🔘 خداشناسی (الهیات) زرتشتی، هماهنگ با دانش و خرد / فرآیند آفرینش و نگاهداری آن توسط خداوند اهورامزدا
● [بخش سوم]
✔️ در جهانبینی مزدیسنی زرتشتی، خداوند اهورامزدا جهان هستی را نخست در اندیشه و منش پاک (وهومن) خود پدید آورد. نسک بندهش در این مورد، رواج آفریدگان اورمزد را به وهومن نسبت میدهد.¹در گاهان اشو زرتشت میفرماید:
از تو میپرسم ای اهورا، به راستی مرا از آن آگاه فرما، کیست نگهدار این زمین در پایین و بالا که به سوی نشیب فرود نیاید، کیست آفریننده آب و گیاه، کیست که به باد و ابر تند روی آموخت، کیست ای مزدا، آفریننده منش پاک.² از تو میپرسم ای اهورا به راستی مرا از آن آگاه فرما، کیست آفریننده روشنایی سودبخش و تاریکی، کیست آفریننده خواب خوشی بخش و بیداری، کیست آفریننده بامداد و نیمروز و شب که مردم را به نماز همیخواند.² از تو میپرسم ای اهورا به راستی مرا از آن آگاه فرما، کیست آفریننده خشَترا و آرمئیتی ارجمند، کیست که از روی خرد احترام پدر در دل پسر نهاد؟ من میکوشم ای مزدا، که تو را به توسط خرد مقدس (سپنتهمینو) آفریدگار کلّ بشناسم.²
پیامآور ما در این سرودههای ژرف، با توجه به سیگنالها و نمودارهای طبیعت به دنبال سرچشمه حقیقی هستی است، همانگونه که در بخش دوم این سری نوشتار نیز آوردیم، شناخت خداوند به یاری خرد و دانش تمثیلی ممکن است که در گفتار و سروده پیامآور ما آشکار است. در نهایت بیانات ایشان، خداوند اهورامزدا و نیروی آفرینندگی او (سپنتهمینو) به عنوان آفریننده کلّ شناسانده میشوند. در نسک دینی بندهش نیز آوردهاند که :
هرمزد پیش از آفرینش خدای نبود، پس از آفرینش، خدای و سودخواه و فرزانه و ضد بدی و آشکار و سامان بخشِ همه و افزونگر و نگرانِ همه شد. نخستین آفرینشی را که خودی بخشید، نیکو رَوشی بود؛ آن مینو که چون آفرینش را اندیشید، بِدان تن خویش را نیکو بکرد. زیرا او را خدایی از آفرینش بود.³
خداوند در وجدان وجود (دَئِنا)، و به وسیله سپنتهمینو به آن جهان فروهری در وهومن خویش شکل داد، آنگونه که اشو زرتشت فرموده است:
از تو میپرسم ای اهورا به راستی مرا از آن آگاه فرما، دین که از برای بشر بهترین چیزهاست، و آن دین من که با راستی (اَشا) یکسان است، امیدوار اینکه با گفتار و کردار پارسا و نیک، پیرو آنند، به بخشایش تو خواهند رسید ای مزدا.⁴
و باز در کتاب بندهش این موضوع را چنین شرح میدهد که:
هرمزد از روشنیِ مادی، راست گویی را آفرید و از راستگویی، افزونگریِ دادار آشکار میشود که همانا آفرینش است؛ زیرا او تن بیکران را از روشنی بیکران فراز آفرید و آفریدگان را نیز همه در تن بیکران بیافرید. تن بیکران از گذرائی زمان جداست. از این تن بیکرانه اهونور فراز شد، مینوی یَتااَهووَئیریو که آغاز آفرینش و فرجام آفریدگان از او آشکار شود؛ باشد که دین خوانند، چون دین به همراه آفرینش آفریده شد.⁵
دین و وجدان با راستی (اَشا) در هستی یکسان است که در هستی در جریان است. در فلسفه مزدیسنی همزمانی که آفرینش مستقل از خداوند است، جدا از وجود او نیست، چرا که مینوی ذرّات آفرینش در خداوند و با او هستند؛ پیدایی و نمودار ذرّه ذرّه آفرینش نیز به قدرت آفرینش اوست. جهان هستی متّکی به ذات او و او متّکی به قدرت خویشتن است. باری در جای دیگر از سرودههای پیامآور راستی، چنین آمده است که:
ای مزدا، تویی پدر مقدس این خرد، ای کسیکه جهان شادمانی بخش آفریدی و پس از مشورت با منش پاک (وهومن) به توسط آرمئیتی به آن صلح و مسالمت دادی.⁶
که این سروده اشو زرتشت نیز گویای پخش جریان راستی، و آرمئیتی (عشق و اندیشه راستین) در جهان هستی است. در راستای متن نقل قول شده از بندهش، مبنی بر آشکاری آغاز و انجام آفریدگان به مینوی سرود اَهونور، تفسیر نسک ورجاوند اوستا از این سرود رو مورد توجه قرار میدهیم، که ۵ آموزه دین را در بر دارد:
چنین است که زرتشت را اَهو و رَد شناختیم، اهورامزدا در نخستین اندیشه نزد آفریگان چنین است که او از همه بزرگتر است، زندگی خوب از آن مزداست، او آموزگار منش نیک است و اَهو را نشان میدهد، او آفرینشراست همانگونه که آفرینش اوراست.⁷
پس گویا که این سرود، سراسر مانترهی ورجاوند است. سراسر آموزههای زرتشت است. هنجار و حقیقت هستی را نمایان میکند؛ آغاز و انجام آفریدگان. هدف از پیدایش هستی را چنانچه بخواهیم در غالب دو مفهوم کلی دینی بیان کنیم، بالندگی و رسایی مردمان از جوانب اندیشه، گفتار و کردار نیک (هَئوروَتات) و جاودانگی آفرینش از جنبه رسیدن به جهان آرمانی (اَمِرَتات) است.
✍ بهدین پارسا
○ پانوشت:
🌐 @EchoesofGATAHA
● [بخش سوم]
✔️ در جهانبینی مزدیسنی زرتشتی، خداوند اهورامزدا جهان هستی را نخست در اندیشه و منش پاک (وهومن) خود پدید آورد. نسک بندهش در این مورد، رواج آفریدگان اورمزد را به وهومن نسبت میدهد.¹در گاهان اشو زرتشت میفرماید:
از تو میپرسم ای اهورا، به راستی مرا از آن آگاه فرما، کیست نگهدار این زمین در پایین و بالا که به سوی نشیب فرود نیاید، کیست آفریننده آب و گیاه، کیست که به باد و ابر تند روی آموخت، کیست ای مزدا، آفریننده منش پاک.² از تو میپرسم ای اهورا به راستی مرا از آن آگاه فرما، کیست آفریننده روشنایی سودبخش و تاریکی، کیست آفریننده خواب خوشی بخش و بیداری، کیست آفریننده بامداد و نیمروز و شب که مردم را به نماز همیخواند.² از تو میپرسم ای اهورا به راستی مرا از آن آگاه فرما، کیست آفریننده خشَترا و آرمئیتی ارجمند، کیست که از روی خرد احترام پدر در دل پسر نهاد؟ من میکوشم ای مزدا، که تو را به توسط خرد مقدس (سپنتهمینو) آفریدگار کلّ بشناسم.²
پیامآور ما در این سرودههای ژرف، با توجه به سیگنالها و نمودارهای طبیعت به دنبال سرچشمه حقیقی هستی است، همانگونه که در بخش دوم این سری نوشتار نیز آوردیم، شناخت خداوند به یاری خرد و دانش تمثیلی ممکن است که در گفتار و سروده پیامآور ما آشکار است. در نهایت بیانات ایشان، خداوند اهورامزدا و نیروی آفرینندگی او (سپنتهمینو) به عنوان آفریننده کلّ شناسانده میشوند. در نسک دینی بندهش نیز آوردهاند که :
هرمزد پیش از آفرینش خدای نبود، پس از آفرینش، خدای و سودخواه و فرزانه و ضد بدی و آشکار و سامان بخشِ همه و افزونگر و نگرانِ همه شد. نخستین آفرینشی را که خودی بخشید، نیکو رَوشی بود؛ آن مینو که چون آفرینش را اندیشید، بِدان تن خویش را نیکو بکرد. زیرا او را خدایی از آفرینش بود.³
خداوند در وجدان وجود (دَئِنا)، و به وسیله سپنتهمینو به آن جهان فروهری در وهومن خویش شکل داد، آنگونه که اشو زرتشت فرموده است:
از تو میپرسم ای اهورا به راستی مرا از آن آگاه فرما، دین که از برای بشر بهترین چیزهاست، و آن دین من که با راستی (اَشا) یکسان است، امیدوار اینکه با گفتار و کردار پارسا و نیک، پیرو آنند، به بخشایش تو خواهند رسید ای مزدا.⁴
و باز در کتاب بندهش این موضوع را چنین شرح میدهد که:
هرمزد از روشنیِ مادی، راست گویی را آفرید و از راستگویی، افزونگریِ دادار آشکار میشود که همانا آفرینش است؛ زیرا او تن بیکران را از روشنی بیکران فراز آفرید و آفریدگان را نیز همه در تن بیکران بیافرید. تن بیکران از گذرائی زمان جداست. از این تن بیکرانه اهونور فراز شد، مینوی یَتااَهووَئیریو که آغاز آفرینش و فرجام آفریدگان از او آشکار شود؛ باشد که دین خوانند، چون دین به همراه آفرینش آفریده شد.⁵
دین و وجدان با راستی (اَشا) در هستی یکسان است که در هستی در جریان است. در فلسفه مزدیسنی همزمانی که آفرینش مستقل از خداوند است، جدا از وجود او نیست، چرا که مینوی ذرّات آفرینش در خداوند و با او هستند؛ پیدایی و نمودار ذرّه ذرّه آفرینش نیز به قدرت آفرینش اوست. جهان هستی متّکی به ذات او و او متّکی به قدرت خویشتن است. باری در جای دیگر از سرودههای پیامآور راستی، چنین آمده است که:
ای مزدا، تویی پدر مقدس این خرد، ای کسیکه جهان شادمانی بخش آفریدی و پس از مشورت با منش پاک (وهومن) به توسط آرمئیتی به آن صلح و مسالمت دادی.⁶
که این سروده اشو زرتشت نیز گویای پخش جریان راستی، و آرمئیتی (عشق و اندیشه راستین) در جهان هستی است. در راستای متن نقل قول شده از بندهش، مبنی بر آشکاری آغاز و انجام آفریدگان به مینوی سرود اَهونور، تفسیر نسک ورجاوند اوستا از این سرود رو مورد توجه قرار میدهیم، که ۵ آموزه دین را در بر دارد:
چنین است که زرتشت را اَهو و رَد شناختیم، اهورامزدا در نخستین اندیشه نزد آفریگان چنین است که او از همه بزرگتر است، زندگی خوب از آن مزداست، او آموزگار منش نیک است و اَهو را نشان میدهد، او آفرینشراست همانگونه که آفرینش اوراست.⁷
پس گویا که این سرود، سراسر مانترهی ورجاوند است. سراسر آموزههای زرتشت است. هنجار و حقیقت هستی را نمایان میکند؛ آغاز و انجام آفریدگان. هدف از پیدایش هستی را چنانچه بخواهیم در غالب دو مفهوم کلی دینی بیان کنیم، بالندگی و رسایی مردمان از جوانب اندیشه، گفتار و کردار نیک (هَئوروَتات) و جاودانگی آفرینش از جنبه رسیدن به جهان آرمانی (اَمِرَتات) است.
✍ بهدین پارسا
○ پانوشت:
1 • بندهش؛ فرنبغ دادگی، ترجمه مهرداد بهار - بخش نخست
2 • اوستا، ترجمه ابراهیم پورداوود - گاهان هات ۴۴ بندهای ۴ ، ۵ ، ۷
3 • بندهش، همان
4 • اوستا، همان، بند ۱۰
5 • بندهش، همان
6 • اوستا، یسنا ۴۷:۳
7 • اوستا، یسنا ۱۴-۱۹:۱۲
🌐 @EchoesofGATAHA