آلبوم Dark Days Exit اثر فلیکس لابان که در سال ۲۰۰۵ توسط لیبل آلمانی Compost Records منتشر شد، اثری دروننگر در سبکهای الکترونیک، داونتمپو، آیدیام و گلیچ است که با استفاده گسترده از کلاژ صوتی و سمپلینگ به کاوش در انزوا، زوال حافظه و ملانکولی میپردازد. لابان صداهای روزمره را از بستر اصلیشان جدا میکند — خشخش گرامافون، خندههای مبهم کودکانه، فرکانسهای رادیویی متروک — و آنها را در کنار ملودیهای آکوستیک گرم و ریتمهای سرد دیجیتال قرار میدهد. همین تقابل میان امر ارگانیک و امر مکانیکی، هسته اصلی اثر را شکل میدهد و فضایی میسازد که میتوان آن را با مفهوم امر غریبِ فروید توضیح داد: ناراحتیای که نه از بیگانگی، بلکه از بازشناسی ناگهانی چیزی آشنا برمیخیزد.
این کیفیت آشنا اما مغشوش، آلبوم را به مفهوم هانتولوژی (Hauntology) نزدیک میکند؛ مفهومی که نخستین بار ژاک دریدا در کتاب اشباح مارکس برای تبیین ناهمزمانی تاریخ مطرح کرد و بعدها در دهه ۲۰۰۰ توسط منتقدانی چون مارک فیشر به موسیقی الکترونیک تجربی راه یافت. ایده اصلی هانتولوژی این است که زمان حال هویتی مستقل ندارد و همواره توسط اشباح گذشته یا وعدههای محققنشدهی آینده تسخیر شده است؛ نوعی سوگواری برای پتانسیلهای از دست رفته، در وضعیتی که زمان از لولای خود خارج شده است. لابان هرچند ظاهراً هیچگاه این مفهوم را صریحاً به کار نگرفته، اما با ساختنِ امری کاملاً معاصر از ابزار گذشته — سمپلهای قدیمی و ملودیهای نوستالژیک — همان ناهمزمانی را به سطح شنیداری منتقل میکند.
این رویکرد در بستر تاریخی آفریقای جنوبی (زادگاه لابان) معنای مشخصتری پیدا میکند. لابان آلبوم را در کیپتاون و در جامعهای ساخت که تازه از آپارتاید گذر کرده بود و هنوز با ابهامِ این گذار درگیر بود. در این بستر، عنوان آلبوم دیگر صرفاً استعارهای شخصی نیست؛ «روزهای تاریک» هرگز بهطور کامل خارج نمیشوند، بلکه به شکل شبح در تار و پود ملودیها باقی میمانند. خروج ادعا میشود اما اشباح میمانند — همان حضورِ آنچه غایب است که دریدا از آن سخن میگفت.
این تعلیق میان گذشته و حال را میتوان با تمایز فروید میان سوگ و ملانکولی نیز توضیح داد. در سوگ، ابژهی از دست رفته مشخص است، اما در ملانکولی نه؛ و Dark Days Exit به همین معنا اثری ملانکولیک است: سوگواری برای از دست دادنی بینام. لابان برای این حالوهوا ساختار متناسبی یافته است — صداهای بافتزداییشده، ریتمهای لنگ، و ملودیهای نیمهتمام — که در مجموع اثری میسازند دربارهی بهیادآوردنِ چیزی که هیچگاه بهروشنی دانسته نشده بود.
پ.ن: آلبوم برتر من تا بدینجای سال.
این کیفیت آشنا اما مغشوش، آلبوم را به مفهوم هانتولوژی (Hauntology) نزدیک میکند؛ مفهومی که نخستین بار ژاک دریدا در کتاب اشباح مارکس برای تبیین ناهمزمانی تاریخ مطرح کرد و بعدها در دهه ۲۰۰۰ توسط منتقدانی چون مارک فیشر به موسیقی الکترونیک تجربی راه یافت. ایده اصلی هانتولوژی این است که زمان حال هویتی مستقل ندارد و همواره توسط اشباح گذشته یا وعدههای محققنشدهی آینده تسخیر شده است؛ نوعی سوگواری برای پتانسیلهای از دست رفته، در وضعیتی که زمان از لولای خود خارج شده است. لابان هرچند ظاهراً هیچگاه این مفهوم را صریحاً به کار نگرفته، اما با ساختنِ امری کاملاً معاصر از ابزار گذشته — سمپلهای قدیمی و ملودیهای نوستالژیک — همان ناهمزمانی را به سطح شنیداری منتقل میکند.
این رویکرد در بستر تاریخی آفریقای جنوبی (زادگاه لابان) معنای مشخصتری پیدا میکند. لابان آلبوم را در کیپتاون و در جامعهای ساخت که تازه از آپارتاید گذر کرده بود و هنوز با ابهامِ این گذار درگیر بود. در این بستر، عنوان آلبوم دیگر صرفاً استعارهای شخصی نیست؛ «روزهای تاریک» هرگز بهطور کامل خارج نمیشوند، بلکه به شکل شبح در تار و پود ملودیها باقی میمانند. خروج ادعا میشود اما اشباح میمانند — همان حضورِ آنچه غایب است که دریدا از آن سخن میگفت.
این تعلیق میان گذشته و حال را میتوان با تمایز فروید میان سوگ و ملانکولی نیز توضیح داد. در سوگ، ابژهی از دست رفته مشخص است، اما در ملانکولی نه؛ و Dark Days Exit به همین معنا اثری ملانکولیک است: سوگواری برای از دست دادنی بینام. لابان برای این حالوهوا ساختار متناسبی یافته است — صداهای بافتزداییشده، ریتمهای لنگ، و ملودیهای نیمهتمام — که در مجموع اثری میسازند دربارهی بهیادآوردنِ چیزی که هیچگاه بهروشنی دانسته نشده بود.
پ.ن: آلبوم برتر من تا بدینجای سال.