دفتر خانه:
شورش بافندگان ابریشم لیون؛ زندگی با کار یا مرگ در مبارزه
فرانسه، نوامبر ۱۸۳۱
در فرانسهٔ قرن نوزدهم، انقلابها قرار نبودند با سقوط باستیل و پایان سلطنت به کارشان خاتمه بدهند. انقلاب فرانسه در سال ۱۷۸۹ سلطنت مطلقه را به لرزه انداخته بود، جمهوری اعلام شده بود، پادشاهی دوباره بازگشته بود و سرانجام در سال ۱۸۳۰، انقلاب دیگری شارل دهم را از قدرت پایین کشیده و لوییفیلیپ را به سلطنت رسانده بود. بااینحال، برای بخش بزرگی از مردم، تغییر پادشاه لزوماً به معنای تغییر زندگی نبود. کارگران همچنان کار میکردند، صاحبان کارخانهها سود میبردند و کسانی که با دستهای خود ثروت تولید میکردند، اغلب سهم چندانی از آن نداشتند.
در شهر لیون، یکی از مهمترین مراکز صنعت نساجی فرانسه، این تناقض به مسئلهای حیاتی تبدیل شده بود. اقتصاد شهر تا حد زیادی به تولید پارچههای ابریشمی وابسته بود؛ صنعتی که شهرت و ثروت فراوانی برای لیون به ارمغان میآورد، اما زندگی بسیاری از تولیدکنندگانش را با فقر و ناامنی همراه میکرد.
اینجا بود که بافندگان ابریشم، معروف به کانوتها (Canuts)، به یکی از نخستین جنبشهای مهم کارگری فرانسه تبدیل شدند.
شهری که با ابریشم زندگی میکرد
در اوایل قرن نوزدهم، لیون مرکز مهم تولید و تجارت ابریشم اروپا بود. پارچههای گرانقیمت این شهر برای بازارهای داخلی و خارجی تولید میشدند و صنعت ابریشم نقشی اساسی در اقتصاد محلی داشت.
اما ساختار این صنعت با کارخانههای بزرگ امروزی تفاوت داشت. بسیاری از بافندگان در کارگاههای کوچک یا خانههای خود کار میکردند. دستگاههای بافندگی ابریشم بزرگ و گرانقیمت بودند و کار با آنها به مهارت زیادی نیاز داشت. بافندگان معمولاً برای تاجران و تولیدکنندگانی کار میکردند که مواد اولیه را تأمین میکردند و محصول نهایی را به بازار میفرستادند.
این رابطه ظاهراً ساده، در عمل به معنای وابستگی شدید کارگران به سفارشدهندگان بود. بافندگان ابزار و مهارت خود را داشتند، اما معمولاً کنترل چندانی بر قیمت فروش پارچه یا شرایط بازار نداشتند. تاجران میتوانستند نرخ پرداختی را کاهش دهند و کارگران برای تأمین هزینههای زندگی ناچار بودند ساعتهای طولانی کار کنند.
افزایش رقابت، نوسان تقاضا و بحرانهای اقتصادی نیز شرایط را دشوارتر میکرد. وقتی بازار کساد میشد، فشار آن اغلب مستقیماً بر درآمد بافندگان وارد میآمد.
پس مسئله فقط پایینبودن دستمزد نبود؛ مسئله این بود که گروهی از مردم با مهارت و نیروی کار خود محصولی گرانبها تولید میکردند، اما در تعیین ارزش کارشان قدرت چندانی نداشتند.
انقلاب ۱۸۳۰؛ آزادی برای چه کسی؟
در ژوئیهٔ ۱۸۳۰، انقلاب دیگری در فرانسه رخ داد. شارل دهم، پادشاه بوربون، در پی تلاش برای محدودکردن آزادیهای سیاسی و مطبوعاتی با اعتراض گسترده روبهرو شد. درگیریهای خیابانی پاریس به سقوط او انجامید و لوییفیلیپ، از شاخهٔ اورلئان خاندان بوربون، به سلطنت رسید.
حکومت جدید خود را متفاوت از سلطنت پیشین معرفی میکرد و بهویژه بر پیوندش با جامعهٔ بورژوایی تأکید داشت. اما از نگاه بسیاری از کارگران، وعدههای انقلاب هنوز به زندگی روزمرهٔ آنها نرسیده بود.
در لیون، بافندگان انتظار داشتند تغییر سیاسی به بهبود شرایط اقتصادیشان نیز منجر شود. آنها خواهان تعیین نرخ منصفانهتری برای کار خود بودند؛ نرخی که بتواند هزینههای زندگی را پوشش دهد.
در پاییز ۱۸۳۱، با افزایش فشار اقتصادی، نمایندگان بافندگان و کارفرمایان برای تعیین تعرفهٔ دستمزد مذاکره کردند. توافقی به دست آمد که قرار بود حداقل نرخ پرداختی برای برخی کارهای بافندگی را مشخص کند. مقامهای محلی نیز در روند توافق نقش داشتند.
اما توافق روی کاغذ، هنوز به معنای اجرای آن نبود. بخشی از تولیدکنندگان و تاجران حاضر نبودند نرخهای تعیینشده را بپذیرند و کارگران نیز دریافتند که بدون قدرت جمعی، توافق ممکن است بهسادگی کنار گذاشته شود.
در نتیجه، نارضایتی اقتصادی به بحرانی سیاسی تبدیل شد.
نوامبر ۱۸۳۱؛ آغاز شورش
در نوامبر، اختلاف بر سر تعرفهٔ دستمزد به نقطهٔ انفجار رسید. گروههایی از بافندگان دست از کار کشیدند و اعتراضها گسترش یافت. در روزهای ۲۱ تا ۲۲ نوامبر، درگیریهای شدیدی میان کارگران و نیروهای حکومتی رخ داد.
شورش تنها به اعتراض مسالمتآمیز محدود نماند. خیابانها به میدان نبرد تبدیل شدند و کارگران در نقاط مختلف شهر سنگربندی کردند. برخی از آنان سلاح به دست گرفتند و با نیروهای نظامی و انتظامی درگیر شدند. در جریان نبردها، شعار مشهور شورشیان بر دیوارها و در میان جمعیت دیده میشد:
«با کارکردن زندگی کنیم یا در مبارزه بمیریم!»
شورش بافندگان ابریشم لیون؛ زندگی با کار یا مرگ در مبارزه
فرانسه، نوامبر ۱۸۳۱
در فرانسهٔ قرن نوزدهم، انقلابها قرار نبودند با سقوط باستیل و پایان سلطنت به کارشان خاتمه بدهند. انقلاب فرانسه در سال ۱۷۸۹ سلطنت مطلقه را به لرزه انداخته بود، جمهوری اعلام شده بود، پادشاهی دوباره بازگشته بود و سرانجام در سال ۱۸۳۰، انقلاب دیگری شارل دهم را از قدرت پایین کشیده و لوییفیلیپ را به سلطنت رسانده بود. بااینحال، برای بخش بزرگی از مردم، تغییر پادشاه لزوماً به معنای تغییر زندگی نبود. کارگران همچنان کار میکردند، صاحبان کارخانهها سود میبردند و کسانی که با دستهای خود ثروت تولید میکردند، اغلب سهم چندانی از آن نداشتند.
در شهر لیون، یکی از مهمترین مراکز صنعت نساجی فرانسه، این تناقض به مسئلهای حیاتی تبدیل شده بود. اقتصاد شهر تا حد زیادی به تولید پارچههای ابریشمی وابسته بود؛ صنعتی که شهرت و ثروت فراوانی برای لیون به ارمغان میآورد، اما زندگی بسیاری از تولیدکنندگانش را با فقر و ناامنی همراه میکرد.
اینجا بود که بافندگان ابریشم، معروف به کانوتها (Canuts)، به یکی از نخستین جنبشهای مهم کارگری فرانسه تبدیل شدند.
شهری که با ابریشم زندگی میکرد
در اوایل قرن نوزدهم، لیون مرکز مهم تولید و تجارت ابریشم اروپا بود. پارچههای گرانقیمت این شهر برای بازارهای داخلی و خارجی تولید میشدند و صنعت ابریشم نقشی اساسی در اقتصاد محلی داشت.
اما ساختار این صنعت با کارخانههای بزرگ امروزی تفاوت داشت. بسیاری از بافندگان در کارگاههای کوچک یا خانههای خود کار میکردند. دستگاههای بافندگی ابریشم بزرگ و گرانقیمت بودند و کار با آنها به مهارت زیادی نیاز داشت. بافندگان معمولاً برای تاجران و تولیدکنندگانی کار میکردند که مواد اولیه را تأمین میکردند و محصول نهایی را به بازار میفرستادند.
این رابطه ظاهراً ساده، در عمل به معنای وابستگی شدید کارگران به سفارشدهندگان بود. بافندگان ابزار و مهارت خود را داشتند، اما معمولاً کنترل چندانی بر قیمت فروش پارچه یا شرایط بازار نداشتند. تاجران میتوانستند نرخ پرداختی را کاهش دهند و کارگران برای تأمین هزینههای زندگی ناچار بودند ساعتهای طولانی کار کنند.
افزایش رقابت، نوسان تقاضا و بحرانهای اقتصادی نیز شرایط را دشوارتر میکرد. وقتی بازار کساد میشد، فشار آن اغلب مستقیماً بر درآمد بافندگان وارد میآمد.
پس مسئله فقط پایینبودن دستمزد نبود؛ مسئله این بود که گروهی از مردم با مهارت و نیروی کار خود محصولی گرانبها تولید میکردند، اما در تعیین ارزش کارشان قدرت چندانی نداشتند.
انقلاب ۱۸۳۰؛ آزادی برای چه کسی؟
در ژوئیهٔ ۱۸۳۰، انقلاب دیگری در فرانسه رخ داد. شارل دهم، پادشاه بوربون، در پی تلاش برای محدودکردن آزادیهای سیاسی و مطبوعاتی با اعتراض گسترده روبهرو شد. درگیریهای خیابانی پاریس به سقوط او انجامید و لوییفیلیپ، از شاخهٔ اورلئان خاندان بوربون، به سلطنت رسید.
حکومت جدید خود را متفاوت از سلطنت پیشین معرفی میکرد و بهویژه بر پیوندش با جامعهٔ بورژوایی تأکید داشت. اما از نگاه بسیاری از کارگران، وعدههای انقلاب هنوز به زندگی روزمرهٔ آنها نرسیده بود.
در لیون، بافندگان انتظار داشتند تغییر سیاسی به بهبود شرایط اقتصادیشان نیز منجر شود. آنها خواهان تعیین نرخ منصفانهتری برای کار خود بودند؛ نرخی که بتواند هزینههای زندگی را پوشش دهد.
در پاییز ۱۸۳۱، با افزایش فشار اقتصادی، نمایندگان بافندگان و کارفرمایان برای تعیین تعرفهٔ دستمزد مذاکره کردند. توافقی به دست آمد که قرار بود حداقل نرخ پرداختی برای برخی کارهای بافندگی را مشخص کند. مقامهای محلی نیز در روند توافق نقش داشتند.
اما توافق روی کاغذ، هنوز به معنای اجرای آن نبود. بخشی از تولیدکنندگان و تاجران حاضر نبودند نرخهای تعیینشده را بپذیرند و کارگران نیز دریافتند که بدون قدرت جمعی، توافق ممکن است بهسادگی کنار گذاشته شود.
در نتیجه، نارضایتی اقتصادی به بحرانی سیاسی تبدیل شد.
نوامبر ۱۸۳۱؛ آغاز شورش
در نوامبر، اختلاف بر سر تعرفهٔ دستمزد به نقطهٔ انفجار رسید. گروههایی از بافندگان دست از کار کشیدند و اعتراضها گسترش یافت. در روزهای ۲۱ تا ۲۲ نوامبر، درگیریهای شدیدی میان کارگران و نیروهای حکومتی رخ داد.
شورش تنها به اعتراض مسالمتآمیز محدود نماند. خیابانها به میدان نبرد تبدیل شدند و کارگران در نقاط مختلف شهر سنگربندی کردند. برخی از آنان سلاح به دست گرفتند و با نیروهای نظامی و انتظامی درگیر شدند. در جریان نبردها، شعار مشهور شورشیان بر دیوارها و در میان جمعیت دیده میشد:
«با کارکردن زندگی کنیم یا در مبارزه بمیریم!»