آواره در هستی!


Гео и язык канала: не указан, не указан
Категория: не указана


در اینجا احساسات و افکار یک موجود وانهاده شده در هستی را می‌خوانید؛ روایتی از یک پی‌پناهی و سرگردانی!

Связанные каналы

Гео и язык канала
не указан, не указан
Категория
не указана
Статистика
Фильтр публикаций


یک
در جهان غرب، بعد از رنسانس انسان در کانون توجهات قرار گرفت؛ می‌توان گفت که غربی‌ها از راه دیگر و با صورت‌بندی متفاوت‌تر همان گفته‌ی اسلام که انسان خلیفه‌ی خدا است را محقق ساختند. بدین‌معنا که بعد از رنسانس، معیار همه‌چیز عقل و خواسته‌ها و احساسات انسان بود/است. علم باید طبیعت را تحت کنترول انسان‌ دربیاورد، هنر باید برای ارضای حس زیبایی‌شناسانه‌ی انسان‌ باشد، حیوانات باید برای تولید گوشت و لنبیات در مزرعه‌ها پرورش داده شوند و دین نیز باید مطابق با نیازهای انسان‌ اصلاح می‌شود.

دو
جهان فلسفه نیز از این چرخش بدور نماد. در فلسفه‌ی مدرن نقطه‌ی آغاز فلسفه‌ها انسان است. بطور معمول، هر فیلسوفِ نظام‌ساز، درکِ خاص و ویژه‌ای خود از انسان را در محراق اندیشه‌های فلسفی‌اش قرار داده و سپس به چنینش و تبین مسأله‌های دیگر مبادرت می‌ورزد. دیگر این انسان نیست که تابع عالم استعلا است، بلکه خود استعلا یافته و تقدیس می‌گردد.

سه
دکارت که پدر فلسفه‌ی مدرن نامیده می‌شود، گوهر انسان را اندیشه می‌داند. جمله‌ی مشهور او «می‌اندیشم، پس هستم» ستون فقرات فلسفه‌اش را شکل می‌دهد. در این جمله دو جز وجود دارند: «می‌اندیشم» و «پس هستم». در فلسفه‌‌ی دکارت، حز اول به روح و اندیشه و دومی به جسم و امتداد منتج می‌شوند. دکارت جسم و بدن را در پای اندیشه و روح قربانی کرد. از درون چنین بنیادی متافیزیکی است که «سوژه» یعنی فاعل شناسا و مختار سر بر می‌آورد.

چهار
هگل که در پی یک دست‌سازی تاریخ بود، انسان را فراشد روح مطلق می‌دانست؛ یعنی انسان «شدن» است. انسان موجودی است که آزاد است و در فرایند تاریخ با بهره جستن از این آزادی خویش به عینی‌سازی روح‌مطلق می‌پردازد. در نظام فلسفی هگل، فلسفه، دین، دولت و هنر سطوح عالی‌ای عینی‌شده‌گی روح‌مطلق یا همان آزادی انسان هستند. در کل، این‌گونه می‌نماید که برای هگل گوهر انسان شدن است.

پنج
مارکس که بیش از هر چیزی در پی‌فهم و تبیین تاریخ بود، گوهر انسان را با کار یکی می‌دانست. در نظریه‌های مارکس «پراکسیس» یا همان نیرو کار انسانی، در رابطه‌ی دیالکتیکی با دیگر ابزار و روش تولید تشکیل دهنده زیربنا بوده و فرایند تاریخ را به پیش برده و به انقلاب پایان تاریخ ختم می‌گردد. از این‌رو، انسان موجودی است که کار می‌کند. کار، ماهیت انسان است. انسان، با کار کردن انسان است.

شش
اما، در این میان یکی از ویژه‌گی‌های انسان که او را در عالم از دیگر موجودات و چیزها متمایز می‌کند، معناسازی است. انسان اگر کارگر، اندیشنده و شدن است، معناساز نیز می‌باشد. معناساز بودن، بدین معناست که برای انسان همواره چیزها، چیزی هستند. بطور نمونه یک میز برای انسان بیش از آن‌که مجموعه از چوب و میخ باشد، چیزی برای نوشتن، قهوه نوشیدن و یا غذا خوردن است؛ و یا یک مکتب، بیش از آن‌که مکانی فیزیکی باشد، مکان برای آموزش، پرورش، جامعه‌پذیری و ... است. این نکته، در اندیشه‌‌های کسانی چون هایدگر وجود دارد. انسان با معناسازی جهان خود را شکل می‌دهد.

هفت
ماکس وبر، در نظریه‌ی «کنش» خود، به این باور است که کنش‌های انسان‌ معنامنداند؛ به دیگر سخن، انسان‌ با درک یک موقعیت به آن واکنش نشان می‌دهد. با توجه به این گفته‌ی وبر این‌گونه نیز می‌شود گفت که سلب معنا برای انسان همان سلب کنش است؛ یعنی در بی‌معنایی نمی‌شود کنش‌گری کرد. چون اساسن کنش‌های ما معنامنداند.

میشل فوکو، در نظریه‌های خود افرادی که علیه گفتمان حاکم ایستاد می‌شوند و گفتمان را به چالش می‌کشند، جنون‌زده می‌نامد؛ یعنی کسانی که برچسب جنون را از سوی گفتمان حاکم و افکار عمومی که در اختیار گفتمان است، دریافت می‌کنند. اما، مجنون‌ها دیوانه نیستند. آن‌ها افرادی اند که بدلیل افشای واقعیت‌های زنده‌گی، از سوی قدرتمندان و کسانی که منافع‌شان در جهل و جعل است، طرد می‌شوند.

هشت
در کشور ما روشنفکران و کسانی که داعیه‌ی عدالت اجتماعی و مشارکت سیاسی دارند، از سوی گفتمان حاکم با برچسب‌های دینی طرد شده‌اند. در این شرایط اگرچند مفاهیم و واژه‌ها با آن‌چه فوکو می‌گوید فرق دارد، ولی میکانیزم یکی است.

وضعیت کنونی هزاره‌ها نیز در این چارچوب قابل فهم است. هزاره‌ها با استفاده از مفاهیم دینی چون «رافضی» و «بدعت» از سوی گفتمان حاکم طرد شده‌اند. با این عمل (طرد شده‌گی) هزاره‌ها در جهانی که ساخته‌ی گفتمان حاکم است، از کنش‌گری بازداشته شده‌اند.




Репост из: | مواجهه |
#تاب‌آوری_در_بحران

این تصویر یکی از حیاتی‌ترین مفاهیم روان‌شناسی مدرن است که در فارسی به «پنجره تحمل» (Window of Tolerance) ترجمه شده است؛ مفهومی که ظرفیت سیستم عصبی ما را برای مدیریت استرس و هیجانات نشان می‌دهد. این تصویر پنج بخش دارد. قسمت وسطی پنجره تحمل ماست.

یک

پنجره تحمل: تعادل میان آشوب و کرختی.
«پنجره تحمل» فضایی است که در آن ما احساس امنیت، تنظیم‌شدگی و تسلط بر خود داریم. وقتی در داخل این پنجره هستیم، می‌توانیم با چالش‌های زندگی منطقی برخورد کنیم، یاد بگیریم و با دیگران ارتباط موثر بگیریم.

اما وقتی فشار زندگی از حد توان سیستم عصبی ما فراتر می‌رود، از این پنجره به دو سمت پرتاب می‌شویم:

منطقه برانگیختگی مفرط (Hyper Arousal): بخش بالای تصویر که با رنگ سرخ مشخص شده است. در این حالت، سیستم «جنگ یا گریز» فعال می‌شود. فرد احساس اضطراب شدید، خشم، بی‌قراری و هجوم افکار دارد. ضربان قلب بالا می‌رود و فرد می‌خواهد یا حمله کند یا فرار؛ گویی دنیا به مکانی خطرناک تبدیل شده است.

منطقه فرو-برانگیختگی (Hypo Arousal): بخش پایین تصویر. اینجا جایی است که سیستم عصبی برای محافظت از خود، «خاموش» می‌شود. فرد دچار کرختی، افسردگی، بی‌حسی و انجماد می‌گردد. گویی ارتباطش با واقعیت قطع شده و دیگر جانی برای حرکت ندارد.

بودن در داخل پنجره به معنای نبودِ غم یا خشم نیست، بلکه به این معناست که آن هیجانات ما را غرق نمی‌کنند و ما همچنان ناخدای کشتی خود باقی می‌مانیم.

دو

برای مردم افغانستان، این پنجره سال‌هاست که تحت فشار عوامل بیرونی (جنگ، فقر، محدودیت‌های شدید اجتماعی) به باریک‌ترین حد خود رسیده است. ما در وضعیتی زندگی می‌کنیم که سیستم عصبی‌مان به طور مداوم در حالت «برانگیختگی مفرط» (Hyper Arousal) گیر کرده است. به دلیل محدودیت‌های خفقان‌آور، بسیاری از ما از سر استیصال به یک «هدف» برای تخلیه خشم خود چسبیده‌ایم.

یکی تمام خشم خود را نثار طالبان می‌کند، دیگری از جامعه‌ای که او را درک نمی‌کند بیزار است، و آن یکی در جدال دائمی با خانواده و سنت‌هاست. مشکل بزرگ اینجاست: ما به چیزهایی چسبیده‌ایم که در حال حاضر توان تغییر مستقیم آن‌ها را نداریم. این درماندگی، خشم ما را به یک «خشم فرساینده و ایستا» تبدیل کرده است. وقتی مدام در لبه‌ی بالای پنجره (خشم و اضطراب) بمانیم، ظرفیت روانی ما تمام می‌شود. این ماندگاری در حالت هشدار، مانع از هرگونه «حال خوب» یا حتی تفکر خلاق برای تغییرِ ممکن می‌شود. ما در واقع در یک وضعیت ترومازدگی جمعی هستیم که در آن سیستم عصبی‌مان هرگز فرصت نکرده به داخل پنجره بازگردد و احساس امنیت را تجربه کند.

سه

چگونه پنجره تحمل خود را وسعت دهیم؟

وسعت دادن به این پنجره به معنای حذف مشکلات نیست، بلکه به معنای تاب‌آوری بیشتر در برابر طوفان‌هاست.

برای این کار باید از استراتژی‌های سمت راست تصویر الهام گرفت:

تشخیص مرزهای کنترل: اولین قدم این است که انرژی روانی خود را از مسائلی که «صد در صد خارج از کنترل ماست» جدا کنیم و بر «دایره نفوذ» خود متمرکز شویم. خشمِ مداوم بابت چیزی که نمی‌توانیم تغییرش دهیم، فقط پنجره ما را کوچک‌تر می‌کند.

تمرینات زمین‌گیری (Grounding): وقتی در اوج خشم یا اضطراب هستید، باید سیستم عصبی را به لحظه حال برگردانید. تنفس عمیق شکمی، گوش دادن به موسیقی آرام، یا حتی لمس اشیاء پیرامون، سیگنال «امنیت» به مغز می‌فرستد.

ارتباطات انسانی کوچک: حمایت اجتماعی و گفتگو با دوستانی که ما را می‌فهمند، یکی از بزرگترین توسعه‌دهنده‌های این پنجره است.

شفقت با خود: بپذیرید که در شرایطی غیرانسانی، واکنش‌های شما (خشم یا ناامیدی) کاملاً طبیعی است. سرزنش نکردن خود بابت این حالات، فشار را از روی سیستم عصبی کم می‌کند.

ما برای ادامه دادن، نیاز داریم که گاهی از لبه‌ی سرخ‌رنگ خشم به درون پنجره‌ی کوچکمان بازگردیم، نفسی تازه کنیم و سپس با وضوح بیشتری برای آینده تلاش کنیم.


پوچی و امکان اصالت‌مند زیستن

یک
سارتر در سال ۱۹۴۳ درباره‌ی رمان «بیگانه»‌ی آلبر کامو، مقاله‌ی نوشت. لُب‌ولباب آن مقاله این است که «پوچی یک پیام است». آری، پوچی بنیادی‌ترین واقعیت عالم بوده و مقدم بر هر اندیشه و استدلالی است. برای پوچ بودن هستی (در این نوشتار هرجا هستی گفته‌ام مرادم نحوه‌ی بودن انسان در این عالم است) هیچ دلیلی وجود ندارد. فقط انسان باید خود آنرا تجربه کند. البته، نه از آن تجربه‌های هر روزه که بر گشت و پوست ما می‌نشینند، بلکه تجربه‌ای با درونی‌ترین لایه‌های وجود. تجربه‌ای که بنیادی‌ترین حالت اگزستانسیال انسان است و او را با صورت عریان هستی مواجه می‌کند. از این‌رو، پوچی شبیه آن ابر تیره و سیاهی‌ست که بر زمین سایه می‌افکند، می‌بارد و ویران می‌کند. بی هیچ دلیلی.

دو
پوچی یک پیام است که در آن نه وعده رستگاری هست و نه بیم عذاب. پوچی فقط گرفتارت می‌کند. لذا، پوچی هم می‌تواند اژده‌های هفت‌سری باشد که بر گلویت چنگ انداخته و خفه‌ات می کند و هم می‌تواند سکویی برای پریدن به آنسوی پرده‌ی مایا و دیدن افق‌های دیگر از عالم و هستی باشد.

سه
پوچی ما را به خود فرا نمی‌خواند. زیرا پیشا پیش وجود ندارد. اما گرفتار شدن در پوچی اختیاری نیست. این شاید، پارادوکسیکال باشد؛ یعنی پوچی ما را بسوی خود نمی‌خواند ولی با آنهم ما در فروغلتیدن در آن مختار نیستیم. این‌گونه می‌نماید که در زنده‌گی هر انسانی یک اتفاق و یا رخداد او را به وادی پوچی پرتاب می‌کند. این رخداد می‌تواند یک قتل، ستم، دیدن طفلی که از داشتن پدر و مادر محروم شده است، یا هر چیزی دیگری باشد. «فروغلتیدن» در این‌جا معنایی منفی ندارد. بل اشاره به فرو ریزی کاج‌های پوشالی متافیزیک و دین است. و فرود آمدن از آن و در عالم سکنا گزیدن.

چهار
بنظر می‌رسد، پوچی یک نسبت است. البته نه نسبت  با چیزی خاص، بل‌که نسبت با عالمِ سرد و ساکت. عالمِ که نه در برابر فلاکت انسان ناله سر می‌دهد و نه در شادی‌شان هورا می‌کشد. پوچی، بودن در آن‌طرف پرده‌ی مایا است. پوچی بیش از هر چیزی پیامد تفکر میتافیزیک است. همان تفکری که انسان را از عالم جدا کرده و بر برجی عاج نشاند. انسانِ پوچ، انسانی‌ست که از عالم کنده و جدا شده است. شبیه به جدا بوده‌گی آتمن از برهمن در ادیان هندویی.

پنج
گواتما سیدارتا مشهور به بودا، حکیم هندی در شش قرن قبل از میلاد، بعد از ۱۲ سال ریاضت‌کشی به این نتیجه رسیده بود که رنج بنیادی‌ترین واقعیت هستی است. از این‌جا می‌شود گفت آن‌چه انسان را در این عالم از سایر چیزها و موجودات متمایر می‌کند، توانایی رنج بردن است. پوچی، همان آوردگاهی‌ست که در آن، انسان به معنایی واقعی کلمه رنج می‌کشد. چون هیچ دین و ایدئولوژی وجود ندارد تا رخدادها را توجیه و انسان را تخدیر کنند.

شش
پوچی، بودن در بی‌پناهی، رنج و اظطراب است. وقتی گرفتار پوچی می‌شوی، مزه‌ی تلخ زنده‌گی را می‌چشی. اما، با آن‌هم پوچی زنده‌گی واقعی است. واقعی به این معنا که از شر توجیه‌گری‌های توخالی رها است. پوچی، در-راه-بودن ما را آشکار می‌کند. این مدل زنده‌گی سخت و زشت است؛ اما نسخه‌ای اصیل است.




بودن-در-کابل (۱)

ما در همسایه‌گی مسجد زنده‌گی می‌کنیم. آن‌هم نه یک مسجد بلکه دو تا. هر روز از جلوی آن رد می‌شوم و نیم‌نگاهی به وضعیت حاکم بر مسجد و حاشیه‌ی آن می‌اندازم. اما در این میان چیزی که بیش از همه توجهم را جلب کرده است، زنی میان‌سال است که با چادری خاکی رنگ و کهنه بر روی خار و خاشاک می‌نشیند؛ در حالی که طفلی را در بغل گرفته و از عابرین استمداد می‌جوید. با دیدن این منظره، اولین کاری که می‌کنم، لعنت فرستادن به خودم و زنده‌گی است. به خودم از این جهت لعنت می‌فرستم که نمی‌توانم برای آن زن و ده‌ها زن و مردی دیگر حداقل یک نان کمک کنم، به زنده‌گی نیز از این جهت لعنت می‌فرستم که همه‌چیز را ممکن می‌‌کند: قتل، تجاوز، فقر، حقارت، بی‌غیرتی و ....

اما، بیش از هر چیزی منطق دین‌مداران مرا شوکه می‌کند. در ماه رمضان در مسجد شب‌ها گروهی از مؤمنین گرد هم می‌آیند و بعد از این‌که ملا چند دروغ را بر منبر قرائت کرد، متفرق می‌شوند. این تمام ماجرا نیست. این آدم‌ها، غذای زیادی می‌پزند. تا حدی که شاید شکم صدها انسان را سیر کند. اما، بازهم وقتی به آن زن فقیر و مفلوک نگاه می‌کنم، او همچنان گرسنه است؛ کسی برایش نان نداده است. سویه‌ی تراژیک‌تر قضیه زمانی ظاهر می‌شود که آن زن را در حالی می‌بینم که خود را به پای عَلَم امام زمان انداخته و آن‌را می‌بوسد؛ علم همان امامی که لحظه‌ی پیش از سفره‌ی رنگارنگش (یا سفره‌ی پیروانش) حتا لقمه‌ی به او نرسیده بود!

خنده‌دارتر از این‌ها ملای روضه‌خوان و واعظ است. بعضی وقت‌ها که از پیش روی مسجد رد می‌شوم، سخنان ملا از لود‌سپیکر مسجد بلند است و با غرش نغوت‌آمیز از مهربانی و قدرت خدای‌اش زبان می‌چرخاند؛ مؤمنین را به استمداد طلبی از خدا ترغیب کرده و تاکید می‌کند که خدا حاجت همه‌گی را اجابت می‌کند و به اصطلاح «روزی همه را می‌رساند». با خودم می‌گویم: «کدام احمقی این حرف‌ها را باور می‌کند؛ در حالی که زنِ از گرسنه‌گی در یک قدمی مسجد و دوستان صمیمی خدا عذاب می‌کشد و رنج می‌برد». از خودم می‌پرسم: آیا تا هنوز این ملای شیرین زبان و عوام فریب آن زن را در مجاورت منبرش دیده که همچین حرف‌های می‌زند؟ اگر دیده با چه دیدگاهی؟ اگر ندیده چرا مثل آب خوردن حکم کلی صادر می‌کند؟ آیا با دیدن این واقعیت‌ها کیک‌اش نمی‌گزد؟




برگشت به دانش‌گاه

بهار ۱۴۰۲ بود. برای سپری کردن امتحان کانکور، در شهر بامیان بودیم. دوستانم همه‌گی با شوق و علاقه‌ی تمام درباره‌ی این‌که چه رشته‌ی را برای تحصیل در دانش‌گاه انتخاب کنند، باهم تبادل نظر می‌کردند. من، در گوشه‌ی نشسته و به حرف‌های آنها گوش سپرده بودم. رشته‌های مختلف انجینری و رشته‌های مربود به اقتصاد و طب مدام اسم برده می‌شدند. من، تا وقتی که پای ورق امتحان نرفتم، انتخاب رشته نکرده بودم. وقتی سوالات را حل کردم، فلسفه و جامعه‌شناسی را به عنوان رشته‌ی تحصیلی‌ام انتخاب کردم.

آن‌روزها از دانش‌گاه و صنف‌های فلسفه تصویر در ذهن داشتم که با جدیت، مطالعه و پرسش‌گری و البته بی‌دینی گره خورده بود. تصور می‌کردم، در صنف‌های فلسفه پرفسورهای برای‌مان تدریس خواهند کرد که با وسواس تمام اندیشه‌ها را بررسی می‌کنند و لای کتاب‌ها را گویی دنبال تار موی باشند، می‌پالند. با همین ذهنیت وارد دانش‌گاه شدم. اما آنچه در واقعیت با آن روبه‌رو شده بودم، شوکه‌ام کرده بود. نه خبری از جدیت بود و نه خبری از پرسش‌گری؛ پرفسورهایی که در صنف‌ها می‌آمدند، اکثریت‌شان بی‌سواد بودند.

در سمستر‌های اول، دوم و سوم من، در کشاکش بین این دو تصویر متناقض از دانش‌گاه سبز شده بودم. از یک طرف، شور و شوق فلسفه‌بافی و حرف‌زدن از پوچی و بیهوده‌گی زنده‌گی در وجودم زبانه می‌کشید. از جانب دیگر، واقعیت مسخ شده‌ی دانش‌گاه بود که در آن خبری از اندیشه‌ی انتقادی و پویایی فکری نبود. بجای آن برای ما اصول اداری و سیاسی اسلام تدریس می‌کردند و حفظ آیه‌های قرآن را توصیه می‌کردند.

به عنوان فردی که از روستا آمده بودم، طبیعی بود که گرفتار بعضی شعارهای کلیشه‌ی و باورهایی واهی شوم. بطور مثال، در اوایل به این هدف کتاب می‌خواندم که جامعه را تغییر بدهم. یا این طرف و آنطرف از کتاب‌خوانی و نوشتن با دوستانم حرف می‌زدم، بدون این‌که نتیجه‌ای حاصل شود؛ به این معنا نه که کتاب‌خوانی و نوشتن راه درست نباشند، بل‌ به این معنا که خیال‌های خام می‌پروراندم. و همه‌چیز را بیش از حد ساده می‌کردم. اما، اکنون اندک اندک به این اشتابهاتم پی برده‌ام.

به مرور زمان، دیدگاهم به دانش‌گاه تغییر کرد. اکنون به این باور رسیده‌ام که دانش‌گاه در وضعیت فعلی افغانستان بیش از آن‌که جایی برای یادگیری ایده‌های جدید و به فعلیت رساندن استعدادهای درونی‌مان باشد، در جامعه‌ی کنونی یک ضرورت بروکراتیک است. به این معنا که ما برای این‌که در سازمان‌هایی بروکراتیکِ جامعه به‌عنوان نیرو‌های دانش‌آموخته حرفی برای گفتن داشته باشیم، به سند دانش‌گاه نیازمند هستیم. این نکته برای علوم اجتماعی صدق می‌کند و بیش از همه برای فلسفه. چه این‌که فلسفه، از آغاز دانشی دارای دیسیپلین نبود. آغازگاه فلسفه کوچه‌وبازارهای آتن بود.

اکنون که دانش‌گاه به تصرف آخوند‌های تندرو در آمده است و بجایی پرورش‌گاه نیروی پویا، به مفری برای پخش علمِ مطابق با کلان روایت‌های گفتمان حاکم بدل شده است، به دانش‌گاه با دیده اغماض می‌نگرم. دانش‌گاه برایم هیچ معنایی ندارد. فقط میروم و بر می‌گردم. بگذار آن تصور ایده‌آل از دانش‌گاه در درونم محفوظ باشد. تا روزی که دوباره دانش‌گاه به مفهوم واقعی کلمه در این کشور شکل بگیرد.

این هفته سمستر ششم را شروع کردیم.


ایرانی‌ها در برزخ میان بقای جمهوری اسلامی و جنگ باید بین بد و بدتر انتخاب می‌کردند. اما، به هر صورت، امید که ایران دوباره آرام شود و به نظام سیاسی دموکراتیک و جامعه‌ی پویا دست یابد.




چند_پیشنهاد_ابتدایی_برای_نوشتن_راهک
476.4Кб
چند پیشنهاد ابتدایی برای نوشتن | راهک


Видео недоступно для предпросмотра
Смотреть в Telegram


این دکلمه‌ی یکی از صنفی‌های صنف‌های نویسنده‌گی خلاق است. من که از شنیدنش کیف کردم/می‌کنم.




اگر شما با این افراد برخورد کنید نه تنها پی می‌برید که که ریگی به کفش دارند، بلکه یک لحظه هم اجازه بودن در آن شهر را نمی‌دهید. اما، ملاها و کسانی که برای دین تبلیق می‌کنند، هر روزه این کار را انجام می‌دهند. توده‌ها نه تنها که شک نمی‌کنند، بجای آن چهار دست‌و‌پا برای‌شان کف نیز می‌زنند.

ما می‌توانیم ده‌ها مورد این چنینی را لیست کنیم. من اینقدر نوشتم ‌دیگرش با شما... .


دین خوراک احمق‌ها

من نه آدم دین‌دار هستم و نه دین‌ستیز. وقتی از دین می‌نویسم، از این جهت است که این پدیده به عنوان یک نهاد پیچیده و گسترده از تعیین کننده‌گی بسیار بالایی در جامعه‌های انسانی برخوردار است. نکته‌ی دیگر اینکه، منظورم از «احمق» حالتی و یا صفتی است که بر افرادی که همه‌چیز را بیش از حد ساده می‌کنند، همه‌چیز را حل شده می‌انگارند، همه‌چیز را سیاه و سفید می‌بینند، اندیشه را تعطیل و تقلید را برقرار کرده‌اند، دلالت می‌کند.


یک، در هر دینی این عقیده‌ی بنیادی نهفته است که دارای حقیقت است. به تناسب ادیان مختلف این حقیقت در قالب‌های متعددی تجسم پیدا می‌کند، ولی معمولن این حقیقت در گزاره‌های دینی‌ای مقدس محفوظ و موجود انگاشته می‌شود. فردریش نیچه بر این باور بود که اگر یک حرفی توسط یک نفر گفته شود دروغ است. اما اگر همان حرف را یک جماعتی برای مدتی تکرار کنند، به حقیقت تبدیل می‌گردد. در این‌جا کلمه «تبدیل» به تغییر در گوهر مساله اشاره ندارد، بلکه بار سوژکتیو و انسان‌محور دارد؛ یعنی ما فکر می‌کنیم که فلان چیز حقیقت است. اگر نه هیچ حقیقتی به معنای که در ادیان منظور است، وجود ندارد. در ادیان مراد از حقیقت کنه جهان است. اما در واقع چنین کنه موجود نیست. اینکه می‌گویم حقیقت مورد نظر ادیان وجود ندارد، بر این اساس استوار است که خود ادیان نیز در بیان ماهیت آن حقیقت عاجز هستند. در این‌جا یک تناقض در ادعای ادیان وجود دارد: ادیان در ابتدا مدعی می‌شوند که برای کشف و بیان حقیقت نهایی جهان آمده اند، اما در ادامه به این‌کار موفق نمی‌شوند. اگر به متون اولیه و اصیل ادیان نگاهی بیاندازیم، مجموعه‌های بی‌نظم و معمولی را می‌بینیم که از حد زمان خود فراتر نرفته‌اند. پس، تنها حقیقت دین این است که توده‌ها را گله کرده و چیزهای را به آنها دیکته می‌کند و بعد آنرا حقیقت می‌انگارند. ادیان در کلیت خود، برای خر کردن آدم‌ها است. البته حکم کلی صادر نمی‌کنم. در همین ادیان نکته‌های مثبت نیز وجود دارند. اما جریان کلی همان است که گفتم. در ادامه چند نکته در باب اینکه دین برای خر کردن آدم‌ها است، ذکر می‌کنم.

دو، فرض کنید در یکی از مناطق کوهستانی افغانستان برای تفریح رفته‌اید. مردم زنده‌گی ساده و با صفای دارند و سر شان به گاو و گوسفندان و کشت و زراعت‌شان گرم است. در یکی از روزها چوپان قریه که مردی راست‌گو و امانت‌داری بوده، ادعا کند که امروز با یک منبع فرا انسانی و فرا زمینی ارتباط برقراری کرده و او را موظف به هدایت تمام انسان کرده است. به احتمال قریب به یقین شما به او می‌خندید و شاید هم دیوانه خطاب‌اش کنید. ولی، اگر عین این مساله را در جای که منصوب به دین باشد بخوانید و یا با آن روبه‌رو شوید، نه تنها که به آن نمی‌خندید و دیوانه‌گی نمی‌خوانیدش، بلکه برای آن معجزه نیز می‌تراشید. این داستان خیل عظیم از پیامبران سامی است که ما خاوری‌ها برای شپش‌ها و باد معده‌شان هم یک حکمت و معجزه قایل هستیم.

سه، فرض را بر این بگذارید که شما در منقطه‌ای کم آب زنده‌گی می‌کنید؛ برای آشامیدن، زراعت و حیوانات‌تان آب کافی ندارید. زمستان دارد تمام می‌شود و برف/بارانی هم نباریده. شما سخت برآشفته و نگران استید. در این وضعیت اگر کسی برای شما با وسواس تمام دستورالعمل یک مراسم خاص همراه با خواندن یک تعداد کلماتی که اصلن معنای‌شان را هم نمی‌دانید را بدهد، حدس می‌زنم شما آن مرد را نه تنها که مورد شماتت قرار می‌دهید، به اتحام بی‌احترامی کوتک نیز خواهید زد؛ ولی این همان کاریست که مسلمانان عزیز همیشه با نام «استغاثه» انجام می‌دهند. توده‌ها نه تنها که آنرا ساده‌لوحی نمی‌انگارند، برای آن قدرت ماورائی نیز قایل اند.

چهار، این‌بار این‌گونه بینگارید که در شهری زنده‌گی می‌کنید. این شهر جمعیت زیادی دارد و ساکنان آن با کمبود پول، نان و مسکن روزگار می‌گذرانند. مردم همه‌گی درمانده و بیچاره به جان هم‌دیگر افتاده اند. اما یک گروهی از آدم‌ها هستند که با ترتیب خاص و خلوص تمام با زبان شیرین که دلِ دیو را نرم می‌کند، مردم را به وجود مکانی که در آن پول و نان زیادی وجود دارد، بشارت می‌دهند. در ضمن در آن مکان خاص بدلیل نبود سنگ و سیمان از یک طرف و وفر طلا و جواهرات از جانب دیگر خانه‌ها همه از طلا ساخته شده و خیابان‌ها بجای سنگ با جواهرات و نقره فرش شده اند. البته اگر می‌خواهید به این مکان دست یابید، باید به این آدم‌ها از جیب خالی و شکم گرسنه‌تان پول و نان بدهید تا آنها اگر گرفتاری‌های زنده‌گی اجازه داد؛ چند لحظه بطور نمادین مراسم‌های را بجا آورده و وردهای را بخوانند. این در حالی‌ است که افراد این گروه هیچ تمایل به سرمایه‌گذاری روی آن مکان خاص ندارند. آنها بجایش در همین شهر فقیر خانه‌های طلایی ساخته‌اند.


فلسفه_سکوی_پرواز_است_نه_پرواز_پایگاه_خبری_تحلیلی_انصاف_نیوز
1.8Мб
فلسفه سکوی پرواز است نه پرواز | پایگاه خبری تحلیلی انصاف نیوز


نویسنده نمی‌نویسد تا حرفی را تمام و چیزی را ثابت کند و بعد آسوده‌خاطر گوشه‌ای بنشیند. او می‌نویسد، تا پرده از روی آن‌چه که تمام شده و ثابت شده تلقی شده است، بردارد. می‌نویسد تا ساختارهای پذیرفته شده را بشکند و قطعیت‌ها را به لرزه اندازد. به همین خاطر او مدام در جنگ و مبارزه است. نوشتن رفتن در کام اژدهای هفت‌سری است که هر سرش قطع شود به جایش سر دیگر خواهد رویید و قهرمان همچنان باید برای قطع سر دیگر آماده باشد.


خب، نویسنده نمی‌نویسد که تأیید شود. نویسنده نه تأیید می‌کند و نه انتظار تأیید را دارد. پس اگر کتابش را سوزاندند یا به دریا انداختند نباید برایش عجیب باشد. جامعه پر است از باورهای مقدس، احساسات مقدس و افراد مقدس. کسانی که به این مقدسات باور دارند هیچ نگاه اعتراض‌آمیزی را بر نمی‌تابند. نویسنده کارش تأیید باورهای جامعه نیست. دشمنی هم با جامعه ندارد. نویسنده فهم خود از جامعه را بیان می‌کند و این فهمش می‌تواند با باورها و مقدسات جامعه در تضاد قرار بگیرد.

اما ادبیات داستانی با مفاهیم کلی و انتزاعی سر و کار ندارد. کار ادبیات داستانی خلق نمونه‌ای از زندگی و ارایه یک تجربه زیستی است. ادبیات داستانی چیزی جدا از انسان، جهان و زندگی نیست.

*جواد خاوری، در مصاحبه با مدرسه‌ی نویسنده‌گی.





Показано 20 последних публикаций.

24

подписчиков
Статистика канала