Notes from Bulåggna


Channel's geo and language: not specified, not specified
Category: not specified


Doimiy ravishda ayni bir mavzuda post koʻrmaysiz. Goh futbol, goh ijtimoiy hayot, goh sayohat, goh iqtisod, goh siyosat, goh adabiyot... Xullas, har sohadan bir shingil.

Related channels

Channel's geo and language
not specified, not specified
Category
not specified
Statistics
Posts filter


Forward from: Unexpected Value
наверное, это не очень хорошо скажется на длинных ОФЗ…

@unexpectedvalue


Video is unavailable for watching
Show in Telegram
Bunisi esa video formatda.


tashkent-lane-jumping.html
75.7Kb
Toshkent yo'llaridagi eng xavfli mavjudotlar, albatta, dabbaligidan bir polosadan ikkinchisiga o'tishni yoqtiradigan podadan qochganlar. (Tam ministrii ikkinchi xotini, beshinchi xotinini voyaga yetmagan "qo'chqorchasi" yoki erte press okamgila Qahramon kechirim so'rattiradigan magic city tam 70-75 AU🐺) . SIdan so'rab qiziq bir experiment qilib ko'rdim molga o'xshab polosa almashtiradiganlar qanchalik tirbandlikka sabab bo'ladi. Simulyatorni ochib, bemalol o'zingiz istagan parametrlarni o'zgartirib sinab ko'rsangiz bo'ladi.
Albatta, "virus" file emas😉


Video is unavailable for watching
Show in Telegram
RStudioning yangi qirralarini o'rganishda davom etamiz😤


Bu grafik gravitatsiya modeli to'liq natijalarini ko'rsatadi: 2010–2025 yillar, 190 ga yaqin hamkor davlat, eksport va import alohida hisoblangan. Har bir nuqta ma'lum omilning savdoga ta'sirini, chiziqlar esa uning ishonchlilik oralig'ini bildiradi.
Birinchidan, iqtisodiyot hajmi nazariya kutgandek ta'sir qiladi: hamkor YaIMi 1% ga oshsa, eksport taxminan 1,1% ga, import 1,16% ga ortadi. Ikkinchidan, masofa eksportga importga nisbatan kuchliroq ta'sir qiladi: masofa elastikligi eksport uchun −2,17, import uchun −1,39. Uchinchidan, erkin savdo hamkorlarimiz bilan savdo hajm va masofaga qaraganda 5–6 barobar ko'p, Boltiqbo'yi davlatlari bilan esa undan ham ko'p. Umumiy chegara va hamkorning dengizga chiqa olmasligi esa, masofa hisobga olingandan keyin, savdoga sezilarli ta'sir ko'rsatmaydi.


Endi har bir hamkor uchun "kutilgan" savdoni hisoblash mumkin. Grafikda gorizontal o'q kutilgan savdoni, vertikal o'q esa haqiqiy savdoni ko'rsatadi. Nuqta qiya chiziqda bo'lsa, savdo aynan kutilgandek; yuqorida bo'lsa, kutilganidan ko'p; pastda bo'lsa, kam. Nuqtali chiziqlar kutilgandan 5 barobar ko'p va 5 barobar kam chegaralarni belgilaydi.
Eng qiziq natijalar aynan shu chetlanishlarda. Belarus bilan savdo kutilganidan 13,6 barobar, Latviya bilan 12,4 barobar, Litva bilan 10,1 barobar ko'p. Hindiston (0,1), Saudiya Arabistoni (0,1) va Pokiston (0,2) bilan esa kutilganning o'ndan beshdan bir qismigacha. Belarus va Hindistonni solishtisak: Hindiston bizga yaqinroq (2300 km, Belarus esa 3300 km), lekin Belarus bilan savdo uning iqtisodiyotining har bir dollariga nisbatan 36 barobar ko'p. Bu farqni na hajm, na masofa tushuntiradi. Belarus bilan umumiy temir yo'l, texnik standartlar va eski savdo aeski savdo aloqalarida, Hindistonda esa Afg'oniston orqali o'tadigan murakkab yo'l.


Oddiy savdo raqamlari davlatlarni adolatli solishtirishga imkon bermaydi. Masalan, 2023–2025 yillarda O'zbekiston Tojikiston, Belarus, AQSh, Hindiston va Germaniya bilan deyarli bir xil hajmda, yiliga 0,8–1,3 mlrd dollar atrofida savdo qilgan. Lekin AQSh iqtisodiyoti Tojikistonnikidan qariyb 2000 barobar katta va bizdan 32 barobar uzoqda. Bir xil savdo hajmi bu davlatlar uchun butunlay boshqa ma'noni anglatadi. Shuning uchun savdoni hamkor iqtisodiyoti hajmiga bo'lamiz, ya'ni hamkor YaIMining har 1 mlrd dollariga qancha savdo to'g'ri kelishini hisoblaymiz. Shunda manzara keskin o'zgaradi: Tojikiston bilan bu ko'rsatkich 54 mln dollar, AQSh bilan esa atigi 0,03 mln dollar. Farqning katta qismini masofa tushuntiradi: hamkor qanchalik uzoq bo'lsa, uning iqtisodiyotining har bir dollariga to'g'ri keladigan savdo shunchalik kam. Diqqatga sazovor tomoni: sobiq ittifoq davlatlari (qizil nuqtalar) deyarli barchasi chiziqdan yuqorda joylashgan, ya'ni ular bilan hajmi va masofasiga qaraganda ko'proq savdo qilamiz.


Albatta, Gravitatsiya nazariyasiga ko'ra savdo hajmi faqat masofaga emas, balki iqtisodiyot hajmiga ham bog'liq. Hamkor davlat iqtisodiyoti qanchalik katta bo'lsa, u bilan savdo shunchalik ko'p bo'ladi: nazariyaga ko'ra savdo ikki davlat YaIMlarining ko'paytmasiga to'g'ri proporsional, ular orasidagi masofaga esa teskari proporsional. O'zbekiston ma'lumotlari buni tasdiqlaydi: masofani hisobga olganda, hamkor YaIMi 1% ga oshsa, u bilan savdo taxminan 1,1% ga oshadi. Shuning uchun eng katta savdo hamkorlarimiz Xitoy va Rossiya: ular ham yirik, ham nisbatan yaqin. Germaniya yoki AQSh kabi yirik, ammo uzoq iqtisodiyotlar bilan savdo esa kutilganidan kamroq.


Qo'shning tinch — sen tinch

2017 yildan keyingi islohotlar va Afg'oniston amaldagi hokimiyat bilan yo'lga qo'yilgan amaliy aloqalar davrida janubiy yo'lakdagi savdo ham sezilarli oshdi. Ma'lumotlar bu o'zgarishlar islohotlar bilan bir vaqtga to'g'ri kelganini ko'rsatadi, lekin ularning yagona sababini aniqlab bera olmaydi. O'zbekistonning Pokistonga eksporti 2012 yilda gravitatsiya modeli kutgan darajaning atigi 4% ini tashkil etgan bo'lsa, 2023 yilga kelib kutilgan darajaga yetdi. Bu o'sish 2018–2019 yillarda boshlanib, 2021 yildan keyin ham davom etdi. Pokistondan import esa hamon kutilmalarning uchdan bir qismi atrofida. Hindiston bilan savdo o'zgarmay qolmoqda: kutilmaning o'ndan bir qismi. Buning sabablaridan biri Hindiston yuklarining Pokiston orqali quruqlikdan o'tishidagi cheklovlar mavjudligi bo'lishi mumkin.


Gravitatsiya modeli ko'rsatishicha, O'zbekiston ayrim davlatlar bilan, ayniqsa sobiq ittifoq davlatlari bilan, kutilganidan ancha ko'p savdo qiladi. Ularning deyarli barchasi bilan erkin savdo kelishuvlari bor, va ular bilan savdo iqtisodiy hajm va masofa asosida kutilganidan 5–6 barobar ko'p. Qiziq tomoni, Boltiqbo'yi davlatlari bilan bunday kelishuv yo'q, lekin Latviya va Litva bilan savdo kutilganidan 10 barobardan ko'p. Bu ustunlik bitimlardan emas, umumiy temir yo'l tizimi, texnik standartlar va eski savdo aloqalari natijasi bo'lishi mumkun.. Boj imtiyozlari o'zgarganda ham savdo deyarli o'zgarmagani buni tasdiqlaydi. Biroq, boshqa tarfdan esa, Boltiqbo'yi raqamlarining bir qismi ular portlari orqali o'tadigan tranzit bilan ham bog'liq bo'lishi mumkin.


Eng o'zimga yoqqan grafiklardan.

Eksport tarkibi o'zgarib bormoqda: og'irligiga nisbatan qiymati baland tovarlar (oltin, uran birikmalari) va xizmatlar ulushi 2021 yildagi 45% dan 2025 yilda 64% ga yetdi. Bunday eksportda tashish xarajati narxning kichik qismini tashkil etadi, shuning uchun masofa unga kamroq ta'sir qiladi. O'sishning bir qismi oltin narxining oshishi bilan ham izohlash mumkun.


Masofaning ikki baravar oshishi O‘zbekistonning eksport hajmini 78% ga, import hajmini esa 62% ga qisqartirishi bilan bog‘liq.
Bu ko‘rsatkichlar odatiy gravitatsiya modelidagi 50% lik pasayishdan ancha yuqori. Ya’ni, O‘zbekiston uchun masofa xalqaro savdoda o‘rtacha ko‘rsatkichga qaraganda kuchliroq ta‘sir ko‘rsatadi.


Ikki mamlakat orasidagi masofa oshib borgani sari, ular o‘rtasidagi tovar almashinuvi, odatda, kamayib boradi.
Odatiy gravitatsiya modelida masofaning ikki baravar oshishi tovar almashinuvining taxminan 50% ga kamayishi bilan bog‘lanadi. O‘zbekiston misolida esa bundan ham qiziqroq natijalar kuzatiladi.


Xalqaro savdoda, xuddi fizikadagi kabi, o‘zining Gravitatsiya qonuni bor. Bugun shu haqida gaplashsak.
Bu izlanish davomida e’tiborimni bir muhim geografik parametrga — O‘zbekistonning ochiq suv havzalaridan uzoqligiga — qaratdim. Chunki mamlakatning dengiz va okeanlardan uzoqligi tovarlarni yetkazib berish va tashish xarajatlarini oshiradigan muhim omillardan biri.

Siz yoqtirmani bosib, qarindoshlar guruhiga ham ulashib turing. Men esa buni birma-bir raqamlar bilan ko‘rsatib beraman.


Forward from: доказательный ⎵ пробел
Как-то мы уже писали про нестандартные treatment'ы (например, здесь). Относительно недавно вышла отличная статья исследователей Калифорнийского, Токийского университетов и Лондонской школы экономики «Geodesic Difference-in-Differences». Статья предлагает новый метод оценки причинно-следственных эффектов, позволяющий исследовать влияние госполитики на сложные показатели: распределения доходов и смертности, структуру производства, энергетический баланс и даже сети взаимодействий между экономическими агентами. Вместо оценки изменения среднего показателя можно оценивать, как госполитика изменила целое распределение или структуру исследуемого объекта.

В статье рассматривается переход от анализа отдельных числовых показателей к анализу сложных объектов, находящихся в неевклидовых метрических пространствах (non-Euclidean metric spaces). К таким объектам относятся распределения вероятностей, сети, функциональные данные и композиционные данные (например структура производства или энергобаланса). Проблема заключается в том, что с такими объектами не всегда можно выполнять обычные арифметические операции.

Допустим, структура производства региона состоит из трех секторов: добыча полезных ископаемых - 60%; обрабатывающая промышленность - 20%; услуги - 20%. После реализации программы диверсификации структура изменилась: 40%, 30% и 30% соответственно. Все три доли связаны между собой и должны в сумме составлять 100%. Поэтому их нельзя рассматривать как полностью независимые показатели. Авторы предлагают использовать геодезические линии (геодезики) - кратчайшие пути между объектами в соответствующем метрическом пространстве. Геодезическая линия описывает переход от одной структуры экономики к другой с учетом геометрических свойств пространства, в котором находятся эти структуры. На этой основе строится контрфактический результат: какой была бы структура экономики или распределение исследуемого показателя без государственной программы. Новизна Geodesic DiD заключается в обобщении подхода DiD на более широкий класс объектов, для которых линейные операции неприменимы.

В статье, на наш взгляд, не совсем удачные кейсы имплементации метода на примере оценок последствий распада СССР на распределение смертности (не совсем очевидная интервенция) и либерализации электроэнергетического рынка США на структуру генерации (сравнение охватывает 25 лет, за которые изменились технологии генерации, энергетическая политика и рыночные условия). Но потенциал у метода большой: оценка мер по привлечению кадров на территории (через кадровое распределение и трудовую структуру); оценка структурной трансформации экономики муниципалитетов; оценка влияния государственной поддержки на распределение доходов населения и т.д. Тут git метода из статьи.

@evidencespace


Money, Money, Money, must be funny🎶


Ernando de Soto nega ayrim davlatlar boy-u, ayrimlari kambag'al qolayotgani haqidagi savolga qiziqarli javob beradi. Agar rivojlanayotgan davlatlar aholisida tijoriy idrok yo'q desak, ularning norasmiy tadbirkorlari ko'pincha G'arbning rasmiy innovatorlaridan ham o'tkirroq bozorini "tushunishlarini" qanday izohlaymiz? Agar ularni dangasa desak, "uchinchi dunyo" aholisi shunchaki omon qolish uchun qanchalik ko'p mehnat qilishini qanday inkor etamiz? De Soto haqiqiy muammoni boshqa yerda ko'radi: bu davlatlarda katta boylik mavjud, biroq ularda shu boylikni faol va foydali kapitalga aylantiradigan institutsional mexanizm yo'q.

de Sotoga qarshi dalillar esa, mulk huquqini rasmiylashtirish yagona yechim emas. Buning yorqin misoli — oltin qiymatidagi yer eng keraksiz sanalishi mumkin bo'lgan maqsadga, ya'ni avtomobil parkovkasiga berib yuborilishi mumkinligidir. Hatto mulk huquqi to'liq rasmiylashtirilgan va huquqiy jihatdan mustahkam bo'lgan joylarda ham yer behuda sarflanishi mumkin — bu mulkchilik noaniqligidan emas, balki uning ishlatilishini belgilaydigan qoidalar (majburiy parkovka me'yorlari, qattiq zonalash tizimi) yerni eng yuqori qiymatli foydalanishga yo'naltirishi kerak bo'lgan narx signallarini buzishidan kelib chiqadi.


Forward from: Muhrim / Муҳрим
O‘zbekistonda 2012-yil 17-iyulida bo‘lgan voqeani eslasam, hayron qolaman: davlat bir kunda 10 millionmikin abonenti bor, mamlakatdagi eng katta mobil aloqa operatorning faoliyatini to‘xtatib qo‘ygandi. Millionlab odamlar mobil aloqasiz qolib ketgan (hisoblardagi pullar haqida-ku gapirmay qo‘ya qolay), odamlar bir-birini yo‘qotib qo‘ygan, tavba, lekin davlat hammasiga tupurgan — o‘lib ketmaysanlarmi, degandek. Na kompensatsiya, na ogohlantirish, na boshqa — operatorni tarmoqdan shartta uzgan-qo‘ygan, tamom-vassalom.

Xudoga shukr, hozir zamon boshqa, qadriyatlar ham boshqacharoq, bitta odamning aybi uchun millionlab iste’molchini bunchalik ommaviy jazolash amaliyoti ham yo‘q. Masalan, shu kunlarda bir xususiy bankning bir aksiyadori qidiruvga berilgani haqida xabarlar tarqaldi. Ayrimlar darhol bankning ham janozasini “o‘qib yubordi”. Lekin, ne baxtki, hozir 2012-yil emas. Bankning o‘zi ham binoyidek bayonot beribdi: tarqalayotgan xabarlar bir odamning xususiy muammolari haqida, bu muammolarning bankka aloqasi yo‘q, bank esa kecha qanday bo‘lsa, bugun ham shunday ishlab yotibdi.

Shu bayonotga ham ishonmagan taqdirda odam bankning mobil ilovasiga kirib ko‘rsa, bank operatsiyalarini amalga oshirib ko‘rsa ham bo‘ladi. Hammasi ishlayotgan bo‘lsa, u holda “janozani o‘qish”ga shoshilmagan ma’qul. Va yana o‘sha gap — hozir, ne baxtki, 2012-yil emas; hozir 14 yil avvalgidek minglab, millionlab mijozi bor tuzilmalarni bir kunda “ko‘mib bo‘lmaydi”. Mabodo “o‘limi” yaqin bo‘lsa, buni oldindan bildiradigan tuzilmalar bor: deylik, avval Markaziy bank biror litsenziyani bekor qiladi, keyin boshqasini va hokazo, va hokazo.

Hozir esa bankka nimadir bo‘lgani haqida hech gap yo‘q, bankda hammasi joyida, u ishlab yotibdi. Tirikka janoza o‘qilmaydi-ku, to‘g‘rimi?


Forward from: Mirkonomika
Боя бир сайтдаги юқоридаги мақолани ўқиб қолдим (тепадаги расм). Унда Марказий банк инфляция 5 фоизгача тушмагунча фоиз ставкасини 14 фоиз даражада сақлаб қолиши ёзилган.

Умуман олганда, ҳеч қандай манбани текширмасданоқ бу жумла хато бўлса керак деб ўйладим. Яъни инфляцион таргетлашни қўллайдиган Марказий банклар ҳеч қачон фоиз ставкасини ўзгаришсиз сақлаш бўйича таргетни илгари сурмайди.  Бошқача айтганда, инфляция таргетга етгунча фоиз ставкасини 14 фоиз даражада сақлаб қоламиз дейиш тўғри эмас.

Хусусан, Марказий банкимиз мисолида мақсад қилинган 5 фоизлик таргетга 1 йилдан узоқроқ муддатда етилиши кутилмоқда. Яъни бунча узоқ вақтда 5 фоизлик инфляцияга етиш учун 14 фоизлик ставкани сақлаб қолиш етарли бўлишини ҳозирдан айтиш имконсиз.

Мақолада келтирилган иқтибосни текшириш учун Марказий банк Раисининг нутқи матнини топдим ( иккинчи расм). Раис нутқида Марказий банк асосий ставка 14 фоиз даражада эканлиги ҳамда инфляция секинлашиши таъминланмагунча ҳамда таргетга эришилмагунча монетар шароитлар қаттиқ қолишини таъкидлаган.

Бу эса юқоридаги мақолада келтирилган жумладан тубдан фарқ қилади. Яъни Марказий банк раиси асосий ставка ўзгаришсиз қолишини эмас балки монетар шароитлар қаттиқ  қолишини таъкидлаган. Монетар шароитлар эса фоиз ставкаси 14 эмас балки 13 ёки 12 бўлганда ҳам қаттиқ бўлиши мумкин. Ёки қандайдир шоклар таъсирида 14 фоизлик ставка ҳам қаттиқ монетар шароитларни сақлаш учун етмаслиги мумкин.  

Масалан, ҳозирги ҳолатда инфляцион кутилмалар ҳамда  асосий ставка ўртасидаги фарқ 4,2 фоиз (аҳоли кутилмаларига нисбатан), агар келаси ойда  инфляцион кутилмалар 8,8 фоизгача тушса, 14 эмас 13 фоизлик ставка ҳам олдинги монетар шароитларни  таъминлаш учун етарли бўлади. Ёки кутилмалар 10,8 фоизгача ошса, энди олдинги шароитларни сақлаш учун 14 эмас балки 15 фоизлик ставка талаб этилади.

Шу маънода монетар шароитларни қаттиқ сақлаш бўйича мақсад ставканинг ҳозирги ҳолатда қолиши ҳақида ҳеч қандай маълумот бермайди. Чунки ставка пасайиши билан ҳам қаттиқ монетар шароитларни сақлаб қолиш мумкин.

Менимча, журналистлар юқоридаги каби жиҳатларга эҳтиёткорроқ ёндашиши керак. Чунки ахборот одамларнинг кутилмалари ва қарорларига таъсир қилади. Нотўғри ахборот эса хато қарорлар ва кутилмаларга олиб келиши мумкин.

@Mirkonomika


Forward from: Экономическая точка зрения
С экономической точки зрения все происходящее не относится к категории "нормального"😂

20 last posts shown.