©Shivanand Tupkari
पुण्यात आलो तेव्हा पहिल्यांदा ज्या गोष्टी कळल्या, त्यांपैकी एक म्हणजे कोरेगाव पार्कमधलं ओशो आश्रम! ज्याची महती अशी समजली की लोक तिथं 'सेक्स'च्या आकर्षणातून जातात, आत आश्रमासारखं काही नाही, तर विदेशी लोकांच्या करमणुकीचा तो अड्डा आहे. आम्हाला वाटलं असलं तर असू दे, आपल्याला काय त्याचं! तेव्हाच कधीतरी 'रसिक'मध्ये पुस्तकं चाळत असताना ओशोंचं एक पुस्तक दिसलं- 'संभोग से समाधी तक'! कार्यकर्ता जरा आगाऊ प्रकरण असणार अशी एक गाठ मग नकळत बांधल्या गेली! ओशोना 'सेक्स गुरू' पण म्हणायचे, आणि ते बरोबरच असेल असं वाटलं, कसलीही शहानिशा न करता!
मग दिवसामागुन दिवस, वर्षांमागून वर्षं गेली. ओशो आणि माझा चुकुनही काही संबंध आला नाही. मध्ये व्हाट्सअपवर ओशोंचा 'फक' या इंग्रजी शब्दाचा नाना प्रकारे उपयोग कसा होतो, हे सांगणारा एक कॉमेडी वीडियो पाहण्यात आला, तेवढंच! खळखळून हसलो. पुन्हा काहीच नाही.
मग गेल्या वर्षी यूट्यूबने ओशोंचा एक वीडियो रिकमेंड केला. 'आर ह्यो त्योच की- सेक्स गुरू' म्हणत आनंदाने विडिओ क्लिक केला.
पांढरीशुभ्र दाढी, डोक्यावर खास टोपी, शांत, धीरगंभीर आवाज, खोलात पाहणारे डोळे आणि मोठ्या खुर्चीत बसलेले ओशो बोलायला लागले- मी श्रीमंतांचा गुरू आहे, गरीबांचा नाही! जगातले सगळे धर्म, पंथ गरीबांसाठी काम करतात ना, श्रीमंतांसाठी कोणी पाहिजे की नाही, तर ती जबाबदारी मी घेतली!
अजून एका वीडियोत- My whole work is to confuse you baby!! च्यायला बुवा 'बेबी' म्हणतोय!! 'आर असला कसला गुरू हाय ह्यो', असं पुन्हा वाटलं, पण आता इंटरेस्ट आला. रैंडम वीडियो पाहायला लागलो. ओशोबद्दल माहिती करून घ्यायला लागलो.
यथावकाश त्यांची वेबसाइट मिळाली- oshoworld.com.
त्यावर ओशोंची हजारो भाषणं आहेत. सगळ्या विषयावरची- धर्म, विश्व, उत्पत्ती, तत्त्वज्ञान, बुद्ध, कृष्ण, येशु, झोर्बा, गुरजेफ, लाओ त्सु, मार्क्स, गांधी, आंबेडकर, मेकेनिक्स, फिजिक्स, राजकारण, इतिहास, गीता, कुरआन, बायबल, समाजवाद, सेक्स, भांडवलशाही, अष्टावक्र गीता, शिवसूत्र.. असं कैच्या कै!
'अरे हा तर 'सेक्स गुरू' होता, हा एवढा अजस्र, सर्वव्यापी कसा झाला!'
मग हे ऑडियो ऐकणं सुरू झालं. सातत्य कमीच होतं, पण ऐकायचो अधूनमधून.
अजून जवळून ओशो कळला तो लॉकडाऊनच्या काळात! फ्लैटवर एकटाच.. हा 'सॉलिट्यूड' मला सोडायचा नव्हता! स्वत: सकाळ-संध्याकाळ बनवून खाणे, भांडी धूणे, सफाई करणे ही रोजची कामं. ब्लूटूथ हेडफोन्स मध्ये ओशो ऐकत ही सगळी कामं व्हायची. त्या दीड-दोन महिन्यात शंभरेक तास तरी ओशोंना ऐकलं. कसल्या कसल्या जीवनमान्यतांमध्ये आपण अडकुन पडलोत, या भवतालचे किती मोठ्या प्रमाणात आपण नकळत गुलाम बनत गेलो, याची प्रत्येक वेळी जाणीव करून देऊन मुक्त होण्याचा मार्ग दाखवणारे ओशो! पलायनवादी नव्हे, तर याच जगात राहून आपलं कार्य करत मुक्त राहण्याची कला सांगणारे ओशो!
सगळीकडे कोरोनाचा कल्ला सुरू असताना मनात कधी नव्हे एवढी शांतता स्थापन झाली होती. ओशोंच्या सगळ्या तत्वज्ञानाचा गाभा म्हणजे "ध्यान", ते अगदी तल्लीन होऊन नकळत सुरू झालं होतं. नीरव शांतता त्याच काळात अनुभवता आली. रात्री ओशोंचा आवाज अंगाईसारखा वाटायचा, तो ऐकत झोपायचं!
ओशोंना समजून घेण्याची प्रोसेस अजूनही सुरू आहे...
ओशोंना 'सेक्स गुरू'पुरतं मर्यादित करण्यात कुणाचा फायदा झाला असेल? सर्व धर्मांचे ठेकेदार, धार्मिक शास्त्रं, राजकारणी, ढोंगी समाजकारणी, तथाकथित महापुरूष या सर्वांचा फायदा!
ओशो प्रत्येकाचा बुरखा कसलीही भीडभाड न बाळगता टराटरा फाडतात.
"जगाचं जेवढं नुकसान या धर्म-महात्म्यानी, त्यांच्या उलटसुलट तत्वज्ञानाने केलंय, तेवढं कशानेही केलं नाही."
"सवाल ये नहीं है कि कितना सीखा जा सकता है… इसके उलट , सवाल ये है कि कितना भुलाया जा सकता है!"
सगळी लेबलं लावून फिरणा-या आपल्यालाही आपल्या केंद्राकडे घेऊन जातात. माणूस स्वतःला सर्वात जास्त घाबरतो, हे खरं आहे!
ज्या अमृता प्रीतमजींच्या साहित्याचा आपण उदोउदो करतो, त्याच अमृता प्रीतम ओशोंच्या सर्वात 'वादग्रस्त' पुस्तकाला 'संभोग से समाधी तक'ला प्रस्तावना का लिहितात, याचा विचार केला तरी ओशोंबद्दल किती टोकाचा दुष्प्रचार झाला, हे कळतं! ओशोंच्या मृत्यूनंतर मराठी साहित्यातल्या तीन ता-यांनी- व.पु., मंगेश पाडगावकर आणि प्राचार्य शिवाजीराव भोसले यांनी एकत्र येऊन 'ओशो: एक महोत्सव' हा कार्यक्रम का घेतला असेल, यातूनही त्याची प्रचिती येते.
दूसरी गोष्ट- हलक्या, पूर्वग्रहदुषित काळजाला ओशो झेपु नाही शकत! लै दम लागतो हा माणूस समजून घ्यायला. एका ठिकाणी राम ग्रेट, तर दूस-या ठिकाणी राम कसा परंपरावादी, असाहसी, पत्नीलाही न्याय न देऊ शकणारा! एका ठिकाणी एखाद्या धर्मग्रंथाची महती सांगायची, तर दुसऱ्या प्रवचनात तो ग्रंथ फाडून फेकायचा! हिंदू, मुस्लिम, ख्रिश्चन, या धर्मांचं सडेतोड विश्लेषण, देवदेवतांना, साधु-महंताना हाणायला कधीही मागेपुढे न पाहणा-या ओशोंवर
पुण्यात आलो तेव्हा पहिल्यांदा ज्या गोष्टी कळल्या, त्यांपैकी एक म्हणजे कोरेगाव पार्कमधलं ओशो आश्रम! ज्याची महती अशी समजली की लोक तिथं 'सेक्स'च्या आकर्षणातून जातात, आत आश्रमासारखं काही नाही, तर विदेशी लोकांच्या करमणुकीचा तो अड्डा आहे. आम्हाला वाटलं असलं तर असू दे, आपल्याला काय त्याचं! तेव्हाच कधीतरी 'रसिक'मध्ये पुस्तकं चाळत असताना ओशोंचं एक पुस्तक दिसलं- 'संभोग से समाधी तक'! कार्यकर्ता जरा आगाऊ प्रकरण असणार अशी एक गाठ मग नकळत बांधल्या गेली! ओशोना 'सेक्स गुरू' पण म्हणायचे, आणि ते बरोबरच असेल असं वाटलं, कसलीही शहानिशा न करता!
मग दिवसामागुन दिवस, वर्षांमागून वर्षं गेली. ओशो आणि माझा चुकुनही काही संबंध आला नाही. मध्ये व्हाट्सअपवर ओशोंचा 'फक' या इंग्रजी शब्दाचा नाना प्रकारे उपयोग कसा होतो, हे सांगणारा एक कॉमेडी वीडियो पाहण्यात आला, तेवढंच! खळखळून हसलो. पुन्हा काहीच नाही.
मग गेल्या वर्षी यूट्यूबने ओशोंचा एक वीडियो रिकमेंड केला. 'आर ह्यो त्योच की- सेक्स गुरू' म्हणत आनंदाने विडिओ क्लिक केला.
पांढरीशुभ्र दाढी, डोक्यावर खास टोपी, शांत, धीरगंभीर आवाज, खोलात पाहणारे डोळे आणि मोठ्या खुर्चीत बसलेले ओशो बोलायला लागले- मी श्रीमंतांचा गुरू आहे, गरीबांचा नाही! जगातले सगळे धर्म, पंथ गरीबांसाठी काम करतात ना, श्रीमंतांसाठी कोणी पाहिजे की नाही, तर ती जबाबदारी मी घेतली!
अजून एका वीडियोत- My whole work is to confuse you baby!! च्यायला बुवा 'बेबी' म्हणतोय!! 'आर असला कसला गुरू हाय ह्यो', असं पुन्हा वाटलं, पण आता इंटरेस्ट आला. रैंडम वीडियो पाहायला लागलो. ओशोबद्दल माहिती करून घ्यायला लागलो.
यथावकाश त्यांची वेबसाइट मिळाली- oshoworld.com.
त्यावर ओशोंची हजारो भाषणं आहेत. सगळ्या विषयावरची- धर्म, विश्व, उत्पत्ती, तत्त्वज्ञान, बुद्ध, कृष्ण, येशु, झोर्बा, गुरजेफ, लाओ त्सु, मार्क्स, गांधी, आंबेडकर, मेकेनिक्स, फिजिक्स, राजकारण, इतिहास, गीता, कुरआन, बायबल, समाजवाद, सेक्स, भांडवलशाही, अष्टावक्र गीता, शिवसूत्र.. असं कैच्या कै!
'अरे हा तर 'सेक्स गुरू' होता, हा एवढा अजस्र, सर्वव्यापी कसा झाला!'
मग हे ऑडियो ऐकणं सुरू झालं. सातत्य कमीच होतं, पण ऐकायचो अधूनमधून.
अजून जवळून ओशो कळला तो लॉकडाऊनच्या काळात! फ्लैटवर एकटाच.. हा 'सॉलिट्यूड' मला सोडायचा नव्हता! स्वत: सकाळ-संध्याकाळ बनवून खाणे, भांडी धूणे, सफाई करणे ही रोजची कामं. ब्लूटूथ हेडफोन्स मध्ये ओशो ऐकत ही सगळी कामं व्हायची. त्या दीड-दोन महिन्यात शंभरेक तास तरी ओशोंना ऐकलं. कसल्या कसल्या जीवनमान्यतांमध्ये आपण अडकुन पडलोत, या भवतालचे किती मोठ्या प्रमाणात आपण नकळत गुलाम बनत गेलो, याची प्रत्येक वेळी जाणीव करून देऊन मुक्त होण्याचा मार्ग दाखवणारे ओशो! पलायनवादी नव्हे, तर याच जगात राहून आपलं कार्य करत मुक्त राहण्याची कला सांगणारे ओशो!
सगळीकडे कोरोनाचा कल्ला सुरू असताना मनात कधी नव्हे एवढी शांतता स्थापन झाली होती. ओशोंच्या सगळ्या तत्वज्ञानाचा गाभा म्हणजे "ध्यान", ते अगदी तल्लीन होऊन नकळत सुरू झालं होतं. नीरव शांतता त्याच काळात अनुभवता आली. रात्री ओशोंचा आवाज अंगाईसारखा वाटायचा, तो ऐकत झोपायचं!
ओशोंना समजून घेण्याची प्रोसेस अजूनही सुरू आहे...
ओशोंना 'सेक्स गुरू'पुरतं मर्यादित करण्यात कुणाचा फायदा झाला असेल? सर्व धर्मांचे ठेकेदार, धार्मिक शास्त्रं, राजकारणी, ढोंगी समाजकारणी, तथाकथित महापुरूष या सर्वांचा फायदा!
ओशो प्रत्येकाचा बुरखा कसलीही भीडभाड न बाळगता टराटरा फाडतात.
"जगाचं जेवढं नुकसान या धर्म-महात्म्यानी, त्यांच्या उलटसुलट तत्वज्ञानाने केलंय, तेवढं कशानेही केलं नाही."
"सवाल ये नहीं है कि कितना सीखा जा सकता है… इसके उलट , सवाल ये है कि कितना भुलाया जा सकता है!"
सगळी लेबलं लावून फिरणा-या आपल्यालाही आपल्या केंद्राकडे घेऊन जातात. माणूस स्वतःला सर्वात जास्त घाबरतो, हे खरं आहे!
ज्या अमृता प्रीतमजींच्या साहित्याचा आपण उदोउदो करतो, त्याच अमृता प्रीतम ओशोंच्या सर्वात 'वादग्रस्त' पुस्तकाला 'संभोग से समाधी तक'ला प्रस्तावना का लिहितात, याचा विचार केला तरी ओशोंबद्दल किती टोकाचा दुष्प्रचार झाला, हे कळतं! ओशोंच्या मृत्यूनंतर मराठी साहित्यातल्या तीन ता-यांनी- व.पु., मंगेश पाडगावकर आणि प्राचार्य शिवाजीराव भोसले यांनी एकत्र येऊन 'ओशो: एक महोत्सव' हा कार्यक्रम का घेतला असेल, यातूनही त्याची प्रचिती येते.
दूसरी गोष्ट- हलक्या, पूर्वग्रहदुषित काळजाला ओशो झेपु नाही शकत! लै दम लागतो हा माणूस समजून घ्यायला. एका ठिकाणी राम ग्रेट, तर दूस-या ठिकाणी राम कसा परंपरावादी, असाहसी, पत्नीलाही न्याय न देऊ शकणारा! एका ठिकाणी एखाद्या धर्मग्रंथाची महती सांगायची, तर दुसऱ्या प्रवचनात तो ग्रंथ फाडून फेकायचा! हिंदू, मुस्लिम, ख्रिश्चन, या धर्मांचं सडेतोड विश्लेषण, देवदेवतांना, साधु-महंताना हाणायला कधीही मागेपुढे न पाहणा-या ओशोंवर