| مواجهه |


Гео и язык канала: Весь мир, Английский
Категория: Telegram


این کانال‌ نگاه‌های یک دانشجوی علوم اجتماعی به حیات جمعی ما در افغانستان است. کوشش بر فهم عمیق‌تر مسائل هدف نویسنده است.
ناشناس نویسنده:
https://t.me/XBCHATBot?start=sec-ggcfcfgeef

Связанные каналы

Гео и язык канала
Весь мир, Английский
Категория
Telegram
Статистика
Фильтр публикаций


وقتی مهدی عکاسی میکند:
ولی چرا سوژه همیشه پایه آنتن است. نمی‌دانم. 😁


Репост из: راف
در اقتصاد روایی می‌خوانیم که روایت‌های سمی وجود دارد که نبض اقتصاد جامعه را هدف می گیرد و مردم را بیشتر به فقر فرو می‌برد.

مثلا در هزاره‌جات روایت های که نبض جامعه را بصورت هدفمند قرار داده از جمله (هزاره بودن یعنی کارگر ساده) (روایت نا امنی مطلق و مناطق محروم) ( حاشیه نشینی سیاسی با مترادف سقوط اقتصادی) (فرار مغزها، سرمایه ها نه تنها راه نجات) ( مصرف گرایی تحصیلی بدون بازار کار) (وابستگی به کمک های بشردوستانه و حواله های خارجی) ( دادن خمس به دلایل دینی و عقیدتی به طیف مفت خور درون جامعه ای) و.... همه ای این‌ها دست به دست هم داده است تا نبض اقتصاد این مردم را هدف قرار داده و این مردم فقیر تر از،قبل شده روان است.


حال نوشتن.pdf
269.7Кб
... یکی از مشکلات بیشتر نویسندگان رسیدن به حالِ نوشتن و دشواری شروع کار است. مدتی طول می‌کشد و به تمهیدهایی نیاز است تا ماشینِ نوشتن گرم شود. حتی نویسنده‌هایی که هرروز می‌نویسند هم با این مشکل روبه‌رو هستند. نویسنده تا حالِ نوشتن خود را به دست آورد و مشغول کار شود مدتی طول می‌کشد. یکی از شگردهایی که ممکن است نویسنده را در حال و فضای نوشتن قرار دهد خواندن و ویرایش مطلب روز گذشته است. این تأثیر خوبی دارد و بسیار کارگشاست.

آنتونی ترالوپ (82 -1815) رمان‌نویس انگلیسی در شرح حال خود با عنوان زندگینامه می‌نویسد او هر ربع ساعت 250 واژه می‌نویسد و در هر نوبت کاری سه ساعت قلم می‌زند و گرچه این روال هرروز ادامه دارد باز شروع مجدد برایش دشوار است و مدتی طول می‌کشد تا به کار بیفتد. او در طی سال‌ها به این نتیجه رسید که اگر برای آغاز کار روزانه نوشته‌های روز گذشته‌اش را یک دور بخواند این عمل او را در حال و فضای نوشتن قرار می‌دهد و دوباره حال نوشتن را به دست می‌آورد. این گرم شدن ماشین نویسندگی او معمولاً نیم‌ساعت طول می‌کشد...


‌رویاهای گیج

یک - دیشب وسط جلسه‌ی داستان نویسی، کامله پیام گذاشت. یک قاچاق‌بر خوب می‌شناسد. گفت هزینه سفر از برچی تا بروره حدود ۶۰ هزار افغانی می‌شود. در آن‌جا هم اتاق پیدا کردن زیاد سخت نیست. مصارف یک آدم هم اندازه کابل شاید باشد. ادامه داد که اوضاع راه خیلی بد است. توصیه کرد بازهم در مورد رفتن فکر کنم. در آخر هم یک جمله به شدت تاثیرگذار گفت:«دلم برای نسل شمو خیلی می‌سوزد.» من هم در جواب گفتم: «چه کار کنم آغی جان. چیم باز کدیم، دیدیم دوره عبدالرامان خان شده.»

دو - چندصد خانه دیگر در نزدیکی محل خانه‌ی ما، به عنوان ملک امارت اعلام شده و دستور تخلیه صادر شده است. امروز صبح وقتی بیدار شدم، چند دقیقه‌ی طولانی را به آن خانه‌ها نگاه کردم. حس درماندگی‌ام خیلی شدیدتر شده است. درماندگی را برای تان تعریف کنم: حالتی است که ترکیبی از غمگینی و افسردگی و ناامیدی و اضطراب و استرس است. درماندگی در قدم اول پیوند آدم‌های ضعیف را با اندیشه و تفکر قطع می‌کند. قدم‌های بعدی‌اش را نمی‌دانم. تجربه نکردم.

چند مدتی می‌شود از دانشگاه فارغ شده‌ام. بر خلاف دیگر دوستان که بعد از دانشگاه به یادگیری مهارت‌های جدید چسپیده اند. من قدرت چسپیدن را ندارم. ذهنم قفل شده‌است. کار نمی‌کند. می‌خواهم انگلیسی یاد بگیرم. از پس همین هم بر نمی‌آیم. کتاب‌خواندن را تعطیل کرده‌ام. گاهی می‌نویسم. بسیار بد می‌نویسم. از نوشتنم متنفرم. از خودم می‌ترسم.

سه - حرف‌های کامله که شاعر و اندیشمند توانایی است، روزهایم را ساخته است. او اوضاع مرا می‌فهمد. مرا درک کرده‌است. «دلم برای نسل شمو خیلی می‌سوزد.» از زبان یک شاعر یعنی انقطاع. ما قطع شده‌ایم. از یک جایی بریده‌شده ایم و قرار نیست به این وضعیت دوخته شویم. همین درک مرا با خود خودم روبرو می‌کند. اگر بخواهم فکر کنم می توانم زنجیرها را ببینم. آخر کسانی که نسل‌اندنسل حیات شان برهنه بوده است، غیر زنجیر چه چیزی را می‌توانند ببینند.

چهار - همه‌ی این‌ها را مخلوط می‌کنم. ملغمه‌ای می‌شود از وحشت. شاید اگر آدم‌های بدون رویا می‌بودیم یا اندکی رویای مان با این یاجوج و ماجوج زمانه، نزدیکی داشت، اوضاع این‌قدر تیره نبود. ولی من رویا دارم. رویاهایم گیج اند. گیج به این خاطر که آدمی هستم بریده شده از هستی. آدمی هستم بر شانه‌ی باد. می‌خواهم سفر کنم. ببینم باد به کجا می‌بردم.


پارانوییک‌ نگاه‌کردن، یکی از مشخصات روشن‌فکران‌ست. روشن‌فکری که به خودانتقادی نپردازد، دیگر مرز نگاه منطقی را با غیر آن گم می‌کند.

رضا مهیار


فهمی‌نیسم

در کلاس داستان نویسی داستان کودک می‌خوانی. داستان مربوط به یک پیرزن است. پیرزنی تنها که در آخر با حیوانات دوست می‌شود. برای فهم بهتر بن‌مایه داستان می‌گویی نویسنده می‌خواهد تنهایی را نشان بدهد. چون پیرزن تنهاست و احتمال می‌دهی همدم‌اش فوت شده است، از فرط تنهایی با حیوانات دوست می‌شود. این‌طوری پیرنگ داستان ، داستان را برای یک کودک قابل باور می‌کند. مثلا اگر این شخصیت آدم جوانی بود، احتمال قابل باور بودن داستان حتا برای کودکان هم سخت بود.

بعد یکی می‌آید به تو می‌گوید، بر اساس حرف‌هایت، تو زن‌ستیزی. و اضافه می‌کند که این نوع نگاه که زنان تنها بودن برای شان دشوار است، از لحاظ فمینیسم قابل نقد است. زنان می‌توانند تنها باشند. مستقل باشند.

بیا و پوره کن. من کی‌ گفتم زنان تنها ناتوان‌اند. فمینیسم از این نوع، قدرت درک این را ندارد که ببیند تنهایی یکی از رنج‌های بشر است. زندگی انسان شروعش با تنهایی است. این رنج مردانه و زنانه ندارد. فقط می‌خواستی بگویی تنهایی رنج بزرگی است. ولی برچسب زن‌ستیزی خوردی.

حرف من ساده است: تنهایی یکی از رنج‌های انسانی است. حداقل بر اساس حرف‌های من در مورد داستان، تنهای رنجی است که به جنسیت و کلیشه‌های جنسیتی و فرودست‌انگاری زنان اختصاص ندارد. من از تنهایی یک پیرزن حرف زدم، نه برای اثبات ناتوانی زنان، بلکه برای توضیح این‌که چرا شخصیت داستان ممکن است در پی یافتن دوست باشد و چرا دوستی با حیوانات می‌تواند برای او معنایی عاطفی پیدا کند. اگر کسی از این حرف نتیجه می‌گیرد که من زنان را ناتوان می‌دانم، باید نشان بدهد این نتیجه دقیقاً از کدام بخش سخنم به دست می‌آید.

مسئله نه انکار استقلال زنان است و نه نادیده گرفتن کلیشه‌های جنسیتی؛ مسئله، فهم درست حرف یکدیگر است. اگر قرار باشد پیش از فهمیدن، قضاوت کنیم؛ پیش از استدلال، برچسب بزنیم؛ و به‌جای نقد آنچه گفته شده، با آنچه گوینده هرگز نگفته است بجنگیم، آن‌وقت باید پرسید: این ایده، فمینیسم است یا فهمی‌نیسم؟

123 0 1 14 11

Репост из: آواره در هستی!
دنیایی کوچک، زندگی بزرگ

از جهتی دنیایی که در آن هستیم، خیلی کوچک است. ذره‌ای در میان انبوهی از سیاره‌ها، ستاره‌ها و خورشیدها. با آن هم در مقیاس آدمی، قله‌ها، دره‌ها، دشت‌ها و صحراها بی‌نهایت می‌نمایند. اما، شاید مهم‌ترین چیز در این میان نه قله‌های سر به فلک کشیده، یا اقیانوس‌های بیکران، یا دشت‌های پهناور، یا ستاره‌های آسمان، یا خورشیدهای پر شراره؛ بلکه قلب تپنده و احساس موجودی باشد که توانایی رنج کشیدن دارد، عشق می‌ورزد، مهربان است، آثار هنری خلق می‌کند، می‌اندیشد، ناراحت می‌شود، خشن شده و پرخاشگری می‌کند. تمام داستان این نیست. اگر از یک طرف کوه‌ها و دره‌ها ما را محدود می‌سازند و دنیایی کوچک را کوچک‌تر می‌سازند؛ دین، فرهنگ، زبان و ملت نیز بر این حلقه‌ها و تارهایی که عنکبوت‌وار ما را در خود پیچیده‌اند، می‌افزایند.

توگویی ما انسان‌ها رسالتی عظیم بر دوش داریم: زندگی را زندگی کردن. در جهانی که عادت و یکنواختی از یک طرف، کار و حرص از سوی دیگر با محدودیت‌های جغرافیایی، سنتی، تکنیکی و ... تبانی کرده و زانو را بر گلوی زندگی گذاشته‌اند، تا آخرین نفس‌های آن را در تقلای یک کارگر، دستان خالی یک گدا، چشمان منتظر یک مادر، قلب شکسته‌ای یک عاشق، پژمردگی یک گل و سکوت یک شهر به نظاره بنشینند؛ ما انسان‌ها باید با خنده‌ها، عشق‌ها، جشن‌ها و شادی‌های خویش به زندگی بال و پر بدهیم.

لازم نیست خیلی فانتزی عمل کرده و در ساختمان‌های لوکس، موترهای گران قیمت، لباس‌های برند و کاخ‌های مجلل دنبال زندگی بگردیم. فقط کافیست «توانایی مشاهده کردن» را داشته باشیم. زندگی را می‌شود در طعم یک گیلاس چای چشید، در عطر یک غنچه‌ای گل بویید، در زیبایی محبوب به تماشا نشست، زیر باران در خیابان‌های شهر قدم‌زد و در دامن طبیعت به آغوش کشید.

نوت: این متن را پارسال نوشته بودم. امشب درخواست یک دوست باعث شد، آنرا اینجا نیز بگذارم.


لحظه‌ی دیدار نزدیک است
باز من دیوانه ام، مستم
باز می‌لرزد دلم، دستم
باز گویی در جهان دیگری هستم
های! نخراشی به غفلت گونه‌ام را تیغ
های‌، نپریشی صفای زلفکم را، دست
آبرویم را نریزی، دل
ای نخورده مست
لحظه ی دیدار نزدیک است

اخوان ثالث


در محاصره‌ی جهان

ساعت هنوز از دوی بعدازظهر پنجشنبه‌ی دومین هفته‌ی اکتوبر نگذشته بود که از شدت فشار روانی، مجبور شدم بخوابم. چند روز متوالی بود که کوچ اجباری هزاره‌ها از شهرک امید سبز و آغاز روند امارتی‌سازی زمین‌های هزاره‌ها در غرب کابل، نشخوار فکری‌ام بود و زندگی‌ام را به تاریکی کشانده بود. اما این ماجرا چنان سنگین شده بود که حتی خوابیدن هم راه فراری از آن نبود. خواب، به‌جای آرامش، امتداد زیر خاکی همان فشار روانی بود.

حدود ساعت پنج بعدازظهر بیدار شدم. کتابی برداشتم، اما خواندن ناممکن بود. فیلمی پخش کردم، اما تماشاکردنش بیشتر به فریب‌دادن خودم شباهت داشت. انگار در برابر رنجی که در جهان بیرون جریان داشت، هر تلاشی برای سرگرم‌شدن، توهینی به خودم بود. نمی‌توانستم خودم را به زندگی عادی برگردانم، چون چیزی در این زندگی عادی به‌شدت غیرعادی شده بود. وقتی خانه‌ی آدم‌های عادی به میدان منازعه‌ی قدرت تبدیل می‌شود و حق ماندن در جایی که به آن تعلق دارند، از آنان دریغ می‌شود، دیگر نمی‌توان به‌سادگی از کنار ماجرا گذشت.

ناچار شدم در گروه دوستانه‌مان، میان من و مهدی و عارف، پیام بگذارم که باید همان شب جایی جمع شویم. راستش، جایی جز اتاق عارف نداریم؛ و عارف هم این را می‌داند. به اتاقش رفتیم و خودمان را به حرافی، حکم‌بازی و شعرخواندن سپردیم. به شعرهای یکدیگر خندیدیم و برای چند ساعت، جهان را پشت در گذاشتیم.. آن لحظات، اتاق عارف برای ما پناهگاهی کوچک بود. جایی برای نفس‌کشیدن در جهانی که مجال نفس‌کشیدن را تنگ کرده است. توانستیم برای ساعاتی از زیر بار سنگین هستی شانه خالی کنیم، بی‌آن‌که چیزی در جهان بیرون تغییر کرده باشد. گاهی تمام کاری که از دست آدم برمی‌آید، همین است: در برابر جهانی که آرام‌آرام فرسوده‌اش می‌کند، به اتاق دوستی پناه ببرد، شعر بخواند، بخندد و برای چند لحظه به یاد بیاورد که هنوز زنده است.

اما شب که پیش رفت و سکوت بر اتاق لم‌ داد، نوبت به تحلیل اوضاع جامعه رسید. مهدی خوابیده بود و من و عارف درباره‌ی واقعیت‌های اجتماعی (Social Facts) حرف می‌زدیم. از جایی که می‌فهمیم رنج‌های فردی همیشه ریشه‌های فردی ندارند و آنچه زندگی ما را به آشوب می‌کشد، گاهی نیروهایی است که بیرون از اراده‌ی ما عمل می‌کنند. تحلیل واقعیت‌های اجتماعی، فقط تلاشی برای فهم اکنون نیست. کوششی است برای دیدن مسیرهایی که جامعه به سوی آن‌ها حرکت می‌کند.

عارف جامعه‌شناس خوبی است. می‌تواند از میان رویدادهای پراکنده، نظمی پنهان را تشخیص بدهد و نشان دهد که نیروهای مسلط جامعه ما را به کدام سمت می‌برند. بدبختانه، در این سرزمین، بعضی از نیرومندترین نیروهای اجتماعی نه در خدمت گسترش زندگی، بلکه در جهت محدودکردن آن عمل می‌کنند. این نیروها می‌توانند خانه را از آدم بگیرند، امنیت را به امتیازی ناپایدار تبدیل کنند و آینده را چنان مبهم سازند که انسان حتی در تصور فردای خود نیز درمانده بماند.

حرف‌های من و عارف سرانجام به صادق هدایت ختم شد. این را پس از فکرکردن بسیار می‌گویم: گاهی احساس می‌کنم داستان‌های هدایت به ترجمه‌ی ادبی واقعیت‌هایی تبدیل شده‌اند که ما در زبان جامعه‌شناسی درباره‌شان حرف می‌زنیم. آنچه در تحلیل‌های ما به شکل انسداد اجتماعی، فرسایش امید، تنهایی و بیگانگی ظاهر می‌شود، در جهان ادبی هدایت صورت انسانی و ملموس پیدا می‌کند. گویی بعضی از تاریک‌ترین امکان‌های جامعه‌ی ما را پیش‌تر در داستان‌های او دیده‌ایم. در جهانی که انسان به‌تدریج از زندگی، از دیگران و حتی از خودش فاصله می‌گیرد. نمی‌خواهم بگویم آینده‌ی جامعه از پیش نوشته شده است یا می‌توان سرنوشت یک ملت را از روی رمان‌های یک نویسنده تعیین کرد. حرفم این است که وقتی واقعیت اجتماعی پیوسته امکان زیستن را محدود می‌کند، ادبیات تاریک از مرز تخیل فراتر می‌رود و به آینه‌ای برای دیدن وضعیت موجود تبدیل می‌شود.

شب همین‌گونه گذشت. همین‌گونه در سوگ نمی‌دانم که چه، نشتسه‌ایم. فشار نیروهای اجتماعی ما را از درون فرسوده کرده است. من و عارف عاصی شده‌ایم. گاهی چنان از خود و جهان اطراف‌مان فاصله می‌گیریم که حتی معنای زندگی نیز از دست‌مان می‌گریزد. انگار در میان واقعیت‌هایی گرفتار شده‌ایم که نه می‌توانیم نادیده‌شان بگیریم و نه به‌سادگی تغییرشان دهیم. می‌فهمیم چه چیزهایی ما را می‌آزارند، می‌توانیم درباره‌ی آن‌ها حرف بزنیم و حتی سازوکارهای اجتماعی‌شان را تحلیل کنیم، اما فهمیدن همیشه به معنای توانستن نیست. با این همه، در آخر به عارف پیشنهاد کردم عاشق شود. گفتم عاشق‌شدن می‌تواند زندگی را تا اندازه‌ای قابل‌تحمل کند. عارف هم قبول کرد. خوش به حال معشوقه‌ی عارف که نمی‌دانم کیست. هرکسی که هست، امیدوارم به او سخت نگیرد.


هههههههه. دشمن قدوس آمد پای او

- چه شد این مورد آخر؟
- دیانا. دیانا دختر خوبی است. سواد ادبی‌اش عالی است. آدم مهربانی هم هست. شعرها و داستان‌هایم را خوانده است. اول هر روز زوم‌کال می‌کرد. ساعت‌ها گپ می‌زدیم. ساعت سه صبح در لندن می‌نشست و با من گپ می‌زد.
- گپ می‌زد یا می‌زند؟ ماضی است یا حال؟
- نه، اول در زوم فقط چهره و نیم‌تنه‌ی بالایم را می‎دید طبعا. من نگفته بودم که پای راستم قطع است. ولی نمی‌شد که نگویم. از وقتی که گفتم پا ندارم، زنگش کم شده. حق دارد. کی می‌خواهد با کسی که پا ندارد…
- شروع شد باز.
- خوب، راست می‌گویم. تو دختر می‌بودی با من ازدواج می‌کردی؟
- بلی.
- برو برادر. خسمس که می‌گویم همین‌هاست.
- چرا…
- چرا چه؟ یک دختر هرقدر هم که خوش‌قلب و شریف باشد و شخصیت آدم‌ برایش مهم‌تر از سلامت جسمی‌اش باشد، پیش خود فکر می‌کند که من تا آخر عمر با این آدم چه رقم زندگی کنم. خود من اگر دختر بودم با همین قدوس که می‌بینی ازدواج نمی‌کردم.
- دشمن طاووس آمد پرّ او
- و؟ بگو. خوب چیز جور کردی.
- هههههههه. دشمن قدوس آمد پای او.

- یک شعر پیدا کن و بخوان.
- از کی؟
- از پابلو نرودا.
- من اسپانیایی می‌دانم؟
- ترجمه‌ی فارسی‌اش را پیدا کن سخخخخخخیداد. هههههههه.
- این. گوش کن. می‌گوید:
«این را بدان که من دوستت دارم و دوستت ندارم
چرا که زندگانی را دو چهره است،
کلام، بالی‌ست از سکوت،
و آتش را نیمه‌یی‌ست از سرما.
دوستت دارم برای آن‌که دوست‌داشتنت را آغاز کنم،
تا بی‌کرانگی را از سر گیرم،
و هرگز از دوست‌داشتنت باز نایستم:
چنین است که من هنوز دوستت نمی‌دارم».

- ترجمه‌ی کیست؟
- نمی‌دانم. در صفحه‌ی ایرانی‌هاست. مترجمش را ننوشته‌اند.
- منظورش این است که… یعنی به طرف می‌گوید که اگر من ترا دوست داشته باشم، دیگر نمی‌توانم بخواهم که ترا دوست داشته باشم؛ چون دوست‌داشتن خواستن نیست. خواستن با دوست‌داشتن تمام می‌شود. خواستنِ دوست‌داشتن خودش یک دنیای خاص است که نرودا نمی‌خواهد هرگز به پایان برسد. بی‌کرانگی این خواستن را نمی‌خواهد از دست بدهد. به همین خاطر…
- گیج کردی مرا.
- ببین مثل این است که یک آدم بی‌پا بخواهد دیانا را در لندن دوست داشته باشد و خود همین خواستن -که پیش از دوست‌داشتن است- تجربه‌ی خاصی است که آدم نمی‌خواهد بی‌کرانگی‌اش را ترک کند.
- آها، پس فقط دیانا نیست. خودت هم می‌خواهی در این بی‌کرانگی بمانی.
هی هی. نه، من می‌خواهم از این بی‌کرانگی به یک جای کرانمند برسم. ولی این پای بریده را چه کار کنم.


شروع غش‌آلود است

یک
این روزها در ترم دوم جامعه‌شناسی، با امین بزرگیان، استاد دانشگاه نیس فرانسه، وارد جهان نظریه‌های جامعه‌شناختی شده‌ایم. در نظریه‌های جامعه‌شناسی، جامعه صرفاً مجموعه‌ای از آدم‌ها، اداره‌ها و روابط روزمره نیست. این‌‌ نظریه‌ها جامعه را به‌مثابه یک کلیت پیچیده، تاریخی و دارای سازوکارهای درونی موضوع مطالعه قرار می‌دهد. نخستین ایستگاه ما امیل دورکیم است. نظریه‌پردازی که بیش از یک قرن پیش تلاش کرد جامعه را نه از دریچه فرد، بلکه به‌عنوان واقعیتی مستقل و دارای منطق خاص خود بفهمد. دورکیم در زمانی می‌نوشت که جامعه‌شناسی هنوز در آغاز راه بود و بسیاری از پرسش‌هایی که امروز بدیهی به نظر می‌رسند، هنوز به‌عنوان مسئله علمی صورت‌بندی نشده بودند. ایده‌های او ابتدا در محافل کوچک فکری اروپا گردش می‌کرد، اما امروز، پس از گذشت بیش از صد سال، آثار او در نقاط مختلف جهان، از اروپا و امریکا تا چین و جاپان، همچنان خوانده و تفسیر می‌شود. دلیل ماندگاری دورکیم شاید در این باشد که او تلاش کرد سازوکارهایی را شناسایی کند که در پسِ نظم اجتماعی، همبستگی، گسست، دین، تقسیم کار، اخلاق و حتی مرگ فردی عمل می‌کنند. بدون فهم دورکیم، فهم بسیاری از مفاهیم بنیادین جامعه‌شناسی دشوار است. او یکی از نخستین کسانی بود که نشان داد پشت بسیاری از رفتارهایی که کاملاً شخصی و فردی به نظر می‌رسند، نیروها و ساختارهای اجتماعی حضور دارند.

دو
اما برای من، مهم‌ترین پرسش در مواجهه با دورکیم این نیست که او چه نظریه‌ای ارائه کرد، بلکه این است که چرا اصلاً مجبور شد چنین دستگاه نظری گسترده‌ای برای فهم جامعه بسازد؟ چه چیزی او را واداشت بیش از صد سال پیش، در دوره‌ای که جامعه‌شناسی هنوز جایگاه امروز را نداشت، به سراغ جامعه برود و درباره چیزی بنویسد که برای بسیاری از مردم نه مسئله بود و نه حتی موضوعی شایسته برای اندیشیدن؟

سه
دورکیم رنج می‌برد. از خودکشی مردم اطرافش. بنابر این او از یک مسئله اجتماعی شروع کرد. از «خودکشی». او با پدیده‌ای مواجه شد که در نگاه نخست کاملاً فردی به نظر می‌رسید. خودکشی شاید فردی‌ترین پدیده باشد در نگاه نخست: انسانی تصمیم می‌گیرد به زندگی خود پایان دهد. اما دورکیم حاضر نشد این رخداد را صرفاً به ویژگی‌های روانی، شکست‌های شخصی، فقر، ناکامی عاطفی یا تصمیم فردی تقلیل دهد. او پرسید آیا ممکن است چیزی که در ظاهر شخصی‌ترین کنش ممکن است، از مناسبات اجتماعی نیز تأثیر بگیرد؟ وقتی داده‌ها را بررسی کرد، با الگویی مواجه شد که برایش مسئله‌ساز بود: میزان خودکشی را نمی‌شد فقط با توضیح‌های فردگرایانه فهمید و تفاوت‌های معناداری میان گروه‌ها و جوامع وجود داشت. همین‌جا بود که خودکشی از یک تراژدی فردی به یک مسئله جامعه‌شناختی تبدیل شد؛ یعنی از حوزه زندگی خصوصی فرد بیرون آمد و به موضوعی برای فهم ساختار اجتماعی، میزان ادغام اجتماعی، تنظیم اجتماعی و رابطه فرد با جامعه بدل شد.

چهار
دورکیم از همین نقطه توانست راهی بزرگ برای فهم جامعه باز کند. مسئله خودکشی برای برای او مدخلی بود برای نشان دادن اینکه واقعیت اجتماعی چگونه می‌تواند بر زندگی فردی اثر بگذارد. بعدتر، او در کتاب‌های تقسیم کار اجتماعی درباره شکل‌های همبستگی و تحول روابط اجتماعی نوشت، در قواعد روش جامعه‌شناسی تلاش کرد موضوع و روش جامعه‌شناسی را صورت‌بندی کند و در صور بنیانی حیات دینی به سراغ دین، آیین و صورت‌های جمعی تولید معنا رفت.
آنچه از دورکیم، پس از بیش از یک قرن، برای من باقی می‌ماند همین منطقِ آغاز کردن باشد. نظریه همیشه از یک برج عاج و از دل آرامش و قطعیت آغاز نمی‌شود. از جایی آغاز می‌شود که تحمل‌کردنش دشوار است. از یک مسئله، یک تناقض، یک رنج یا چیزی که در نظم معمول زندگی نمی‌گنجد. شاید «شروع» ذاتاً غش‌آلود باشد؛ یعنی آدم را از وضعیت عادی و مطمئن بیرون بکشد و مجبور کند چیزی را ببیند که پیش از آن نمی‌خواست یا نمی‌توانست ببیند. دورکیم با جامعه‌ای روبه‌رو شد که در آن انسان‌ها به زندگی خود پایان می‌دادند و نمی‌توانست صرفاً از کنار این واقعیت عبور کند. دیدن این مسئله دردآلود بود؛ اما ندیدن آن شاید دردناک‌تر بود. کاری‌کردن درد داشت و کاری‌نکردن هم درد داشت. با این تفاوت که او درد را به پرسش تبدیل کرد، پرسش را به مسئله اجتماعی و مسئله اجتماعی را به نظریه.


کله‌منار

در خبرهای جهان یکسره تار افتادم
خط‌به‌خط شد نفسم کم، به شمار افتادم
پس زدم کاه‌ و‌ گل از حفره بی‌مردمکم
سر یاغی شدم از کله‌منار افتادم
یک بغل گندمک از جمجمه‌ام بیرون زد
یادم آمد چه شد از چشم بهار افتادم
...
حکم زد حضرت والا به فروشم در هند
خجل از حلقة زنّار، دچار افتادم
موی من با دُم اسپان به هم آموخته‌اند
نسبتم دختر میر است که خوار افتادم
سکه از وسکت گلدوزی من کّند ستم
خاک گردیدم و از هرچه عیار افتادم
قندهاری به تماشای تنم سرگردان
وسط بازی چاقو و انار افتادم
جملاتی همه خون، بخیه به چادر دارم
مغز کاتب شدم آشفته به کار افتادم
پشت در پشت به زنجیر بلا، قوم من است
مست شد خنجر و ...بر شانه‌ی یار افتادم

#زهرا_حسین_زاده




هجوم دهشت

«بی‌خاطره‌گی» عنوان نوشته‌ای است از حوریه جنتی. نوشته‌ای درباره‌ی ویرانی دهشتناکی که تجربه‌ی بودن در کلاس‌های آنلاین در تاروپود روان نویسنده ایجاد کرده‌است. نویسنده درباره‌ی این‌که چگونه به اجبار، به دلیل جنسیت‌اش، از کلاس حضوری دور رانده شده‌است و در گوشه‌ای از جهان مجازی کز کرده‌است میان استادان مجازی و هم‌صنفان مجازی، می‌نویسد.

به شکل غریبی با این نوشته احساس نزدیکی کردم. گویی آن‌چه نویسنده از آن نوشته بود، تنها تجربه‌ی او نبود. نویسنده ‌وحشت‌زده و غمناک است. این وضعیت ایماژ رنج جدیدی است که به همه‌ی ما کماکان سرایت کرده است. در خیلی از حالات من و نویسنده‌ی این یادداشت، هر دو از تجربه‌ای بودن در وضعیتی تازه وحشت‌زده‌ایم. تجربه‌ای که بیش از آن‌که صرفاً محرومیت از یک کلاس باشد، نوعی پرت‌شدگی است.

وحشت‌زده‌گی از این تجربه غم‌انگیز است. نه فقط از آن‌رو که چیزی را از ما گرفته‌اند، بلکه از آن‌رو که ما را به محیطی پرتاب کرده‌اند که در ساختنش هیچ سهمی نداشته‌ایم. محیطی که قواعدش را دیگران ساخته‌اند، شکلش را دیگران تعیین کرده‌اند و ما تنها ناچاریم در آن جا بگیریم؛ بی‌آن‌که امکان تغییرش را داشته باشیم، بی‌آن‌که بتوانیم در برانداختن آن و گذار از آن نقشی ایفا کنیم.

به عبارتی دیگر دهشت دقیقاً از همین‌جا آغاز می‌شود: از جایی که آدم نه‌تنها از جهان آشنای خود رانده می‌شود، بلکه به جهانی پرتاب می‌شود که هیچ نسبتی با خواست و اراده‌اش ندارد. جهانی که در آن حتی حضور هم شکلی مجازی پیدا می‌کند. چهره‌ها پشت صفحه‌ها محو می‌شوند، صداها از فاصله‌ای نامعلوم می‌آیند و کلاس، دیگر آن فضای مشترکی نیست که در آن با دیگری بودن را تجربه می‌کردیم. آن‌چه باقی می‌ماند، نوعی بی‌خاطره‌گی است. گسست از تجربه‌ای که هنوز در ذهن ما ادامه دارد، اما دیگر در جهان بیرونی امکان زیستن ندارد.


لطفاً از تجربه‌های زبان‌آموزی بگویید. چالش روبروی خودم این است که بی‌انگیزه و تنبل استم. با این وضعیت باید تافل هم بگیرم. این‌هم برنامه‌ریزی:


چرا گذشته مهم است؟

در این دو هفته‌ی اخیر، حرف‌‌های من در مورد گذشته، باعث شده است بعضی‌ها نگاه اشتباهی به این کانال‌ پیدا کنند. جدا از رنجی که ما می‌کشیم و جدا از بار عاطفی نوشته‌های من در مواجهه با واقعیت‌های تاریخی، یک نکته وجود دارد. فرضم بر این است که بیایید از این به بعد تاریخ نخوانیم و به تاریخ و گذشته فکر نکنیم. در این حالت خوب‌ترین سناریوی که اتفاق می‌افتد این است:

اگر گذشته را ندانیم، در موقعیت‌های اجتماعی مختلف مدام غافلگیر می‌شویم. چون بسیاری از چیزهایی که امروز برای ما اتفاق می‌افتد، پیش از این نیز به شکل‌های دیگری اتفاق افتاده‌اند. تاریخ به ما الگوها را نشان می‌دهد و کمک می‌کند بفهمیم یک وضعیت از کجا آمده، چگونه ساخته شده و ممکن است به کجا برسد. در افغانستان این مسئله به‌خصوص در موقعیت‌هایی مثل زن‌بودن اهمیت دارد. زنی که تاریخ محدودیت، حذف، تبعیض و مقاومت زنان را نمی‌شناسد، ممکن است هر بار با یک تجربه تبعیض‌آمیز روبه‌رو شود و تصور کند با چیزی کاملاً تازه و شخصی مواجه شده است.

شناخت گذشته به معنای زندگی‌کردن در گذشته نیست. به معنای داشتن حافظه در مواجهه با حال است. وقتی می‌دانیم پیش از ما چه گذشته، در موقعیت‌های دشوار کمتر غافلگیر می‌شویم، بهتر می‌فهمیم با چه چیزی روبه‌رو هستیم و امکان بیشتری برای مقاومت و انتخاب داریم. به این معنا، تاریخ فقط دانش نیست؛ نوعی تاب‌آوری است.

یک نوشته‌ی مرتبط را هم اینجا می‌گذارم، اگر خواندید می‌شود بیشتر در موردش فکر کنید.

https://www.etilaatroz.com/124998/getting-rid-of-past-is-possible-by-knowing-past/


هزاره‌ها چگونه نسل‌کشی شدند؟
هلن فرمان

وقتى راجع به نسل‌کشی هزاره‌ها می‌نویسیم و می‌گوییم، راجع به تبعیض نهادینه علیه آنان نیز حرف بزنیم. نسل‌کشی هزاره‌ها فقط کشتار و حذف فیزیکی و کوچ اجباری نبوده. فاشیسم‌ قومی قبل از آن‌که به مرحله کشتار و نسل‌کشی برسد، در بستر گسترده‌ای از تبعیض و “دیگری‌سازی” شکل می‌گیرد، در ساختار جامعه‌ای که گروهی “فرودست” و “نامطلوب” و “دیگری” تلقی می‌شوند. از همین‌رو، یادآوری نسل‌کشی، بدون سخن گفتن از تبعیض نهادینه و روزمره، بخش مهمی از مسئله را نادیده می‌گیرد. تبعیضی که فقط در ساختارهای سیاسی و جغرافیای افغانستان باقی نمانده و حتی به خارج از مرزها هم صادر شده است. مهاجرت الزاما سلسله مراتب خودبرتربینی قومی را از بین نمی‌برد. گاهی همان مرزبندی‌ها و تعصب‌ها در جغرافیای دیگری و با اشکال دیگر بازتولید می‌شود. مثلا در همین سویدن، نسل دوم مهاجرت هنوز با این مصائب درگیرند. من کودکانی را دیده‌ام که به خاطر هزاره بودن از طرف همکلاسی‌های افغانستانی غیرهزاره خود مورد تحقیر قرار گرفته‌اند.

هنوز کسانی هستند که آگاهانه یا ناآگاهانه، قوم خود را در مرتبه‌ای بالاتر از هزاره قرار می‌دهند؛ کسانی که معاشرت، دوستی، ازدواج و حتی عاشق‌شدن را از مرزهای قومی خود عبور نمی‌دهند. برای امتحان کافی است از شخصی غیرهزاره بپرسید “هزاره‌ای؟” گاهی چنان با واکنش شدیدی مواجه می‌شوید که انگار “هزاره پنداشته‌ شدن” خود نوعی تحقیر است. همین نوع واکنش حامل معنایی بزرگیست؛ نشان می‌دهد سلسه ‌مراتب قومی تا چه اندازه می‌تواند در ذهن، زبان و زندگی روزمره‌ی آدم‌ها رسوب کرده باشد. به خاطر داشته باشیم که تبعیض، تنها به دست حکومت‌ها و دولت‌ها و قدرت‌های مسلح تولید نمی‌شود. تبعیض در خانواده، در بین دوستان و اجتماع، در فضای مجازی، در محل کار، در شوخی‌ها و کلیشه‌ها و ضرب‌المثل‌ها، تکرار و بازتولید می‌شود.

بنابراین وقتی از نسل‌کشی هزاره‌ها حرف می‌زنیم، نباید هدف صرفا لیست کردن نام جنایتکاران و بازگویی فاجعه انسانی باشد. ما باید سهم خود را در استمرار فاشیسم قومی، به پرسش بگیریم. باید بپرسیم چه باورها و کلیشه‌ها و پیش‌داوری‌هایی در طول تاریخ، امکان حذف و خشونت علیه هزاره‌ها را عادی‌سازی کرده است و ما تا چه اندازه حامل یا بازتولیدکننده‌ی این باورها هستیم.

تا زمانی که قوم‌گرایی، برتری‌جویی و نفرت از “دیگری” در میان مردم افغانستان بازتولید شود، تصور ساختن جامعه‌ای آزاد و برابر دشوار خواهد بود. آزادی زمانی معنا پیدا می‌کند که کرامت انسانی، امتیازی وابسته به قومیت نباشد. کرامت انسانی باید حقی برابر برای همه باشد. کرامت یک انسان هزاره نه کمتر و نه بیشتر از کرامت یک انسان تاجیک، پشتون، ازبیک، ترکمن، یا هر گروه دیگری است. هیچ جامعه‌ای با انکار نفرت‌های خودش، به آزادی نمی‌رسد. مادامی که “هزاره” در ذهن هر افغانستانی، انسانی هم‌مرتبه با خودش نباشد، سوگواری برای نسل‌کشی، فضیلتی انسانی و اخلاقی نخواهد بود!


پیرپسر غمگین، پیردختر غمگین

۴- من شخصاً دوست ندارم به پیرپسر غمگینی تبدیل شوم که تمام عمر مجبور باشد به اعضای جامعه توضیح بدهد چرا مطابق نسخه‌ی از پیش نوشته‌شده‌ی آنان زندگی نکرده است. انسانی که برای انتخاب متفاوت خود دائماً در جایگاه متهم قرار بگیرد و برای چیزی که شاید اصلاً جرم نباشد، در پی اثبات بی‌گناهی باشد. مسئله شاید این باشد که در جامعه‌ای مانند افغانستان، هزینه‌ی اجتماعیِ ازدواج‌نکردن گاهی از هزینه‌ی خود ازدواج بیشتر می‌شود. ازدواج، با تمام دشواری‌ها، مسئولیت‌ها، محدودیت‌ها و نابرابری‌های احتمالی‌اش، همچنان یک نهاد قدرتمند اجتماعی است و فردی که از آن خارج می‌شود، باید با پیامدهای نمادین و اجتماعی این خروج نیز مواجه شود. شاید در نهایت انتخاب میان «ازدواج دشوار» و «ازدواج نکردن دشوار» بیشتر از آن‌که انتخابی کاملاً فردی باشد، انتخابی میان دو نوع هزینه‌ی اجتماعی است. و البته، همان‌طور که آن مرد بدخشانی با زبان ساده و طنزآمیز گفته بود، حداقل «ویتامین She» یا «ویتامین (He) » نصیب حیات ما می‌شود. شاید همین شوخی ساده، خلاصه‌ی صادقانه‌ای از یکی از واقعیت‌های پیچیده‌ی حیات اجتماعی ما باشد.

۲/۲


پیرپسر غمگین، پیردختر غمگین
مواجهه با طرد اجتماعی

۱- حیات اجتماعی برای انسان، برخلاف آنچه در نگاه نخست به نظر می‌رسد، صرفاً مسئله‌ی زنده‌ماندن نیست. انسان به‌مثابه‌ی یک موجود اجتماعی، علاوه بر تأمین معاش، یافتن سرپناه و حفظ بقای زیستی، ناگزیر است خود را با مجموعه‌ای از هنجارها، ارزش‌ها، قواعد و انتظارات اجتماعی نیز منطبق کند. بخش بزرگی از این قواعد پیش از آن‌که فرد به آگاهی از خود و جهان برسد، وجود داشته‌اند و به او تحمیل شده‌اند. یعنی فرد وارد جامعه‌ای می‌شود که نظم آن از پیش ساخته شده است. او نه در تدوین این قواعد سهمی داشته و نه در انتخاب بسیاری از آن‌ها نقشی ایفا کرده است، اما از لحظه‌ای که اجتماعی‌شدن او آغاز می‌شود، باید آن‌ها را بیاموزد، درونی و در رفتار روزمره‌ی خود بازتولید کند. از این منظر جامعه یک نظام هنجاری است که از طریق خانواده، آموزش و تحصیلات، مذهب، عرف، افکار عمومی و نهادهای اجتماعی، حدود رفتار قابل‌قبول را مشخص می‌کند و برای فرد تعیین می‌نماید که چه چیزی «طبیعی»، چه چیزی «مطلوب» و چه چیزی «انحراف» تلقی می‌شود.

۲- یکی از مهم‌ترین این قواعد اجتماعی، «ازدواج» است. نهادی که تقریباً در همه‌ی جوامع، فراتر از یک انتخاب شخصی، دارای کارکردهای اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و حتا نمادین است. ازدواج در ظاهر قرارداد و همراهی دو انسان متفاوت برای ساختن یک زندگی مشترک است، اما در واقع در دل خود شبکه‌ای از انتظارات، نقش‌های جنسیتی، مناسبات قدرت، مسئولیت‌های اقتصادی و اشکال مختلف فداکاری را حمل می‌کند. در بسیاری از موارد، این فداکاری‌ها الزاماً متقابل و برابر نیستند و می‌توانند به بازتولید نابرابری در درون خانواده منجر شوند. در افغانستان، این مسئله گاهی حتی از سطح یک «پیوند اجتماعی» فراتر می‌رود و ازدواج را به نوعی رابطه‌ی مالکیتی و معامله‌ی اجتماعی تبدیل می‌کند. رابطه‌ای که در آن خانواده‌ها، به‌ویژه در ساختارهای سنتی، درباره‌ی بدن، آینده، نقش و انتخاب افراد تصمیم می‌گیرند. بنابراین ازدواج صرفاً تصمیم دو فرد مستقل نیست. این نهاد در بسیاری از موارد محصول تقاطع نیروهای اجتماعی است.

۳- مواجهه با ازدواج، برای تقریباً هر فردی که در چنین ساختار اجتماعی رشد می‌کند، بخشی از مسیر زندگی است. البته این مواجهه برای همه یکسان نیست. گروهی ازدواج می‌کنند، تشکیل خانواده می‌دهند و وارد مجموعه‌ای از نقش‌ها و مسئولیت‌های خانوادگی می‌شوند. این گروه موضوع بحث من نیست.
مسئله‌ی من آن دسته از افرادی است که در برابر این هنجار اجتماعی موضعی متفاوت اتخاذ می‌کنند. کسانی که یا به دلایل شخصی، اقتصادی، فکری و عاطفی از ازدواج امتناع می‌ورزند یا اساساً حاضر نیستند خود را با یکی از مهم‌ترین انتظارات هنجاری جامعه منطبق کنند. در این وضعیت، انتخاب فرد دیگر صرفاً یک انتخاب خصوصی باقی نمی‌ماند، زیرا جامعه آن را به حوزه‌ی قضاوت عمومی می‌کشاند. «چرا ازدواج نمی‌کنی؟» از یک پرسش ساده فراتر می‌رود و به نوعی مطالبه‌ی توضیح از فرد تبدیل می‌شود؛ گویی فرد برای انتخاب نکردن چیزی که دیگران آن را طبیعی و بدیهی می‌دانند، باید دائماً از خود دفاع کند.

از همین‌جا مسئله‌ی «انحراف از هنجار» و فشار اجتماعی اهمیت پیدا می‌کند. فردی که از الگوی مسلط زندگی فاصله می‌گیرد، لزوماً مرتکب جرم نشده است، اما در سطح نمادین ممکن است به‌عنوان فردی که «خلاف قاعده» حرکت می‌کند شناخته شود. این وضعیت می‌تواند نوعی آنومی اجتماعی در سطح تجربه‌ی فردی ایجاد کند؛ یعنی شکافی میان خواسته‌ها و انتخاب‌های فرد از یک‌سو و انتظارات و قواعد مسلط جامعه از سوی دیگر. جامعه نیز معمولاً برای بازگرداندن فرد به مسیر هنجاری، از ابزارهای مختلف کنترل اجتماعی استفاده می‌کند؛ از توصیه و نصیحت و شوخی‌های ظاهراً بی‌ضرر گرفته تا سرزنش، برچسب‌زنی، مقایسه، تحقیر و مهم‌تر از همه طرد اجتماعی.

برای انسانی اجتماعی که هویت او تا حد زیادی در تعامل با دیگران شکل می‌گیرد، متفاوت‌بودن تجربه‌ای بی‌هزینه نیست. همرنگ نبودن با جماعت می‌تواند به تجربه‌ای فرساینده تبدیل شود. فرد به‌تدریج احساس می‌کند نه‌تنها از یک هنجار، بلکه از خود جامعه فاصله گرفته است. طرد اجتماعی می‌تواند به انزوای اجتماعی منجر شود و انزوا، در صورت تداوم، فرد را به سوی گوشه‌گیری و غم‌درونی، کاهش مشارکت اجتماعی و نوعی بیگانگی از محیط پیرامون سوق دهد. در نهایت، نیروهای سهمگین جامعه می‌تواند از انسانی که صرفاً نخواسته مطابق الگوی رایج زندگی کند، تصویری بسازد که خودش نیز ناچار شود آن را حمل کند: تصویری از «پیرپسر غمگین» یا «پیر‌دختر غمگین».
۱/۲


حیات برهنه

حدود ۱۳۰ سال پیش، در دوره امارت عبدالرحمان خان، هزاره‌ها نسل‌کشی شدند. کشتار با غصب زمین، کوچاندن مردم، فروش انسان‌ها و تصرف چراگاه‌ها و زمین‌های حاصل‌خیز آنان همراه بود. مصادره گسترده زمین‌های هزاره‌ها در قندهار و جلال آباد و واگذاری بهترین چراگاه‌ها به کوچ‌نشینان پشتون هدف اصلی این جنگ بود. هزاران هزاره کشته شدند و هزاران زن و مرد و کودک به بردگی فروخته شدند. این نسل‌کشی فقط با تفنگ و شمشیر پیش نرفت. دو حربه مهم داشت: اسلامیت و افغانیت. یکی هزاره را کافر می‌کرد و دیگری او را از دایره «افغان» یعنی پشتون بودن، بیرون می‌انداخت. وقتی انسان را اول از نظر دینی و قومی از خودت بیگانه کردی، بعد کشتنش، راندنش و گرفتن زمینش آسان می‌شود. این همان کاری بود که دولت عبدالرحمان با هزاره‌ها کرد.

حربه اسلامیت نقش بزرگی داشت. عالمان حنفی مذهب مسلمانِ درباری هزاره‌ها را کافر خطاب کردند و عبدالرحمن علیه شیعیان اعلام جهاد کرد. اینجا دین دیگر فقط دین نبود. تبدیل شده بود به ابزار دولت برای کشتن. از همان روز تا امروز، اسلام در افغانستان بارها برای دولت «وضعیت استثنایی» علیه هزاره‌ها ساخته است. در این وصعیت به گفته کارل اشمیت می‌توان انسان را از حقوق عادی‌اش بیرون گذاشت و بعد هر بلایی بر سرش آورد. کارل اشمیت می‌گفت حاکم کسی است که درباره وضعیت استثنایی تصمیم می‌گیرد. یعنی وقتی قانون عادی کنار می‌رود و قدرت حاکم دستش برای عمل باز می‌شود. دیگر لازم نیست دولت برای هر خشونتی توضیح حقوقی بدهد. کافی است بگوید این آدم کافر است، این آدم دشمن است، این آدم «دیگری» است. از همین‌جا کشتن انسان می‌تواند به نام دین، دولت و نظم توجیه شود.

هزاره‌ها بعد از ایجاد این وضعیت استثنایی، هیچ‌وقت نتوانستند به شکل پایدار به عنوان انسان برابر و شهروند برابر در افغانستان زندگی کنند. مسئله فقط کشتار ۱۳۰ سال پیش نیست. مسئله ساختن یک موقعیت دائمی برای انسانی است که باید همیشه ثابت کند حق دارد زنده باشد، زمین داشته باشد و شهروند باشد.

زندگی هزاره‌ها بعد از آن نسل‌کشی با مفهوم «حیات برهنه» جورجیو آگامبن توضیح داده‌ می‌شود: انسانی که زنده است، اما قدرت سیاسی می‌تواند او را از حقوق و حمایت معمول قانون محروم کند؛ انسانی که در داخل جامعه است، اما می‌توان با او چنان رفتار کرد که گویی بیرون از جامعه و بیرون از دایره انسان‌های برابر قرار دارد. حیات برهنه یعنی بدن انسان باقی می‌ماند، اما حقوق انسان از او گرفته می‌شود. هزاره می‌تواند در افغانستان زندگی کند، اما در لحظه‌ای که قدرت او را «کافر»، «بیگانه» یا «دیگری» اعلام کند، زندگی‌اش می‌تواند به زندگی‌ای بی‌پناه تبدیل شود. این دقیقاً معنای سیاسی حیات برهنه است.

امشب درباره کله‌منارهای قندهار خواندم. درباره سرهایی که از هزاره‌ها بریدند و از آنها منار ساختند. منابع تاریخی نیز از ساختن برج‌هایی از سرهای کشته‌شدگان هزاره به عنوان وسیله‌ای برای ترساندن دیگران نوشته اند. خیره‌شدن به چنین صحنه‌ای دشوار است؛ حتی توضیح‌دادنش دشوار است. انسان سر انسان را می‌بُرد، روی سرهای دیگر می‌گذارد و از آنها منار می‌سازد تا قدرت خودش را به نمایش بگذارد. نمایش این است که چه کسی حق دارد بکشد و چه کسی حتی حق ندارد مردنش محترمانه باشد. فاجعه اینجاست که این صحنه‌ها را وقتی در فیلم می‌بینیم، فکر می‌کنیم محصول تخیل‌اند. اما این یکی تخیل نیست. در تاریخ واقعی افغانستان اتفاق افتاده است. سر هزاره‌ها را بریدند، روی هم گذاشتند و از آنها پیام سیاسی ساختند.

بعد از آن همه کشتار و غصب و تحقیر، هنوز سنگینی همان تاریخ بر حافظه هزاره‌ها باقی مانده است. کله‌منارها فقط از سر انسان‌ها ساخته نشده بودند. از یک تصور سیاسی ساخته شده بودند: اینکه همه انسان‌ها ارزش برابر ندارند. و شاید تلخ‌ترین بخش ماجرا همین باشد: اینکه برای توضیح چنین فاجعه‌ای گاهی هیچ کلمه‌ای کافی نیست. خیره‌شدن به آن دشوار است. توضیح‌دادنش دشوار است. تصورش دشوار است. فاجعه است. فقط فاجعه است.

Показано 20 последних публикаций.