پوچی و امکان اصالتمند زیستن
یک
سارتر در سال ۱۹۴۳ دربارهی رمان «بیگانه»ی آلبر کامو، مقالهی نوشت. لُبولباب آن مقاله این است که «پوچی یک پیام است». آری، پوچی بنیادیترین واقعیت عالم بوده و مقدم بر هر اندیشه و استدلالی است. برای پوچ بودن هستی (در این نوشتار هرجا هستی گفتهام مرادم نحوهی بودن انسان در این عالم است) هیچ دلیلی وجود ندارد. فقط انسان باید خود آنرا تجربه کند. البته، نه از آن تجربههای هر روزه که بر گشت و پوست ما مینشینند، بلکه تجربهای با درونیترین لایههای وجود. تجربهای که بنیادیترین حالت اگزستانسیال انسان است و او را با صورت عریان هستی مواجه میکند. از اینرو، پوچی شبیه آن ابر تیره و سیاهیست که بر زمین سایه میافکند، میبارد و ویران میکند. بی هیچ دلیلی.
دو
پوچی یک پیام است که در آن نه وعده رستگاری هست و نه بیم عذاب. پوچی فقط گرفتارت میکند. لذا، پوچی هم میتواند اژدههای هفتسری باشد که بر گلویت چنگ انداخته و خفهات می کند و هم میتواند سکویی برای پریدن به آنسوی پردهی مایا و دیدن افقهای دیگر از عالم و هستی باشد.
سه
پوچی ما را به خود فرا نمیخواند. زیرا پیشا پیش وجود ندارد. اما گرفتار شدن در پوچی اختیاری نیست. این شاید، پارادوکسیکال باشد؛ یعنی پوچی ما را بسوی خود نمیخواند ولی با آنهم ما در فروغلتیدن در آن مختار نیستیم. اینگونه مینماید که در زندهگی هر انسانی یک اتفاق و یا رخداد او را به وادی پوچی پرتاب میکند. این رخداد میتواند یک قتل، ستم، دیدن طفلی که از داشتن پدر و مادر محروم شده است، یا هر چیزی دیگری باشد. «فروغلتیدن» در اینجا معنایی منفی ندارد. بل اشاره به فرو ریزی کاجهای پوشالی متافیزیک و دین است. و فرود آمدن از آن و در عالم سکنا گزیدن.
چهار
بنظر میرسد، پوچی یک نسبت است. البته نه نسبت با چیزی خاص، بلکه نسبت با عالمِ سرد و ساکت. عالمِ که نه در برابر فلاکت انسان ناله سر میدهد و نه در شادیشان هورا میکشد. پوچی، بودن در آنطرف پردهی مایا است. پوچی بیش از هر چیزی پیامد تفکر میتافیزیک است. همان تفکری که انسان را از عالم جدا کرده و بر برجی عاج نشاند. انسانِ پوچ، انسانیست که از عالم کنده و جدا شده است. شبیه به جدا بودهگی آتمن از برهمن در ادیان هندویی.
پنج
گواتما سیدارتا مشهور به بودا، حکیم هندی در شش قرن قبل از میلاد، بعد از ۱۲ سال ریاضتکشی به این نتیجه رسیده بود که رنج بنیادیترین واقعیت هستی است. از اینجا میشود گفت آنچه انسان را در این عالم از سایر چیزها و موجودات متمایر میکند، توانایی رنج بردن است. پوچی، همان آوردگاهیست که در آن، انسان به معنایی واقعی کلمه رنج میکشد. چون هیچ دین و ایدئولوژی وجود ندارد تا رخدادها را توجیه و انسان را تخدیر کنند.
شش
پوچی، بودن در بیپناهی، رنج و اظطراب است. وقتی گرفتار پوچی میشوی، مزهی تلخ زندهگی را میچشی. اما، با آنهم پوچی زندهگی واقعی است. واقعی به این معنا که از شر توجیهگریهای توخالی رها است. پوچی، در-راه-بودن ما را آشکار میکند. این مدل زندهگی سخت و زشت است؛ اما نسخهای اصیل است.
یک
سارتر در سال ۱۹۴۳ دربارهی رمان «بیگانه»ی آلبر کامو، مقالهی نوشت. لُبولباب آن مقاله این است که «پوچی یک پیام است». آری، پوچی بنیادیترین واقعیت عالم بوده و مقدم بر هر اندیشه و استدلالی است. برای پوچ بودن هستی (در این نوشتار هرجا هستی گفتهام مرادم نحوهی بودن انسان در این عالم است) هیچ دلیلی وجود ندارد. فقط انسان باید خود آنرا تجربه کند. البته، نه از آن تجربههای هر روزه که بر گشت و پوست ما مینشینند، بلکه تجربهای با درونیترین لایههای وجود. تجربهای که بنیادیترین حالت اگزستانسیال انسان است و او را با صورت عریان هستی مواجه میکند. از اینرو، پوچی شبیه آن ابر تیره و سیاهیست که بر زمین سایه میافکند، میبارد و ویران میکند. بی هیچ دلیلی.
دو
پوچی یک پیام است که در آن نه وعده رستگاری هست و نه بیم عذاب. پوچی فقط گرفتارت میکند. لذا، پوچی هم میتواند اژدههای هفتسری باشد که بر گلویت چنگ انداخته و خفهات می کند و هم میتواند سکویی برای پریدن به آنسوی پردهی مایا و دیدن افقهای دیگر از عالم و هستی باشد.
سه
پوچی ما را به خود فرا نمیخواند. زیرا پیشا پیش وجود ندارد. اما گرفتار شدن در پوچی اختیاری نیست. این شاید، پارادوکسیکال باشد؛ یعنی پوچی ما را بسوی خود نمیخواند ولی با آنهم ما در فروغلتیدن در آن مختار نیستیم. اینگونه مینماید که در زندهگی هر انسانی یک اتفاق و یا رخداد او را به وادی پوچی پرتاب میکند. این رخداد میتواند یک قتل، ستم، دیدن طفلی که از داشتن پدر و مادر محروم شده است، یا هر چیزی دیگری باشد. «فروغلتیدن» در اینجا معنایی منفی ندارد. بل اشاره به فرو ریزی کاجهای پوشالی متافیزیک و دین است. و فرود آمدن از آن و در عالم سکنا گزیدن.
چهار
بنظر میرسد، پوچی یک نسبت است. البته نه نسبت با چیزی خاص، بلکه نسبت با عالمِ سرد و ساکت. عالمِ که نه در برابر فلاکت انسان ناله سر میدهد و نه در شادیشان هورا میکشد. پوچی، بودن در آنطرف پردهی مایا است. پوچی بیش از هر چیزی پیامد تفکر میتافیزیک است. همان تفکری که انسان را از عالم جدا کرده و بر برجی عاج نشاند. انسانِ پوچ، انسانیست که از عالم کنده و جدا شده است. شبیه به جدا بودهگی آتمن از برهمن در ادیان هندویی.
پنج
گواتما سیدارتا مشهور به بودا، حکیم هندی در شش قرن قبل از میلاد، بعد از ۱۲ سال ریاضتکشی به این نتیجه رسیده بود که رنج بنیادیترین واقعیت هستی است. از اینجا میشود گفت آنچه انسان را در این عالم از سایر چیزها و موجودات متمایر میکند، توانایی رنج بردن است. پوچی، همان آوردگاهیست که در آن، انسان به معنایی واقعی کلمه رنج میکشد. چون هیچ دین و ایدئولوژی وجود ندارد تا رخدادها را توجیه و انسان را تخدیر کنند.
شش
پوچی، بودن در بیپناهی، رنج و اظطراب است. وقتی گرفتار پوچی میشوی، مزهی تلخ زندهگی را میچشی. اما، با آنهم پوچی زندهگی واقعی است. واقعی به این معنا که از شر توجیهگریهای توخالی رها است. پوچی، در-راه-بودن ما را آشکار میکند. این مدل زندهگی سخت و زشت است؛ اما نسخهای اصیل است.