آدمی که هرگز گرسنگی را تحمل نکرده، گرسنگی اندکی او را به هم میریزد؛ کسی که هرگز به خواستهاش «نه» نگفته، محرومیت کوچک را ظلم میبیند؛ کسی که همیشه از ملال گریخته، چند دقیقه سکوت را طاقت نمیآورد. تحمل نیز مانند ماهیچه است: اگر هرگز از آن کار نکشی، تحلیل میرود. اما اهل ایمان رنج را نیز نمیپرستد. قرار نیست انسان عمداً زندگی را بر خود جهنم کند و نامش را زهد بگذارد. پیامبر صلی الله علیه و سلم از تکلف و غلو راه دیگری نشان داد؛ بدن حق دارد و آسایش حلال، نعمت الله است. فضیلت در دردکشیدن به خودی خود نیست. تیغزدن به دست، شب را بیدلیل نخوابیدن یا حلال خدا را بر خود حرامکردن، انسان را مقرب نمیکند. ارزش رنج از آن چیزی میآید که برایش تحمل میشود. گرسنگیِ روزه عبادت است، اما گرسنگی بیهدف فقط گرسنگی است. خستگی برای انجام تکلیف معنا دارد؛ آزار بیهوده فضیلتی ندارد. پس مسئله «لذت یا رنج» نیست. مسئله این است که چه کسی فرمان میدهد. گاهی فرمان الله با لذت همراه است و بنده شکر میکند؛ گاهی با محرومیت همراه است و صبر میکند. نه هنگام نعمت مست میشود و نه هنگام سختی گمان میکند جهان علیه اوست. میداند که اینجا بهشت نیست تا هر خواستهای برآورده شود، و جهنم هم نیست تا هر زیبایی را از خود دریغ کند. اینجا میدان عبودیت است؛ جایی که هم سفره میتواند امتحان باشد و هم گرسنگی. شاید به همین دلیل ترک لذت، وقتی برای خداست، چیزی بیش از محرومیت دارد. در آن نوعی عزت نهفته است. اینکه بتوانی چیزی را شدیداً بخواهی و با این حال از کنارش عبور کنی. بتوانی پاسخ بدهی و سکوت کنی. بتوانی نگاه کنی و چشم برگردانی. بتوانی بخری و نخری. بتوانی بخوابی و برخیزی.
انسان در این لحظات چیز کوچکی را از دست میدهد، اما حقیقت بزرگتری را دربارهی خودش اثبات میکند: من هرچه میخواهم، نیستم. من بندهی گرسنگیام نیستم. بندهی شهوت نیستم. بندهی خشم نیستم. بندهی نگاه دیگران نیستم. حتی بندهی آسایش خودم نیستم. و شاید آزادی بنده دقیقاً از همین نقطه آغاز شود؛ از آن لحظهای که از بندگی هرچه غیر الله است، اندکی آزادتر میشود. دنیا البته همچنان شیرین خواهد بود. غذا خوشطعم خواهد ماند، خواب صبح دلچسب خواهد بود، شهوت خواهد کشید، مال خواهد درخشید و نفس هزار دلیل موجه برای «فقط همین یک بار» خواهد ساخت. قرار هم نیست این کششها از میان بروند. اگر نبردی نبود، صبری نیز معنا نداشت. اما روزی تمام آن لذتهایی که برایشان بیتاب بودیم و تمام رنجهایی که گمان میکردیم تمام نمیشوند، به یک اندازه دور خواهند شد. سفره جمع میشود، صفحه خاموش میشود، بدن پیر میشود و دستی که زمانی برای هزار چیز دراز میشد، روزی بیحرکت کنار بدن خواهد افتاد.
آن روز دیگر مسئله این نخواهد بود که چقدر راحت زندگی کردیم. مسئله این خواهد بود که در آن فاصلهی کوتاه میان میل و مرگ، بندهی چه کسی بودیم.
انسان در این لحظات چیز کوچکی را از دست میدهد، اما حقیقت بزرگتری را دربارهی خودش اثبات میکند: من هرچه میخواهم، نیستم. من بندهی گرسنگیام نیستم. بندهی شهوت نیستم. بندهی خشم نیستم. بندهی نگاه دیگران نیستم. حتی بندهی آسایش خودم نیستم. و شاید آزادی بنده دقیقاً از همین نقطه آغاز شود؛ از آن لحظهای که از بندگی هرچه غیر الله است، اندکی آزادتر میشود. دنیا البته همچنان شیرین خواهد بود. غذا خوشطعم خواهد ماند، خواب صبح دلچسب خواهد بود، شهوت خواهد کشید، مال خواهد درخشید و نفس هزار دلیل موجه برای «فقط همین یک بار» خواهد ساخت. قرار هم نیست این کششها از میان بروند. اگر نبردی نبود، صبری نیز معنا نداشت. اما روزی تمام آن لذتهایی که برایشان بیتاب بودیم و تمام رنجهایی که گمان میکردیم تمام نمیشوند، به یک اندازه دور خواهند شد. سفره جمع میشود، صفحه خاموش میشود، بدن پیر میشود و دستی که زمانی برای هزار چیز دراز میشد، روزی بیحرکت کنار بدن خواهد افتاد.
آن روز دیگر مسئله این نخواهد بود که چقدر راحت زندگی کردیم. مسئله این خواهد بود که در آن فاصلهی کوتاه میان میل و مرگ، بندهی چه کسی بودیم.