چرا این قاصدک و کسی فوت نمیکنه | تیانآنمن؛ تانکها در برابر مردم
پکن، چین | آوریل تا ژوئن ۱۹۸۹
در اواخر دههٔ ۱۹۸۰، چین تحت رهبری حزب کمونیست و در دورهٔ اصلاحات اقتصادی دنگ شیائوپینگ قرار داشت. این اصلاحات از اواخر دههٔ ۱۹۷۰ آغاز شده بود و به گسترش فعالیتهای اقتصادی و تغییر ساختار جامعه انجامید؛ اما آزادی سیاسی متناسب با این تحولات افزایش نیافت. فساد اداری، افزایش نابرابری، تورم و محدودیت آزادی بیان به موضوعات مهم نارضایتی عمومی تبدیل شده بودند.
در ۱۵ آوریل ۱۹۸۹، هو یائوبانگ، دبیرکل پیشین حزب کمونیست چین، درگذشت. او در میان دانشجویان و طرفداران اصلاحات سیاسی محبوبیت داشت و بسیاری او را نماد برخورداری از رویکردی بازتر درون حزب میدانستند. در روزهای پس از مرگ او، دانشجویان در پکن گرد هم آمدند تا یادش را گرامی بدارند و خواستههای خود را دربارهٔ اصلاحات سیاسی مطرح کنند.
تجمعها بهسرعت گسترش یافتند. دانشجویان خواستار مبارزه با فساد، آزادی بیشتر مطبوعات، گفتوگو با مقامهای دولتی و اصلاح نظام سیاسی بودند. اعتراضها به دانشگاههای دیگر و شهرهای مختلف چین نیز رسید. در پکن، میدان تیانآنمن به مرکز اصلی تجمعها تبدیل شد؛ میدانی بزرگ در قلب پایتخت که در نزدیکی ساختمانهای مهم حکومتی قرار داشت.
در ماه مه، شمار شرکتکنندگان افزایش یافت و گروههای دیگری از جامعه، از جمله کارگران و شهروندان عادی، به اعتراضها پیوستند. اعتصاب غذای گروهی از دانشجویان توجه عمومی را بیشتر کرد و حکومت را برای پاسخگویی تحت فشار قرار داد. در داخل رهبری حزب نیز دربارهٔ نحوهٔ برخورد با معترضان اختلاف وجود داشت؛ برخی خواهان مذاکره بودند و برخی دیگر اعتراضها را تهدیدی برای ثبات حکومت تلقی میکردند.
در ۲۰ مه ۱۹۸۹، حکومت نظامی در پکن اعلام شد. بااینحال، در روزهای نخست، ورود نیروهای نظامی به مرکز شهر با مقاومت مردم روبهرو شد و در برخی نقاط، شهروندان راه حرکت خودروهای نظامی را بستند. مذاکرات نتیجهٔ تعیینکنندهای نداشت و رهبری چین سرانجام تصمیم گرفت اعتراضها را با نیروی نظامی پایان دهد.
در شب سوم به چهارم ژوئن، ارتش آزادیبخش خلق با استفاده از سلاح گرم و خودروهای زرهی به سمت مرکز پکن پیشروی کرد. در مسیر حرکت نیروها و اطراف میدان تیانآنمن، درگیریهای خونینی رخ داد و شمار زیادی از مردم کشته یا زخمی شدند. نیروهای نظامی در نهایت کنترل منطقه را به دست گرفتند و اعتراضهای اصلی را سرکوب کردند.
تعداد دقیق کشتهشدگان مشخص نیست. آمارها و برآوردهای مختلفی منتشر شدهاند، اما به دلیل محدودیت اطلاعات و اختلاف منابع، نمیتوان یک رقم قطعی ارائه کرد. آنچه روشن است، این است که سرکوب نظامی به کشتهشدن شمار قابلتوجهی از غیرنظامیان انجامید و پیامدهای سیاسی گستردهای داشت.
در پنجم ژوئن، یک روز پس از سرکوب خونین، تصویری ثبت شد که بعدها در سراسر جهان شهرت یافت. مردی ناشناس در خیابانی نزدیک میدان تیانآنمن، مقابل ستونی از تانکها ایستاد و مسیر آنها را مسدود کرد. تانک نخست تلاش کرد از کنار او عبور کند، اما مرد دوباره در مسیرش قرار گرفت. سرانجام چند نفر او را از خیابان دور کردند. هویت این مرد و سرنوشت نهایی او با قطعیت مشخص نشده است. این تصویر به نمادی از مقاومت فردی در برابر قدرت نظامی تبدیل شد.
پس از سرکوب، مقامهای چینی بازداشت گستردهٔ فعالان و شرکتکنندگان در اعتراضها را آغاز کردند. برخی به زندان محکوم شدند و شماری نیز کشور را ترک کردند. حکومت کنترل سیاسی و رسانهای را تشدید کرد و بحث عمومی دربارهٔ رویدادهای ژوئن ۱۹۸۹ در چین با محدودیتهای جدی مواجه شد.
اعتراضات تیانآنمن به تغییر حکومت یا پایان سلطهٔ حزب کمونیست منجر نشد. اصلاحات اقتصادی چین در سالهای بعد ادامه یافت، اما ساختار سیاسی تکحزبی حفظ شد. این رویداد همچنان یکی از مهمترین نقاط عطف تاریخ معاصر چین و نمونهای از تقابل میان مطالبات اصلاحات سیاسی و تصمیم یک حکومت برای حفظ قدرت از طریق سرکوب نظامی است.
اعتراضات تیانآنمن در سال ۱۹۸۹ با سرکوب خونین پایان یافت، اما تصویر مردی که در برابر تانکها ایستاد، به یکی از شناختهشدهترین نمادهای اعتراض مدنی در قرن بیستم تبدیل شد.
پکن، چین | آوریل تا ژوئن ۱۹۸۹
در اواخر دههٔ ۱۹۸۰، چین تحت رهبری حزب کمونیست و در دورهٔ اصلاحات اقتصادی دنگ شیائوپینگ قرار داشت. این اصلاحات از اواخر دههٔ ۱۹۷۰ آغاز شده بود و به گسترش فعالیتهای اقتصادی و تغییر ساختار جامعه انجامید؛ اما آزادی سیاسی متناسب با این تحولات افزایش نیافت. فساد اداری، افزایش نابرابری، تورم و محدودیت آزادی بیان به موضوعات مهم نارضایتی عمومی تبدیل شده بودند.
در ۱۵ آوریل ۱۹۸۹، هو یائوبانگ، دبیرکل پیشین حزب کمونیست چین، درگذشت. او در میان دانشجویان و طرفداران اصلاحات سیاسی محبوبیت داشت و بسیاری او را نماد برخورداری از رویکردی بازتر درون حزب میدانستند. در روزهای پس از مرگ او، دانشجویان در پکن گرد هم آمدند تا یادش را گرامی بدارند و خواستههای خود را دربارهٔ اصلاحات سیاسی مطرح کنند.
تجمعها بهسرعت گسترش یافتند. دانشجویان خواستار مبارزه با فساد، آزادی بیشتر مطبوعات، گفتوگو با مقامهای دولتی و اصلاح نظام سیاسی بودند. اعتراضها به دانشگاههای دیگر و شهرهای مختلف چین نیز رسید. در پکن، میدان تیانآنمن به مرکز اصلی تجمعها تبدیل شد؛ میدانی بزرگ در قلب پایتخت که در نزدیکی ساختمانهای مهم حکومتی قرار داشت.
در ماه مه، شمار شرکتکنندگان افزایش یافت و گروههای دیگری از جامعه، از جمله کارگران و شهروندان عادی، به اعتراضها پیوستند. اعتصاب غذای گروهی از دانشجویان توجه عمومی را بیشتر کرد و حکومت را برای پاسخگویی تحت فشار قرار داد. در داخل رهبری حزب نیز دربارهٔ نحوهٔ برخورد با معترضان اختلاف وجود داشت؛ برخی خواهان مذاکره بودند و برخی دیگر اعتراضها را تهدیدی برای ثبات حکومت تلقی میکردند.
در ۲۰ مه ۱۹۸۹، حکومت نظامی در پکن اعلام شد. بااینحال، در روزهای نخست، ورود نیروهای نظامی به مرکز شهر با مقاومت مردم روبهرو شد و در برخی نقاط، شهروندان راه حرکت خودروهای نظامی را بستند. مذاکرات نتیجهٔ تعیینکنندهای نداشت و رهبری چین سرانجام تصمیم گرفت اعتراضها را با نیروی نظامی پایان دهد.
در شب سوم به چهارم ژوئن، ارتش آزادیبخش خلق با استفاده از سلاح گرم و خودروهای زرهی به سمت مرکز پکن پیشروی کرد. در مسیر حرکت نیروها و اطراف میدان تیانآنمن، درگیریهای خونینی رخ داد و شمار زیادی از مردم کشته یا زخمی شدند. نیروهای نظامی در نهایت کنترل منطقه را به دست گرفتند و اعتراضهای اصلی را سرکوب کردند.
تعداد دقیق کشتهشدگان مشخص نیست. آمارها و برآوردهای مختلفی منتشر شدهاند، اما به دلیل محدودیت اطلاعات و اختلاف منابع، نمیتوان یک رقم قطعی ارائه کرد. آنچه روشن است، این است که سرکوب نظامی به کشتهشدن شمار قابلتوجهی از غیرنظامیان انجامید و پیامدهای سیاسی گستردهای داشت.
در پنجم ژوئن، یک روز پس از سرکوب خونین، تصویری ثبت شد که بعدها در سراسر جهان شهرت یافت. مردی ناشناس در خیابانی نزدیک میدان تیانآنمن، مقابل ستونی از تانکها ایستاد و مسیر آنها را مسدود کرد. تانک نخست تلاش کرد از کنار او عبور کند، اما مرد دوباره در مسیرش قرار گرفت. سرانجام چند نفر او را از خیابان دور کردند. هویت این مرد و سرنوشت نهایی او با قطعیت مشخص نشده است. این تصویر به نمادی از مقاومت فردی در برابر قدرت نظامی تبدیل شد.
پس از سرکوب، مقامهای چینی بازداشت گستردهٔ فعالان و شرکتکنندگان در اعتراضها را آغاز کردند. برخی به زندان محکوم شدند و شماری نیز کشور را ترک کردند. حکومت کنترل سیاسی و رسانهای را تشدید کرد و بحث عمومی دربارهٔ رویدادهای ژوئن ۱۹۸۹ در چین با محدودیتهای جدی مواجه شد.
اعتراضات تیانآنمن به تغییر حکومت یا پایان سلطهٔ حزب کمونیست منجر نشد. اصلاحات اقتصادی چین در سالهای بعد ادامه یافت، اما ساختار سیاسی تکحزبی حفظ شد. این رویداد همچنان یکی از مهمترین نقاط عطف تاریخ معاصر چین و نمونهای از تقابل میان مطالبات اصلاحات سیاسی و تصمیم یک حکومت برای حفظ قدرت از طریق سرکوب نظامی است.
اعتراضات تیانآنمن در سال ۱۹۸۹ با سرکوب خونین پایان یافت، اما تصویر مردی که در برابر تانکها ایستاد، به یکی از شناختهشدهترین نمادهای اعتراض مدنی در قرن بیستم تبدیل شد.