🩺
پاسخ کیس بالینی: بی‌خوابی یا مانیا؟
۱) تفاوت Fatigue در اینسومنیا با Decreased Need for Sleep در مانیا
- اینسومنیا (بی‌خوابی): بیمار
نمی‌خوابد اما خسته است. • روز بعد تحریک‌پذیر، خواب‌آلود، تمرکز پایین
• معمولاً شکایت قطعی دارد: «می‌خواهم بخوابم ولی نمی‌توانم»
• اپیزود مانیا: بیمار
کم می‌خوابد ولی خسته نمی‌شود. • بعد از 2–3 ساعت خواب احساس انرژی زیاد دارد
• ذهن پرشتاب، ایده‌پردازی، شروع کارهای جدید
• معمولاً می‌گوید: «خواب لازم ندارم» یا «واقعا احساس عالی دارم»
کلید تشخیصی:کاهش نیاز به خواب = hallmark مانیا
خواب ناکافی + خستگی = اینسومنیا
------------------------------
۲) سوالات لازم برای رد مصرف مواد محرک (Stimulant use)برای ارزیابی مصرف آمفتامین، کوکائین، مت‌آمفتامین و داروهای ADHD:
الف) سابقه مصرف اخیر- اخیراً ماده‌ای برای بیدار ماندن یا تمرکز مصرف کردی؟
- انرژی‌زا، قرص لاغری، داروی تقویتی یا "پودر" مصرف کردی؟
ب) جزئیات مصرف- آخرین بار کی مصرف کردی؟
- چه مقدار و با چه روشی (خوراکی، بینی، تزریق)؟
ج) علائم تیپیک محرک‌ها- تپش قلب، لرزش، تعریق، اضطراب یا پارانویا داشتی؟
- احساس “high”، اعتماد به نفس بالا، یا بی‌قراری بدنی چطور؟
د) داروهای تجویزی احتمالی- داروهای ADHD مثل Ritalin یا Adderall مصرف می‌کنی؟
- از کسی گرفتی یا دوزت رو بیشتر کردی؟
هـ) خواب- قبل مصرف این مشکل خواب رو داشتی یا بعد از مصرف شروع شده؟
------------------------------
۳) رویکرد دارویی فوری برای تنظیم ریتم خواب در بیمار مشکوک به مانیاهدف: آرام‌سازی، کاهش تحریک‌پذیری، و جلوگیری از بدتر شدن مانیا
درمان خط اول (اگر مانیا محتمل باشد):• Lorazepam یا Clonazepam برای خواب و کنترل تحریک
(اثر سریع، امن در شروع کار)
- اضافه‌کردن یک Mood stabilizer یا Atypical antipsychotic
گزینه‌های رایج: • Olanzapine (اثر سریع بر خواب و مانیا)
• Quetiapine (بهبود خواب + ضد مانیا)
• در صورت شدت: شروع Lithium یا Valproate
نکته:
داروهای خواب‌آور غیر‌بنزودیازپینی مانند Z‑drugs (زولپیدم و…) در مانیا مناسب نیستند، چون تحریک زمینه‌ای را کنترل نمی‌کنند.
در همان ابتدا باید:- محرک‌ها را قطع کرد
- برنامه خواب ثابت (lights off, no screens)
- هیدراتاسیون و ارزیابی وضعیت قلبی در صورت شک به محرک‌ها
━━━━━━━━━━━━━
با ما در کانال انجمن روانپزشکی همراه باشید... 👇🏻
| @PsychiatryAssociation |
