم ایران در مسیر بیداری و ترقیخواهی بودهاند بزرگ داشته میشوند و یا نام و تندیس آنها زینتبخش مکانهای عمومی هستند. چنانکه میدانیم و میبینیم پاسخ ناامیدکننده است. تلختر و بازدارندهتر هم برخورد دوگانه و ابزاری با تاریخ همین رویدادهاست. برای مثال در حالی که در صحنه جهانی از حقانیت مردم ایران در ملی کردن نفت خود و روی کار آمدن دولت ملّی و ضد ایرانی بودن کودتای 28 مرداد 1332 یاد میشود، در داخل کشور برخورد احساسی و گزینشی با تاریخ و شخصیتهای مؤثر در این حرکت به عامل اختلاف و گسیختگی ملّی تبدیل شده است. همین وضعیت کمابیش در مورد انقلاب مشروطیت و انقلاب اسلامی و چنانکه اشاره شد دیگر ادوار و شخصیتهای تاریخ ایران نیز وجود دارد. بدیهی است که در چنین وضعیتی طولانی بودن یا نبودن تاریخ الزاماً نسبتی با استحکام هویتی یک ملّت ندارد.
@tarikhpajouhi
#هویت_گسسته