Forward from: پژواک گاهان، آیین زرتشتی
🔹 پَتِت (توبه) در آیین زرتشتی
امروزه مذاهب گوناگون از پیروان خود میخواهند تا هنگامی که خواسته یا ناخواسته مرتکب اشتباهی شدند، به گونهای اقرار کنند به اشتباه خود و پس از طی کردن فرایندی، گناه و اشتباه خود را پاک کنند. مذاهبی که چهارچوب مشخصی برای پیروان تعیین میکنند، هرگز تغییری در نوع فرآیند پَتِت (توبه) ایجاد نمیکنند. دین زرتشتی اما در اینباره پیروان را به طی کردن فرایندی مشخص و غیرقابل تغییر وادار نمیکند. برخلاف آن، دین زرتشتی همواره با پیروان مدارا میکند و به غیر از اصول پایهای که تغییر ناپذیراند، در دیگر زمینهها انعطاف پذیر است؛ چرایی اینکه دین زرتشتی در زمینههای گسترده انعطاف پذیر است، اینست که افزون بر پیشداشتها و باورهای پایهای، از دانش و پیشرفتهای روز دنیا دست نکشیده.
یکی از باورهای دینی و سنتی زرتشتیان، باور به کار پَتِت میباشد؛ زرتشتیان در درازنای زندگی خود بایستی هرگز به سوی نادرستی و گناه و بدی نروند، اما اگر خواسته یا ناخواسته مرتکب اشتباهی شدند، میتوانند با اجرای آیین پَتِت زمینههای گناه و نادرستی را از وجود خود بزدایند.
و اما درمورد فلسفه پَتِت، باید یادآور شد که نمود و تجلّی معمول نیکی و بدی در وجود آدمی به سه گام بیان شده است، اندیشه پایه، گفتار پایه و کردار پایه که طبیعت انسان به ترتیب این سه پایه، نیکی و بدی را در خود بروز میدهد که هر یک را منشاء و سرآغاز جدایی است.
در آغاز، آن دو مینوی همزاد و در اندیشه و گفتار و کردار، یکی نیک و دیگری بد، با یکدیگر سخن گفتند. از آن دو، نیکآگاهان، راست را برگزیدند، نه دُژآگاهان.¹
در این بند، پیامبر راستی، دو مینوی آغازین را همزاد در اندیشه و گفتار و کردار یکی نیک و یکی بد را به عنوان پیشداشت بیان میکند؛ سپس تجلّی این دو در نهاد آدمی، و در نهایت گزینش این دو، نزد انسانها که باز میفرماید آن دسته کسانی که زمینه و پایه وجودشان استوار بر نیکآگاهی است، راستی را گزینش میکنند.
همین گزینش در اندیشه پایه، سپس در گفتار و کردار نمود پیدا میکند و به راستی یا گناه شناخته خواهد شد.
چنانچه این سه گام اساسی را در نظر داشته باشیم، مراحل بازگشت از گناه و تعهد نسبت به راه راستی را نیز خواهیم یافت؛ چنانچه بخواهیم از گناه و نادرستی روی برگردانیم، نخست بار بایستی زمینه و پایه (اندیشه و منش) خود را از گرایش به نادرستی بازداریم. در گام بعد اقرار کنیم که ما این کار را انجام دادیم و به قصد داریم به سوی راستی بازگردیم. دقیقاً در این گام پَتِت در گفتار را خواهیم داشت که بازگشتن به راستی و اقرار به گناه و ترک آن را به زبان خواهیم آورد. گام سوم و نهایی، تایید کار پَتِت از سوی خود ماست. در روایتی از مجموعه روایات رده پایین زرتشتی، بنام سد در بندهشن، درمورد پَتِت در کردار چنین آمده است:
و توبه آنست که از کاری توبه کنند و دیگر نکنند، چرا که اگر کنند، آن (گناه) بازمیگردد.²
آشکار است که در طی این فرایند، کردار آدمی که بخش بزرگی از برونمایه پَتِت میباشد، بایستی از گناه پاک باشد. بنابر همان روایات که یاد شد، بهتر است که در این فرایند، موبد یا هیربد و یا مرد درست کرداری نیز شاهد باشد.
گفتنی است که تنها اقرار به پَتِت و پشیمانی حاصلی ندارد و در گفتار اشو زرتشت تنها کار و کوشش در همه زمینههاست که به رهایی میانجامد؛ به ویژه در این زمینه که حتماً نیاز است به کار و کوشش برای ترک ناراستی و دروج.
✍ پارسا
● پانوشت:
🌐 @EchoesofGATAHA
امروزه مذاهب گوناگون از پیروان خود میخواهند تا هنگامی که خواسته یا ناخواسته مرتکب اشتباهی شدند، به گونهای اقرار کنند به اشتباه خود و پس از طی کردن فرایندی، گناه و اشتباه خود را پاک کنند. مذاهبی که چهارچوب مشخصی برای پیروان تعیین میکنند، هرگز تغییری در نوع فرآیند پَتِت (توبه) ایجاد نمیکنند. دین زرتشتی اما در اینباره پیروان را به طی کردن فرایندی مشخص و غیرقابل تغییر وادار نمیکند. برخلاف آن، دین زرتشتی همواره با پیروان مدارا میکند و به غیر از اصول پایهای که تغییر ناپذیراند، در دیگر زمینهها انعطاف پذیر است؛ چرایی اینکه دین زرتشتی در زمینههای گسترده انعطاف پذیر است، اینست که افزون بر پیشداشتها و باورهای پایهای، از دانش و پیشرفتهای روز دنیا دست نکشیده.
یکی از باورهای دینی و سنتی زرتشتیان، باور به کار پَتِت میباشد؛ زرتشتیان در درازنای زندگی خود بایستی هرگز به سوی نادرستی و گناه و بدی نروند، اما اگر خواسته یا ناخواسته مرتکب اشتباهی شدند، میتوانند با اجرای آیین پَتِت زمینههای گناه و نادرستی را از وجود خود بزدایند.
و اما درمورد فلسفه پَتِت، باید یادآور شد که نمود و تجلّی معمول نیکی و بدی در وجود آدمی به سه گام بیان شده است، اندیشه پایه، گفتار پایه و کردار پایه که طبیعت انسان به ترتیب این سه پایه، نیکی و بدی را در خود بروز میدهد که هر یک را منشاء و سرآغاز جدایی است.
در آغاز، آن دو مینوی همزاد و در اندیشه و گفتار و کردار، یکی نیک و دیگری بد، با یکدیگر سخن گفتند. از آن دو، نیکآگاهان، راست را برگزیدند، نه دُژآگاهان.¹
در این بند، پیامبر راستی، دو مینوی آغازین را همزاد در اندیشه و گفتار و کردار یکی نیک و یکی بد را به عنوان پیشداشت بیان میکند؛ سپس تجلّی این دو در نهاد آدمی، و در نهایت گزینش این دو، نزد انسانها که باز میفرماید آن دسته کسانی که زمینه و پایه وجودشان استوار بر نیکآگاهی است، راستی را گزینش میکنند.
همین گزینش در اندیشه پایه، سپس در گفتار و کردار نمود پیدا میکند و به راستی یا گناه شناخته خواهد شد.
چنانچه این سه گام اساسی را در نظر داشته باشیم، مراحل بازگشت از گناه و تعهد نسبت به راه راستی را نیز خواهیم یافت؛ چنانچه بخواهیم از گناه و نادرستی روی برگردانیم، نخست بار بایستی زمینه و پایه (اندیشه و منش) خود را از گرایش به نادرستی بازداریم. در گام بعد اقرار کنیم که ما این کار را انجام دادیم و به قصد داریم به سوی راستی بازگردیم. دقیقاً در این گام پَتِت در گفتار را خواهیم داشت که بازگشتن به راستی و اقرار به گناه و ترک آن را به زبان خواهیم آورد. گام سوم و نهایی، تایید کار پَتِت از سوی خود ماست. در روایتی از مجموعه روایات رده پایین زرتشتی، بنام سد در بندهشن، درمورد پَتِت در کردار چنین آمده است:
و توبه آنست که از کاری توبه کنند و دیگر نکنند، چرا که اگر کنند، آن (گناه) بازمیگردد.²
آشکار است که در طی این فرایند، کردار آدمی که بخش بزرگی از برونمایه پَتِت میباشد، بایستی از گناه پاک باشد. بنابر همان روایات که یاد شد، بهتر است که در این فرایند، موبد یا هیربد و یا مرد درست کرداری نیز شاهد باشد.
گفتنی است که تنها اقرار به پَتِت و پشیمانی حاصلی ندارد و در گفتار اشو زرتشت تنها کار و کوشش در همه زمینههاست که به رهایی میانجامد؛ به ویژه در این زمینه که حتماً نیاز است به کار و کوشش برای ترک ناراستی و دروج.
✍ پارسا
● پانوشت:
1 • اوستا؛ گاتها هات ۳۰ بند ۳
2 • سد در بندهشن؛ در چهل و پنجم
🌐 @EchoesofGATAHA