دفتر خانه:
Petrichor
شورش چهار روزهٔ ناپل؛ وقتی مردم شهر، ارتش هیتلر را بیرون کردند
۲۷ تا ۳۰ سپتامبر ۱۹۴۳ | ایتالیا
در سپتامبر ۱۹۴۳، ایتالیا به کشوری تبدیل شده بود که نه میتوانست جنگ را ادامه دهد و نه راهی آسان برای خروج از آن پیدا میکرد. بنیتو موسولینی، رهبر فاشیست ایتالیا، رؤیای احیای امپراتوری روم را در سر داشت، اما پس از سالها جنگ، کشورش زیر بار شکستهای نظامی، کمبود غذا و بمباران شهرها در حال فروپاشی بود. ناپل، بندر مهم جنوب ایتالیا، از بمبارانهای متفقین آسیب فراوان دیده بود و مردمش سالها با مرگ، ویرانی و گرسنگی زندگی کرده بودند. بااینحال، هنوز بدترین روزهایشان از راه نرسیده بود.
در ۲۵ ژوئیهٔ ۱۹۴۳، موسولینی از قدرت برکنار شد و پیترو بادولیو ریاست دولت را بر عهده گرفت. دولت جدید در هشتم سپتامبر آتشبس با متفقین را اعلام کرد؛ اما ارتش ایتالیا برای پیامدهای این تصمیم آمادگی نداشت. آلمان نازی که احتمال خیانت متحد سابقش را پیشبینی کرده بود، نیروهایش را برای اشغال مناطق ایتالیایی وارد عمل کرد. سربازان ایتالیایی خلع سلاح یا بازداشت شدند و بسیاری از مناطق کشور به کنترل آلمان درآمدند. موسولینی نیز با کمک آلمانیها آزاد شد و حکومتی وابسته به برلین در شمال ایتالیا تشکیل داد.
ناپل خیلی زود زیر فشار اشغال نظامی قرار گرفت. بازداشتها، مصادرهٔ اموال و خشونت نیروهای آلمانی، خشم مردم را افزایش داد. در ۲۳ سپتامبر، فرماندهی آلمان دستور تخلیهٔ اجباری مناطق ساحلی را صادر کرد؛ تصمیمی که هزاران خانواده را در معرض آوارگی قرار میداد. سپس دستور گردآوری مردان جوان برای کار اجباری در خدمت ماشین جنگی آلمان صادر شد. بسیاری از مردم از ترس انتقال به آلمان پنهان شدند یا از اجرای فرمان سر باز زدند. آلمانیها نیز برای دستگیری افراد موردنظر به عملیات گستردهای دست زدند.
۲۷ سپتامبر؛ آغاز شورش
بازداشت مردان و مقاومت مردم در برابر آن، درگیریها را به قیامی گسترده تبدیل کرد. در محلهٔ وومرو و سپس در نقاط دیگر شهر، شهروندان به نیروهای آلمانی حمله کردند و مقاومت مسلحانه گسترش یافت. شورشیان ارتش منظمی نداشتند و از نظر سلاح و تجهیزات بسیار ضعیفتر بودند؛ اما شناخت محلهها، کوچههای باریک و حمایت مردم به آنان امکان میداد در برابر نیروهای اشغالگر مقاومت کنند.
در روزهای بعد، درگیریها به مناطق مختلف ناپل کشیده شد. کارگران، دانشجویان، نظامیان سابق، فعالان ضدفاشیست و شهروندانی که پیشتر فعالیت سیاسی نداشتند، به مقاومت پیوستند. زنان نیز در انتقال پیام، تهیهٔ غذا، کمک به مجروحان و پنهانکردن مبارزان نقش داشتند. این قیام از ابتدا فرماندهی واحدی نداشت؛ بلکه از مقاومتهای محلی و خشم عمومی شکل گرفت و بهتدریج هماهنگتر شد.
۲۸ و ۲۹ سپتامبر؛ جنگ خیابانی
نیروهای آلمانی با سلاحهای سنگینتر و سازمان نظامی منسجمتر تلاش کردند کنترل شهر را بازپس بگیرند، اما درگیریها در محلههای گوناگون ادامه یافت. مقاومت پراکنده بود، ولی همین پراکندگی سرکوب آن را دشوار میکرد. در سومین روز، فرماندهی آلمان به رهبری سرهنگ والتر شُل با نمایندگان مقاومت وارد مذاکره شد. آزادی بازداشتشدگان و خروج نیروهای آلمانی از خواستههای اصلی شورشیان بود؛ بااینحال، نبردها هنوز پایان نیافته بودند.
۳۰ سپتامبر؛ عقبنشینی آلمان
در روز چهارم، نیروهای آلمانی از ناپل عقب نشستند. خروج آنان با تخریب و خشونت همراه بود و شماری از غیرنظامیان کشته شدند. بخشی از اسناد تاریخی آرشیو دولتی ناپل نیز در جریان عقبنشینی و آتشسوزی از میان رفت. با وجود تلفات و کمبود امکانات، مردم مقاومت را ادامه دادند و کنترل شهر از دست اشغالگران خارج شد. در اول اکتبر، نیروهای متفقین وارد ناپل شدند؛ شهری که مردمش پیش از رسیدن ارتش آزادیبخش، خود علیه اشغالگران قیام کرده بودند.
شمار دقیق قربانیان همچنان محل اختلاف منابع است. برخی آمارها از حدود ۱۶۸ مبارز و ۱۵۹ غیرنظامی کشتهشده سخن میگویند، درحالیکه ثبتهای دیگر ارقام متفاوتی دارند. آنچه روشن است، این است که آزادی شهر بهای انسانی سنگینی داشت.
شورش چهار روزهٔ ناپل یک انقلاب سوسیالیستی یا دگرگونی کامل نظام سیاسی نبود؛ بلکه قیامی مردمی علیه اشغال نظامی آلمان بود. بااینحال، جایگاهی مهم در تاریخ مقاومت ضدفاشیستی ایتالیا پیدا کرد. پس از جنگ، شهر ناپل بهپاس ایستادگی مردمش مدال طلای شجاعت نظامی ایتالیا را دریافت کرد.
اهمیت تاریخی این قیام در یک نکته خلاصه میشود: ارتشهای بزرگ تنها نیروی مؤثر در جنگ نیستند. گاهی مردمی که از اشغال، گرسنگی و ترس به ستوه آمدهاند، با وجود ضعف تسلیحاتی میتوانند کنترل شهر خود را پس بگیرند و بر مسیر جنگ اثر بگذارند. ناپل در چهار روز پایانی سپتامبر ۱۹۴۳ چنین کرد؛ هرچند جنگ در دیگر مناطق ایتالیا تا سال ۱۹۴۵ ادامه یافت.
Petrichor
شورش چهار روزهٔ ناپل؛ وقتی مردم شهر، ارتش هیتلر را بیرون کردند
۲۷ تا ۳۰ سپتامبر ۱۹۴۳ | ایتالیا
در سپتامبر ۱۹۴۳، ایتالیا به کشوری تبدیل شده بود که نه میتوانست جنگ را ادامه دهد و نه راهی آسان برای خروج از آن پیدا میکرد. بنیتو موسولینی، رهبر فاشیست ایتالیا، رؤیای احیای امپراتوری روم را در سر داشت، اما پس از سالها جنگ، کشورش زیر بار شکستهای نظامی، کمبود غذا و بمباران شهرها در حال فروپاشی بود. ناپل، بندر مهم جنوب ایتالیا، از بمبارانهای متفقین آسیب فراوان دیده بود و مردمش سالها با مرگ، ویرانی و گرسنگی زندگی کرده بودند. بااینحال، هنوز بدترین روزهایشان از راه نرسیده بود.
در ۲۵ ژوئیهٔ ۱۹۴۳، موسولینی از قدرت برکنار شد و پیترو بادولیو ریاست دولت را بر عهده گرفت. دولت جدید در هشتم سپتامبر آتشبس با متفقین را اعلام کرد؛ اما ارتش ایتالیا برای پیامدهای این تصمیم آمادگی نداشت. آلمان نازی که احتمال خیانت متحد سابقش را پیشبینی کرده بود، نیروهایش را برای اشغال مناطق ایتالیایی وارد عمل کرد. سربازان ایتالیایی خلع سلاح یا بازداشت شدند و بسیاری از مناطق کشور به کنترل آلمان درآمدند. موسولینی نیز با کمک آلمانیها آزاد شد و حکومتی وابسته به برلین در شمال ایتالیا تشکیل داد.
ناپل خیلی زود زیر فشار اشغال نظامی قرار گرفت. بازداشتها، مصادرهٔ اموال و خشونت نیروهای آلمانی، خشم مردم را افزایش داد. در ۲۳ سپتامبر، فرماندهی آلمان دستور تخلیهٔ اجباری مناطق ساحلی را صادر کرد؛ تصمیمی که هزاران خانواده را در معرض آوارگی قرار میداد. سپس دستور گردآوری مردان جوان برای کار اجباری در خدمت ماشین جنگی آلمان صادر شد. بسیاری از مردم از ترس انتقال به آلمان پنهان شدند یا از اجرای فرمان سر باز زدند. آلمانیها نیز برای دستگیری افراد موردنظر به عملیات گستردهای دست زدند.
۲۷ سپتامبر؛ آغاز شورش
بازداشت مردان و مقاومت مردم در برابر آن، درگیریها را به قیامی گسترده تبدیل کرد. در محلهٔ وومرو و سپس در نقاط دیگر شهر، شهروندان به نیروهای آلمانی حمله کردند و مقاومت مسلحانه گسترش یافت. شورشیان ارتش منظمی نداشتند و از نظر سلاح و تجهیزات بسیار ضعیفتر بودند؛ اما شناخت محلهها، کوچههای باریک و حمایت مردم به آنان امکان میداد در برابر نیروهای اشغالگر مقاومت کنند.
در روزهای بعد، درگیریها به مناطق مختلف ناپل کشیده شد. کارگران، دانشجویان، نظامیان سابق، فعالان ضدفاشیست و شهروندانی که پیشتر فعالیت سیاسی نداشتند، به مقاومت پیوستند. زنان نیز در انتقال پیام، تهیهٔ غذا، کمک به مجروحان و پنهانکردن مبارزان نقش داشتند. این قیام از ابتدا فرماندهی واحدی نداشت؛ بلکه از مقاومتهای محلی و خشم عمومی شکل گرفت و بهتدریج هماهنگتر شد.
۲۸ و ۲۹ سپتامبر؛ جنگ خیابانی
نیروهای آلمانی با سلاحهای سنگینتر و سازمان نظامی منسجمتر تلاش کردند کنترل شهر را بازپس بگیرند، اما درگیریها در محلههای گوناگون ادامه یافت. مقاومت پراکنده بود، ولی همین پراکندگی سرکوب آن را دشوار میکرد. در سومین روز، فرماندهی آلمان به رهبری سرهنگ والتر شُل با نمایندگان مقاومت وارد مذاکره شد. آزادی بازداشتشدگان و خروج نیروهای آلمانی از خواستههای اصلی شورشیان بود؛ بااینحال، نبردها هنوز پایان نیافته بودند.
۳۰ سپتامبر؛ عقبنشینی آلمان
در روز چهارم، نیروهای آلمانی از ناپل عقب نشستند. خروج آنان با تخریب و خشونت همراه بود و شماری از غیرنظامیان کشته شدند. بخشی از اسناد تاریخی آرشیو دولتی ناپل نیز در جریان عقبنشینی و آتشسوزی از میان رفت. با وجود تلفات و کمبود امکانات، مردم مقاومت را ادامه دادند و کنترل شهر از دست اشغالگران خارج شد. در اول اکتبر، نیروهای متفقین وارد ناپل شدند؛ شهری که مردمش پیش از رسیدن ارتش آزادیبخش، خود علیه اشغالگران قیام کرده بودند.
شمار دقیق قربانیان همچنان محل اختلاف منابع است. برخی آمارها از حدود ۱۶۸ مبارز و ۱۵۹ غیرنظامی کشتهشده سخن میگویند، درحالیکه ثبتهای دیگر ارقام متفاوتی دارند. آنچه روشن است، این است که آزادی شهر بهای انسانی سنگینی داشت.
شورش چهار روزهٔ ناپل یک انقلاب سوسیالیستی یا دگرگونی کامل نظام سیاسی نبود؛ بلکه قیامی مردمی علیه اشغال نظامی آلمان بود. بااینحال، جایگاهی مهم در تاریخ مقاومت ضدفاشیستی ایتالیا پیدا کرد. پس از جنگ، شهر ناپل بهپاس ایستادگی مردمش مدال طلای شجاعت نظامی ایتالیا را دریافت کرد.
اهمیت تاریخی این قیام در یک نکته خلاصه میشود: ارتشهای بزرگ تنها نیروی مؤثر در جنگ نیستند. گاهی مردمی که از اشغال، گرسنگی و ترس به ستوه آمدهاند، با وجود ضعف تسلیحاتی میتوانند کنترل شهر خود را پس بگیرند و بر مسیر جنگ اثر بگذارند. ناپل در چهار روز پایانی سپتامبر ۱۹۴۳ چنین کرد؛ هرچند جنگ در دیگر مناطق ایتالیا تا سال ۱۹۴۵ ادامه یافت.