در همین دوره، گروههای سلطنتطلب افراطی نیز به مخالفان و بهویژه یهودیان حمله کردند و موجی از پوگرومها، یعنی خشونتهای جمعی ضدیهودی، به راه افتاد.
آخرین سنگرها و شکست انقلاب
در دسامبر ۱۹۰۵، قیام مسلحانهٔ کارگران در مسکو به یکی از آخرین رویاروییهای بزرگ انقلاب تبدیل شد. حکومت با استفاده از نیروهای نظامی آن را سرکوب کرد. بازگشت نیروهای وفادار به حکومت و پایان جنگ با ژاپن نیز دست تزار را برای بازگرداندن کنترل خود بازتر کرد. در ماههای بعد، اعتصابها و شورشها سرکوب شدند و بسیاری از فعالان بازداشت، تبعید یا مجبور به فرار شدند.
نخستین دوما در سال ۱۹۰۶ تشکیل شد، اما تزار آن را پس از مدت کوتاهی منحل کرد. در ژوئن ۱۹۰۷ نیز دوما دوم منحل شد و نظام انتخاباتی بهگونهای تغییر یافت که به سود گروههای برخوردار و وفادارتر به حکومت بود. بنابراین، وعدههای مانیفست اکتبر به استقرار دموکراسی واقعی منجر نشدند؛ بااینحال، دوما و برخی آزادیها و تشکلهای پدیدآمده کاملاً از میان نرفتند.
انقلاب ۱۹۰۵ نتوانست سلطنت رومانوفها را سرنگون کند، اما نشان داد که حکومت دیگر نمیتواند بدون مواجهه با مقاومت گسترده، مثل گذشته فرمان براند. کارگران تجربهٔ اعتصاب عمومی و شوراها را اندوختند؛ دهقانان مسئلهٔ زمین را دوباره به مرکز سیاست آوردند و انقلابیون دریافتند که بحران سیاسی، نارضایتی اجتماعی و ضعف حکومت چگونه میتوانند یکدیگر را تقویت کنند.
لنین بعدها انقلاب ۱۹۰۵ را «تمرین عمومی» انقلاب ۱۹۱۷ خواند. تعبیرش بیدلیل نبود: دوازده سال بعد، امپراتوریای که در سال ۱۹۰۵ از بحران جان به در برده بود، در برابر انقلابی بسیار گستردهتر فروپاشید. انقلاب ۱۹۰۵ تزار را همان روز سرنگون نکرد؛ اما ترکهایی بر دیوار سلطنت انداخت که دیگر هرگز بهطور کامل ترمیم نشدند.
آخرین سنگرها و شکست انقلاب
در دسامبر ۱۹۰۵، قیام مسلحانهٔ کارگران در مسکو به یکی از آخرین رویاروییهای بزرگ انقلاب تبدیل شد. حکومت با استفاده از نیروهای نظامی آن را سرکوب کرد. بازگشت نیروهای وفادار به حکومت و پایان جنگ با ژاپن نیز دست تزار را برای بازگرداندن کنترل خود بازتر کرد. در ماههای بعد، اعتصابها و شورشها سرکوب شدند و بسیاری از فعالان بازداشت، تبعید یا مجبور به فرار شدند.
نخستین دوما در سال ۱۹۰۶ تشکیل شد، اما تزار آن را پس از مدت کوتاهی منحل کرد. در ژوئن ۱۹۰۷ نیز دوما دوم منحل شد و نظام انتخاباتی بهگونهای تغییر یافت که به سود گروههای برخوردار و وفادارتر به حکومت بود. بنابراین، وعدههای مانیفست اکتبر به استقرار دموکراسی واقعی منجر نشدند؛ بااینحال، دوما و برخی آزادیها و تشکلهای پدیدآمده کاملاً از میان نرفتند.
انقلاب ۱۹۰۵ نتوانست سلطنت رومانوفها را سرنگون کند، اما نشان داد که حکومت دیگر نمیتواند بدون مواجهه با مقاومت گسترده، مثل گذشته فرمان براند. کارگران تجربهٔ اعتصاب عمومی و شوراها را اندوختند؛ دهقانان مسئلهٔ زمین را دوباره به مرکز سیاست آوردند و انقلابیون دریافتند که بحران سیاسی، نارضایتی اجتماعی و ضعف حکومت چگونه میتوانند یکدیگر را تقویت کنند.
لنین بعدها انقلاب ۱۹۰۵ را «تمرین عمومی» انقلاب ۱۹۱۷ خواند. تعبیرش بیدلیل نبود: دوازده سال بعد، امپراتوریای که در سال ۱۹۰۵ از بحران جان به در برده بود، در برابر انقلابی بسیار گستردهتر فروپاشید. انقلاب ۱۹۰۵ تزار را همان روز سرنگون نکرد؛ اما ترکهایی بر دیوار سلطنت انداخت که دیگر هرگز بهطور کامل ترمیم نشدند.