فصل ششم — قسمت شصت و سوم 🐧
Accessibility - برای افراد با مشکلات بینایی

——————-
Accessibility یعنی قابلیت‌هایی که کمک می‌کنند افراد دارای محدودیت‌های بینایی، شنوایی یا حرکتی راحت‌تر با کامپیوتر کار کنند.
اینجا تمرکز ما روی Keyboard Accessibility است.

—————-

⌨️ Keyboard Accessibility چیست؟
فرض کن کسی نمی‌تواند به‌راحتی چند کلید را همزمان فشار دهد.
مثلاً برای:
Ctrl + Alt + Delete
باید سه کلید را با هم بگیرد.
Accessibility می‌تواند این کار را راحت‌تر کند.

—————

1️⃣ Sticky Keys
یکی از مهم‌ترین قابلیت‌هاست.
با Sticky Keys لازم نیست کلیدهای ترکیبی را همزمان نگه داری.
مثلاً به‌جای:
Ctrl + Alt + T
می‌توانی:
Ctrl
↓
Alt
↓
T
را جداگانه فشار بدهی.
سیستم متوجه می‌شود که Ctrl و Alt همچنان در ترکیب هستند.
🧠 مثال واقعی:

اگر فردی مشکل حرکتی داشته باشد، به‌جای اینکه سه انگشتش را همزمان روی کیبورد بگذارد، کلیدها را یکی‌یکی می‌زند.

——————-

2️⃣ Slow Keys
Slow Keys باعث می‌شود سیستم فشارهای خیلی سریع یا اتفاقی روی کلیدها را نادیده بگیرد.
مثلاً اگر دستت روی کیبورد کشیده شود:
aaaaaaaaaaaa
سیستم می‌تواند تنظیم شود که کلید باید مدت مشخصی نگه داشته شود تا ثبت شود.
مناسب افرادی است که کنترل حرکتی دست برایشان سخت است.

——————-

3️⃣ Bounce Keys
اگر یک کلید را چند بار پشت سر هم به‌صورت ناخواسته فشار بدهی، Bounce Keys می‌تواند فشارهای تکراری سریع را نادیده بگیرد.
مثلاً:
aaaaaaaa
به دلیل چند بار لرزش انگشت ایجاد شده؛ سیستم می‌تواند جلوی ثبت همه آن‌ها را بگیرد.


—————

4️⃣ Toggle Keys
وقتی کلیدهایی مثل:
Caps Lock
Num Lock
Scroll Lock
را فشار می‌دهی، Toggle Keys می‌تواند با صدای متفاوت فعال یا غیرفعال شدن آن‌ها را اعلام کند.
مثلاً:
Caps Lock ON → 🔊
Caps Lock OFF → 🔊
این برای کسی که نمی‌تواند وضعیت چراغ‌های کیبورد را ببیند مفید است.

———————

🔄 5️⃣ Switch / Switching
در Accessibility مفهوم Switch Access هم وجود دارد.
یعنی کاربر می‌تواند به‌جای استفاده از ماوس و کیبورد معمولی، با یک یا چند کلید یا وسیله ورودی ساده بین گزینه‌ها جابه‌جا شود.
مثلاً:
[Firefox] [Terminal] [Files]

↓
Switch

[Terminal] انتخاب شد
سیستم گزینه‌ها را یکی‌یکی Highlight می‌کند و کاربر با فشار یک کلید انتخاب می‌کند.


—————
🌍 اول یک نکته مهم: تغییر زبان Accessibility نیست
تغییر زبان کیبورد معمولاً در بخش Keyboard / Input Sources تنظیم می‌شود، نه Accessibility.
مثلاً می‌خواهی بین:
🇮🇷 فارسی
🇺🇸 English
سوییچ کنی.
در GNOME معمولاً از:
Settings
↓
Keyboard
↓
Input Sources
↓
Add Input Source
زبان فارسی و انگلیسی را اضافه می‌کنی.
بعد معمولاً با:
Super + Space
بین زبان‌ها جابه‌جا می‌شوی.
در بعضی محیط‌ها میانبر می‌تواند متفاوت باشد.

—————-


👁 1. قابلیت‌های مربوط به بینایی
Screen Reader
صفحه را برای کاربر می‌خواند.
مثلاً کاربر روی یک آیکون می‌رود:
Firefox
Screen Reader اعلام می‌کند:

Firefox، application

در GNOME معمولاً ابزار معروف آن Orca است.


—————

🔍 Zoom / Magnification
قسمتی از صفحه را بزرگ می‌کند.
مثلاً:
عادی:
[ Settings ]

Zoom:
[ SETTINGS ]
برای افرادی که دید ضعیف دارند بسیار کاربردی است.

——————-
📝 Large Text

اندازه نوشته‌ها را بزرگ می‌کند.

🎨 High Contrast

تضاد رنگ‌ها را بیشتر می‌کند تا نوشته‌ها و عناصر صفحه راحت‌تر دیده شوند.

——————

👂 2. قابلیت‌های مربوط به شنوایی
برای افرادی که مشکل شنوایی دارند، بعضی سیستم‌ها می‌توانند به‌جای تکیه بر صدا، نمایش بصری ارائه کنند.
مثلاً:
Notification Sound
↓
Visual Flash
یعنی اتفاقی که با صدا اعلام می‌شد، به‌صورت تصویری هم مشخص شود.

—————-
🖱 4. قابلیت‌های مربوط به Mouse
مثلاً Mouse Keys اجازه می‌دهد با صفحه‌کلید، نشانگر ماوس را کنترل کنی.
یعنی به‌جای حرکت دادن فیزیکی ماوس:
Keyboard
↓
Mouse Pointer
همچنین می‌توان سرعت حرکت ماوس و مدت نگه‌داشتن کلیک را تنظیم کرد.

————-

🧠 5. Switch Access
برای افرادی که نمی‌توانند به‌راحتی از ماوس و کیبورد معمولی استفاده کنند.
سیستم گزینه‌ها را یکی‌یکی انتخاب می‌کند:
Firefox
↓
Terminal
↓
Files
↓
Settings
و کاربر با یک Switch یا ورودی ساده گزینه موردنظر را انتخاب می‌کند.

—————-

🖥 6. Accessibility در محیط‌های مختلف
ممکن است اسم و محل این گزینه‌ها در:
GNOME
KDE
XFCE
Cinnamon
MATE
کمی متفاوت باشد.
ولی مفهوم کلی یکی است:
👁 Vision
👂 Hearing
⌨️ Keyboard
🖱 Mouse
🗣 Speech / Reading



——————