در شب ۲۴ به ۲۵ اکتبر بر اساس تقویم ژولیانیِ مورد استفاده در روسیه آن زمان ــ برابر با ۶ و ۷ نوامبر در تقویم میلادی ــ نیروهای بلشویک و گاردهای سرخ کنترل مراکز مهم پتروگراد، از جمله پلها، ایستگاههای راهآهن، ادارهٔ تلگراف و دیگر نقاط راهبردی را به دست گرفتند. این عملیات با مقاومت محدود در بسیاری از نقاط روبهرو شد. دولت موقت در کاخ زمستانی مستقر بود، اما توان کافی برای دفاع از خود نداشت.
کاخ زمستانی، نماد قدرت حکومت، سرانجام تصرف شد و اعضای دولت موقت بازداشت شدند؛ هرچند تصویر مشهور حملهای عظیم و یکپارچه به کاخ، در روایتهای بعدی و بهویژه بازسازیهای هنری و سینمایی، بسیار نمایشیتر از واقعیت تاریخی جلوه داده شده است. انقلاب اکتبر بیش از آنکه یک نبرد خیابانی طولانی باشد، در پتروگراد عملیاتی نسبتاً سریع برای تصرف مراکز قدرت بود؛ ولی پیامدهای آن بههیچوجه کوچک و سریع نبودند.
پس از سقوط دولت موقت، بلشویکها تشکیل حکومتی جدید را اعلام کردند. کنگرهٔ شوراها قدرت تازه را به رسمیت شناخت و لنین در رأس دولت قرار گرفت. حکومت جدید فرمانهایی دربارهٔ صلح و زمین صادر کرد و اعلام داشت که قرار است مالکیت و ساختار سیاسی جامعه دگرگون شود. بااینحال، همهٔ گروههای سیاسی با این تغییر موافق نبودند و بلشویکها نیز در انتخابات مجلس مؤسسان در ژانویهٔ ۱۹۱۸ اکثریت را به دست نیاوردند. آنها مجلس را پس از مدت کوتاهی منحل کردند؛ اقدامی که نشان میداد حکومت جدید حاضر نیست قدرت را بهسادگی با رقیبان سیاسی خود تقسیم کند.
روسیه از جنگ جهانی اول خارج شد، اما صلح به معنای آرامش نبود. پیمان برست-لیتوفسک در مارس ۱۹۱۸ هزینههای ارضی سنگینی برای روسیه داشت و مخالفان حکومت بلشویکی در نقاط مختلف کشور گرد آمدند. جنگ داخلی گستردهای آغاز شد که نیروهای سرخ، سفید، جنبشهای ملی و گروههای مستقل در آن شرکت داشتند. خشونت، قحطی، بیماری و فروپاشی اقتصادی جان میلیونها نفر را گرفتند. در این میان، بلشویکها با تکیه بر ارتش سرخ و سازماندهی متمرکز توانستند در جنگ داخلی پیروز شوند و در سال ۱۹۲۲ اتحاد جماهیر شوروی را بنیان بگذارند.
انقلاب اکتبر در نهایت به تأسیس حکومتی انجامید که خود را نمایندهٔ کارگران و دهقانان میدانست و وعده میداد جامعهای بیطبقه بسازد. اما مسیر تحقق این وعدهها با تمرکز قدرت در دست حزب، سرکوب مخالفان سیاسی و محدود شدن رقابت آزاد سیاسی همراه شد. تاریخ شوروی از همینجا وارد مرحلهای تازه شد؛ مرحلهای که هم بر زندگی میلیونها نفر در داخل کشور اثر گذاشت و هم سیاست جهان را برای نزدیک به یک قرن تغییر داد.
انقلاب اکتبر فقط داستان تصرف یک کاخ یا پیروزی یک حزب نبود. این رویداد حاصل بحران جنگ، فروپاشی اقتدار سلطنت، ناکامی دولت موقت و گسترش جنبشهای کارگری و دهقانی بود. در عین حال، نتیجهٔ آن نشان داد که سقوط یک حکومت قدیمی لزوماً به آزادی سیاسی پایدار منجر نمیشود؛ گاهی انقلابی که با وعدهٔ انتقال قدرت به مردم آغاز میشود، در مسیر جنگ و بحران، قدرت را در ساختاری تازه و متمرکز جمع میکند.
در پاییز ۱۹۱۷، بلشویکها با شعار صلح، زمین و نان قدرت را به دست گرفتند. اما آنچه پس از آن شکل گرفت، نه پایان انقلاب، بلکه آغاز کشمکشی طولانی بر سر این پرسش بود که چه کسی باید به نام مردم حکومت کند و چه کسی حق دارد تعیین کند که ارادهٔ مردم واقعاً چیست.
کاخ زمستانی، نماد قدرت حکومت، سرانجام تصرف شد و اعضای دولت موقت بازداشت شدند؛ هرچند تصویر مشهور حملهای عظیم و یکپارچه به کاخ، در روایتهای بعدی و بهویژه بازسازیهای هنری و سینمایی، بسیار نمایشیتر از واقعیت تاریخی جلوه داده شده است. انقلاب اکتبر بیش از آنکه یک نبرد خیابانی طولانی باشد، در پتروگراد عملیاتی نسبتاً سریع برای تصرف مراکز قدرت بود؛ ولی پیامدهای آن بههیچوجه کوچک و سریع نبودند.
پس از سقوط دولت موقت، بلشویکها تشکیل حکومتی جدید را اعلام کردند. کنگرهٔ شوراها قدرت تازه را به رسمیت شناخت و لنین در رأس دولت قرار گرفت. حکومت جدید فرمانهایی دربارهٔ صلح و زمین صادر کرد و اعلام داشت که قرار است مالکیت و ساختار سیاسی جامعه دگرگون شود. بااینحال، همهٔ گروههای سیاسی با این تغییر موافق نبودند و بلشویکها نیز در انتخابات مجلس مؤسسان در ژانویهٔ ۱۹۱۸ اکثریت را به دست نیاوردند. آنها مجلس را پس از مدت کوتاهی منحل کردند؛ اقدامی که نشان میداد حکومت جدید حاضر نیست قدرت را بهسادگی با رقیبان سیاسی خود تقسیم کند.
روسیه از جنگ جهانی اول خارج شد، اما صلح به معنای آرامش نبود. پیمان برست-لیتوفسک در مارس ۱۹۱۸ هزینههای ارضی سنگینی برای روسیه داشت و مخالفان حکومت بلشویکی در نقاط مختلف کشور گرد آمدند. جنگ داخلی گستردهای آغاز شد که نیروهای سرخ، سفید، جنبشهای ملی و گروههای مستقل در آن شرکت داشتند. خشونت، قحطی، بیماری و فروپاشی اقتصادی جان میلیونها نفر را گرفتند. در این میان، بلشویکها با تکیه بر ارتش سرخ و سازماندهی متمرکز توانستند در جنگ داخلی پیروز شوند و در سال ۱۹۲۲ اتحاد جماهیر شوروی را بنیان بگذارند.
انقلاب اکتبر در نهایت به تأسیس حکومتی انجامید که خود را نمایندهٔ کارگران و دهقانان میدانست و وعده میداد جامعهای بیطبقه بسازد. اما مسیر تحقق این وعدهها با تمرکز قدرت در دست حزب، سرکوب مخالفان سیاسی و محدود شدن رقابت آزاد سیاسی همراه شد. تاریخ شوروی از همینجا وارد مرحلهای تازه شد؛ مرحلهای که هم بر زندگی میلیونها نفر در داخل کشور اثر گذاشت و هم سیاست جهان را برای نزدیک به یک قرن تغییر داد.
انقلاب اکتبر فقط داستان تصرف یک کاخ یا پیروزی یک حزب نبود. این رویداد حاصل بحران جنگ، فروپاشی اقتدار سلطنت، ناکامی دولت موقت و گسترش جنبشهای کارگری و دهقانی بود. در عین حال، نتیجهٔ آن نشان داد که سقوط یک حکومت قدیمی لزوماً به آزادی سیاسی پایدار منجر نمیشود؛ گاهی انقلابی که با وعدهٔ انتقال قدرت به مردم آغاز میشود، در مسیر جنگ و بحران، قدرت را در ساختاری تازه و متمرکز جمع میکند.
در پاییز ۱۹۱۷، بلشویکها با شعار صلح، زمین و نان قدرت را به دست گرفتند. اما آنچه پس از آن شکل گرفت، نه پایان انقلاب، بلکه آغاز کشمکشی طولانی بر سر این پرسش بود که چه کسی باید به نام مردم حکومت کند و چه کسی حق دارد تعیین کند که ارادهٔ مردم واقعاً چیست.