Archives

Սիգը Հայաստան է բերվել Լենինգրադից՝ համարյա 100 տարի առաջ։ 1924թ.-ին Խորհրդային Հայաստանի Հողժողկոմատը Լենինգրադից ստանում է սիգի 1 մլն 100 հազար ձկնկիթ, իսկ 1925-ին՝ 5 մլն։ 1926-ին արդեն սիգն իր դիրքերը բավականին ամրապնդել էր Սևանա լճում։

Եթե հիշում եք՝ մի պահ ֆեյսբուքում challenge անելը մոդայիկ էր։ Թեգ էին անում միմյանց, որ ինչ-որ բան անեն՝ գիրք առնեն, դույլով ջուր լցնեն վրան էլի ինչ-որ բաներ կային, չեմ հիշում։
Դու մի ասա՝ էս Չելենջը նոր բան չէ։ Մի 100 տարի առաջ էս ձեր Չելենջին ասում էին մրցահրավեր ու քանի որ ֆեյսբուք չկար, էդ մրցահրավերը տպագրում էին թերթում։
1926թ. փետրվարին «Խորհրդային Հայաստան» թերթը անապաստան երեխաներին օգնելու հանգանակություն է նախաձեռնում։ Ու մարդիկ ոչ միայն փող էին տալիս, այլև ձեր լեզվով ասած՝ «թեգ էին անում» մեկ ուրիշին, որ նա էլ փող տա։
Ահա օրինակը.
«Սիմ. Հովյանը, ընդունելով Յաղուբ Ջումշուդովի մրցահրավերը (Խ.Հ. թիվ 40), նվիրում է 5 ռուբլի անապաստան երեխաների օգտին, իր հերթին մրցման հրավիրելով բանֆակի դասատուներ Բահաթրյանին, Մելիքյանին, Վարունցյանին և Խոստիկյանին»։ (Խորհրդային Հայաստան, 1926թ., թիվ 41)։

1920-ական թվականներին Հայաստանում հազարավոր անապաստան երեխաներ կային։ Նրանք հիմնականում որբ էին։ Երևանում ապրում էին Զանգվի ձորում, տարբեր քարայրներում, նկուղներում։ Խմբերով թափառում էին, մուրացկանություն անում, մանր գողություն։ Նրանց ասում էին՝ խուժան։ Մինչև պետությունը մի քիչ շունչ քաշեց ու սկսեց զբաղվել քաղաքային ու գյուղական խուժանով։

1926թ. Երևանում լույս է տեսնում «Անապաստան երեխա» գրքույկը, որն անդրադառնում էր անտուն երեխաների խնդիրներին։ Այդ գրքույկում լույս է տեսնում Դերենիկ Դեմիրճյանի «Խուժանի շունը» պատմվածքը։ Դուք՝ չգիտեմ, ես առաջին անգամ կարդացի։

«Եվ գիշերները, երբ ցուրտը փախցնում էր խուժանի քունը՝ Հայրոն պատմում կամ բացատրում էր շատ կենսական բաներ, որ նորեկ խուժանը պիտի իմանար։ Միլիցիոները բա՞րձր է գոռում — ասել է դա նշան է, թե չի դիպչելու, պաշտոնի համար է գոռում։ Ճաշարանի ծառայողը հարձակվո՞ւմ է վրադ՝ մի վախենա՝ եթե ճաշարանում մարդ շատ կա՝ չի խփի։ Մասնավոր խանութպանի վրա բարձր գոռա՝ բալշևիկ չէ։ Նրան բալշևիկները չեն սիրում։ Մեկ կխփի, երկուսը խփի»։

Եկատերինա Շուլմանի Յութուբի ալիքով մի ֆիլմ նայեցի Ղրիմի պատերազմին նախորդած շրջանի՝ 1848-1853թթ. մասին։ Հիմնականում օգտագործված էր պատմաբան Եվգենի Տարլեի «Ղրիմի պատերազմը» գրքի նյութերը։ Տարլեն, իհարկե, մեծ պատմաբան է, ահռելի ծավալի նյութ է ունեցել ձեռքի տակ ու իր գիրքը շատ հետաքրքիր է։ Էս ֆեյսբուք-տելեգրամը ղրաղ դրեք ու անպայման կարդացեք, համացանցում կա։
Մի բան է մի քիչ մտահոգում՝ Տարլեն իր գիրքը գրել է 1920-ական թվականներին։ Դա այն ժամանակաշրջանն էր, երբ ԽՍՀՄ-ը ջախջախում էր Ռուսական կայսրության միապետներին։ Որոշ ժամանակ անց, արդեն 1930-ական թվականներից, ռուսական կայսրերի քննադատություն գրեթե չէր թույլատրվում։ Հետևաբար, ենթադրում եմ, որ գույները մի քիչ խտացվել են։
Իմիջիայլոց, նույն մոտեցումը կա նաև Լեոյի մոտ։ Նա էլ է Հայոց պատմությունը գրել 1920-ական թվականներին ու դարձյալ ամենակոշտ քննադատությունը կա ռուսական վարչարարության, կառավարիչների հասցեին։ Դրա համար էլ Լեոյի գրքերը մինչև 1950-ական թվականները չէին վերահրատարակվում։ Չեմ ասում, թե ռուսական կայսրերը (և ոչ միայն ռուսական) բարության և մեծահոգության հրեշտակներ էին, բայց հանուն օբյեկտիվության, պետք է սա հիշել։
Շուլմանը մեկ ուրիշ փառահեղ հարցազրույց ունի, որտեղ մանրամասնորեն վերլուծում է հիմիկվա ռուսական հասարակությունը։ Իր խոսքից անմիջապես զգացվում է գիտնականի պրոֆեսիոնալիզմը։ Գրեթե բոլոր պնդումները հիմնավորվում են սոցիոլոգիական հետազոտություններով, քաղաքագիտական լուրջ հիմնավորումներով ու պատմության օրինակներով։ Արտակարգ հետաքրքիր նյութ է։ Անպայման նայեք։
ՀԳ. Հղումները չեմ դնում, եթե անունով որոնեք, անմիջապես կբերի։ Ալիքն ունի 900 հազարից ավելի հետևորդ։

Սովետի ժամանակ, երբ մշակութային կամ կուսակցական նշանավոր մարդ էր մեռնում, թերթերը մանրամասն նկարագրում էին սգո արարողությունը, վերջին հրաժեշտը, թաղման թափորի երթուղին, թաղումը և այլն։ Առաջին հայացքից շաբլոնային այս տեքստերում շատ հետաքրքիր դետալներ կարելի է գտնել։ Քաղաքի որ փողոցներով էին անցնում, ինչ տեսք ուներ քաղաքը, ովքեր էին խոսում ու ինչ էին ասում և այլն։
Օրինակ՝ Լենինի մեռնելուց հետո Երևանում տեղի ունեցած սգո երթի նկարագրությունը ուշագրավ դետալներ է պարունակում։ Ասենք, որ սգո երթին զուգահեռ հրապարակում փորում էին Լենինի արձանի հիմքը, իսկ այդ աշխատանքը ղեկավարում էր Թամանյանը։ Դրանք, մեծ առումով մանրուքներ են, բայց կարևոր են։